Szkoła Szybowcowa w Tęgoborzu

Szkoła Szybowcowa w Tęgoborzu – szkoła pilotów szybowców istniejąca w latach 1933–1939 oraz 1946-1949 w miejscowości Tęgoborze, na górze Rachów i Jodłowiec w Beskidzie Wyspowym w województwie małopolskim. thumb|Szybowiec CWJ budowany w warsztatach kolejowych w Nowym Sączu

Historia Początki szkolnictwa szybowcowego Rozwój lotnictwa rozpoczął się w Polsce po odzyskaniu niepodległości, pierwsze szkoły szybowcowe w Polsce powstały 1932 roku, w tym samym roku w Nowym Sączu powstał ośrodek szybownictwa LOPP, pierwszy w Okręgu Krakowskim.

Henryk Błaszczyk z Sekcji Lotniczej LOPP w Krakowie nawiązał kontakt z Warsztatami Szybowcowymi Związku Awiatycznego Studentów Politechniki Lwowskiej, które budowały szybowce CWJ zaprojektowane przez Wacława Czerwińskiego. W tym samym roku w Nowym Sączu w Warsztatach Kolejowych został zbudowany pierwszy szybowiec szkolny CWJ według zakupionej dokumentacji. Budową szybowców kierował pracownik warsztatów kolejowych który posiadał kwalifikacje zdobyte w warsztatach hydroplanów w Armii Austro-Węgierskiej.

Sekcja w Nowym Sączu należąca do Lotniczego Aeroklubu Krakowskiego zorganizowała w okresie od 18 września do 17 października wyprawę szybowcową na Winną Górę w Biegonicach, gdzie wykonano pierwsze loty na szybowcach CWJ. Kierownikiem szkolenia był pilot por. Tadeusz Kurowski który jako pierwszy wykonywał loty w celu oceny przydatności do szkoleń szybowcowych wzniesień w Ustianowej w Bieszczadach. Na wyprawie w Biegonicach wyszkolono 39 osób w kategorii A, a 17 w kategorii B. Wśród uczestników kursu byli Leopold Kwiatkowski, Jerzy Iszkowski oraz Bronisław Czech.

Szkoła na górze Rachów Sekcję Lotniczą przekształcono w Koło Szybowcowe L.O.P.P. Koło w 1933 r. wysłało Leopolda Kwiatkowskiego do Bezmiechowej w celu podniesienia kwalifikacji do kategorii C i zdobycia uprawnień instruktorskich. Poszukiwano nowego terenu dogodnego do szkoleń szybowcowych, wybrano górę Rachów (377 m n.p.m.) w miejscowości Tęgoborze. Ocenę przydatności terenu i wykonanie oblotu wykonali piloci Leopold Kwiatkowski oraz Jan Skalski. Wybór terenu zatwierdziło Ministerstwo Komunikacji. Warsztaty kolejowe w Nowym Sączu wybudowały pod szczytem góry Rachów drewniany hangar.

W tym samym roku rozpoczęto szkolenia które prowadzili instruktorzy szybowcowi Jan Skalski i Leopold Kwiatkowski. Starty szybowców odbywały się ze zbocza przy pomocy lin gumowych, były loty tzw. szusy, przejazdy szybowcem bez oderwania od ziemi szybowca a dalszy etap szkolenia obejmował krótkie loty ślizgowe po prostej oraz loty doskonalące z wykonywaniem zakrętów na szybowcach przejściowych. Po lądowaniu szybowce wyciągano na górę do następnych startów przy pomocy konia.

Szkoła na górze Jodłowiec thumb|Pomnik upamiętniający Szkołę Szybowcową na górze Jodłowiec Wielki W następnym roku do Tęgoborzy przyjechał z wizytą płk Bolesław Stachoń, dokonał inspekcji nowego terenu na sąsiedniej górze Jodłowiec Wielki (482 m n.p.m.) celem podniesienia poziomu szkolenia do wyższych kategorii C i D na szybowcach treningowych które wymagały terenu umożliwiającego loty żaglowe. Po tej wizycie Departament Lotnictwa wydał pozytywną decyzję rozbudowy szkoły szybowcowej. W 1936 roku na zakupionym terenie ukończono budowę na Jodłowcu hangaru mieszczącego 16 szybowców, pomieszczeń mieszkalnych dla 40 osób i świetlicy.

