mały|Rada Arktyczna planująca poszukiwania Johna Franklina na obrazie Stephena Pearce’a z 1851, od lewej do prawej: George Back, William Edward Parry, Edward Bird, James Clark Ross, Francis Beaufort (siedzi), John Barrow młodszy, Edward Sabin, William Alexander Baillie-Hamilton, John Richardson i Frederick William Beechey|alt=Obraz przedstawiający grupę oficerów przy mapach mały|Mapa prawdopodobnych tras HMS „Erebus” i HMS „Terror” podczas ekspedycji Franklina mały|sir John Barrow, długoletni drugi sekretarz Admiralicji, wspierający wyprawy w Arktykę mały|sir John Franklin, dowódca wyprawy mały|Jane Griffin, późniejsza lady Franklin w wieku 24 lat, w 1815 roku mały|Komandor F.R.M. Crozier, kapitan HMS „Terror”, późniejszy dowódca wyprawy Ekspedycja Franklina z 1845 roku – zaginiona brytyjska ekspedycja badawcza do Arktyki, kierowana przez kapitana Johna Franklina. Wyprawa opuściła Anglię w 1845 roku na dwóch okrętach, HMS „Erebus” i HMS „Terror”. Franklin był oficerem Royal Navy i doświadczonym badaczem, który służył w trzech poprzednich wyprawach arktycznych, w tym w dwóch jako dowódca. Czwarta i ostatnia ekspedycja, którą dowodził w wieku 59 lat, miała za zadanie pokonanie ostatniej, nieprzebytej części Przejścia Północno-Zachodniego. Po kilku wczesnych zgonach wśród uczestników, oba okręty zostały zatrzymane przez lód w Cieśninie Wiktorii, w pobliżu Wyspy Króla Williama w kanadyjskiej Arktyce. Wszyscy członkowie wyprawy, 129 osób, w tym Franklin, zaginęli.
Naciski żony Franklina, lady Jane Franklin, i innych osób na Admiralicję sprawiły, że w 1848 roku rozpoczęto poszukiwania zaginionej wyprawy. Częściowo dzięki sławie Franklina i nagrodzie wyznaczonej przez Admiralicję, wielu kolejnych badaczy dołączyło do poszukiwań, w których w 1850 roku brało udział aż jedenaście statków brytyjskich i dwa amerykańskie. Kilka spośród tych jednostek spotkało się na wschodnim wybrzeżu wyspy Beechey, gdzie znaleziono pierwsze ślady wyprawy, w tym groby trzech marynarzy. W 1854 roku podróżnik John Rae, podczas prac badawczych w pobliżu kanadyjskiego wybrzeża na południowy wschód od Wyspy Króla Williama, uzyskał od miejscowych Inuitów przedmioty należące do członków wyprawy i opowieści o ich losie. Grupa poszukiwawcza Francisa Leopolda McClintocka w 1859 roku znalazła notatkę, pozostawioną na Wyspie Króla Williama, zawierającą szczegółowe informacje na temat wyprawy. Poszukiwania zaginionych i ich śladów trwały przez większą część drugiej połowy XIX wieku. Dopiero w 2