W Tęgoborzu w latach 1933–1937 wykonano 8800 lotów, w czasie 561 godzin. Wyszkolono pilotów szybowcowych w kategoriach: A – 86, B – 82, C – 91, D – 2. Dla porównania w 1935 r. ogólna liczba pilotów szybowcowych w Polsce wynosiła 950 osób (kat A i B).

Szkoła w 1937 r. była jedną z 17 szkół szybowcowych LOPP w Polsce, miała wysoki status podkategorii B stopnia III i IVTadeusz Kmiecik, Z dziejów Ligi Obrony Przeciwlotniczej i Przeciwgazowej 1928-1939, str 8, str 16, mapa „Szybowiska w Polsce” źródło: caw.wp.pl., realizowała szkolenie lotnicze młodzieży według hasła: „Od szybownictwa do pilotażu silnikowego”, którego autorem był Prezes Zarządu Głównego LOPP gen Leon Berbecki. Szkoła miała także bibliotekę ze zbiorem 80 książek oraz prenumerowała czasopisma lotnicze, wykonywano loty propagandowe w Krynicy, Zakopanem, Jaśle i Nowym Sączu, przeprowadzono 30 wykładów i odczytów propagujących lotnictwo sportowe, nakręcono film instruktażowy pokazujący budowanie szybowca i szkolenie szybowcowe.

Warsztaty kolejowe w Nowym Sączu wykonały dla szkoły 15 szybowców: CWJ – 4 szt, Wrona – 3 szt, Czajka – 4 szt, Komar – 4 szt oraz dwa wozy transportowe dla szybowców i wykonywały bieżące naprawy. Liczba szybowców stopniowo się zwiększała, LOPP przekazała następne szybowce „SG-3”, „WWS-2 Żaba”, „Sroka”, najnowsze „WWS-1 Salamandra” oraz jednomiejscowy wyczynowy szybowiec „Orlik”. Od sierpnia 1939 r. szkoła dysponowała 33 szybowcami.

Najlepsze wyniki osiągnęli piloci szybowcowi: Leopold Kwiatkowski, wysokość ponad start 1500 m, startował wielokrotnie w krajowych zawodach szybowcowych reprezentując Aeroklub Krakowski. Stanisław Skalski, przelot w linii prostej 182 km, najdłużej wykonany lot 5 godzin 39 m wykonał P. Czartołomny.

W Tęgoborzu wyszkolono w 1938 r.: 5 pilotów Aeroklubu Zakopiańskiego (oddział Aeroklubu Krakowskiego) do kategorii C. grupę oficerów 2 Pułku Lotnictwa z Krakowa. 40-osobową harcerzy i harcerek w czasie obozu harcerskiego zorganizowanego przez Referat Lotniczy Komendy Głównej ZHP z Warszawy, komendantem obozu był harcmistrz Derengowski Franciszek, kierownik Referatu Lotniczego Głównej Kwatery Harcerzy, a zarazem pilot i instruktor szybowcowyHarcerski słownik biograficzny, tom II, str 51 wyd Muzeum Harcerstwa ., jednym z harcerzy był Jan MaguraKamil Wais, Związek Harcerstwa Polskiego w latach 1918–1939, studia z dziejów organizacji młodzieżowej w II RP, Uniwersytet Rzeszowski, Rzeszów 2007.. 12-osobową grupę harcerzy z Węgier. W 1939 r. w Tęgoborzu odbył się obóz 1 Lotniczej Drużynie Harcerzy im. gen. J.H. Dąbrowskiego z PoznaniaKarolina Buczakowska, Z dziejów turystyki harcerskiej w Poznaniu w latach 1912–1956, Roczniki Naukowe AWF w Poznaniu, Zeszyt 53/2004..

Kadrę szkoły stanowili: kierownik wyszkolenia, instruktor Leopold Kwiatkowski, piloci instruktorzy: Jan Skalski, Mieczysław LewandowskiŻona Mieczysława Janina Lewandowska córka gen. Józef Dowbor-Muśnick., Zygmunt Brzeski, Bolesław Pawlusiewicz, Tadeusz HaczkiewiczPilot 303 Dywizjonu Myśliwskiego por. Haczkiewicz Tadeusz (Anderson)., Edmund WabikPo wojnie kierownik sekcji szybowcowej w Aeroklubie Krakowskim. oraz Stanisław Wielgus, Jerzy Adamek, Tadeusz Schiele, Józef Niewiedział.

W sierpniu 1939 r. sprzęt szkoły szybowcowej z Tęgoborzy został przejęty przez Niemców i wywieziony, przez okres okupacji niemieckiej szkoła była nieczynna.

Okres powojenny Po wojnie Leopold Kwiatkowski i Jerzy Iszkowski ponownie zaangażowali się w odtwarzanie szkoły szybowcowej. Szkoła podlegała pod Departament Lotnictwa i od 1946 roku rozpoczęto loty z Jodłowca, a od następnego roku szkolenia studentów z Sekcji Lotniczej z Krakowa. W 1948 roku szkoła szybowcowa podlegała Powszechnej Organizacji „Służba Polsce” w która w trakcie obozów oprócz wykładów z teorii i zagadnień lotniczych prowadziła także wykłady wychowawcze i polityczne. W późniejszym czasie szkoła miała na wyposażeniu szybowce: IS-A Salamandra (SP-1144), Grunau Baby.

W Tęgoborzu latało wielu znanych pilotów którzy wykonywali loty zaliczone do uzyskania odznak szybowcowych: Andrzej Abłamowicz, rekordowy lot 5 godzin 15 min (1948), Jerzy Iszkowski zdobył srebrną odznakę szybowcową, wykonując loty w czasie 5 godzin 4 min, przelot 51 oraz uzyskał przewyższenie 1600 m (1948), Julian Bojanowski, zdobył srebrną odznakę za długotrwałość lotu 7 godzin 22 minBiuletyny Aeroklubu Rzeczypospolitej z lat 1948–1950..

W 1950 r. władza komunistyczna podjęła decyzję o likwidacji szkoły, wyposażenie i sprzęt stopniowo wywożono, personel zwolniono, szkoła przestała istnieć. Po 5 latach przestoju działalności lotniczej na Sądecczyźnie powstał społeczny komitet odbudowy szkoły szybowcowej w Tęgoborzu. 16 maja 1957 r. uroczyście otwarto lotniczą bazę szkoleniową na górze Jodłowiec pod nazwą Aeroklub Nowosądecki. W listopadzie tego samego roku zmieniono nazwę na Aeroklub Podhalański. Z uwagi na nowe metody szkolenia szybowcowego, starty wyciągarką i holowania szybowców samolotami, loty szkoleniowe odbywały się na lądowisku w Kurowie. W latach 1960–1965 powstała nowa baza szkoleniowa z infrastrukturą w Łososinie Dolnej, a szybowisko w Tęgoborzu zostało zlikwidowane.

Sądeckie Stowarzyszenie „Orlik” w miejscu dawnej szkoły szybowcowej na górze Jodłowiec Wielki organizuje zawody modelarstwa lotniczego: Zawody Modeli Szybowców Zdalnie Sterowanych o Puchar Ziemi Sądeckiej, Mistrzostwa Polski Modeli Szybowców Zdalnie Sterowanych kat. F3F.

Upamiętnienie W 1993 r. na górze Jodłowiec Wielki postawiono pomnik upamiętniający istnienie Szkoły Szybowcowej.

Zobacz też Aeroklub Podhalański Fordońska Szkoła Szybowcowa Górska Szkoła Szybowcowa „Żar” Wołyńska Szkoła Szybowcowa LOPP Sokola Góra

Uwagi

Przypisy

Bibliografia Leopold Kwiatkowski, Rozwój szkoły szybowcowej w Tęgoborzy, Skrzydlata Polska 02/1938 r. Tomasz Kosecki, Szkoła szybowcowa w Tęgoborzu w latach 1933–1951, Almanach Sądecki Nr 3/4 (48/49) 2004 r. ISSN 1232-5910.

Linki zewnętrzne Historia szkoły szybowcowej w Tęgoborzu Rachów, zdjęcia, Muzeum Lotnictwa Polskiego Jodłowiec, zdjęcia, Muzeum Lotnictwa Polskiego

Kategoria:Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej Kategoria:Szybownictwo w Polsce Kategoria:Tęgoborze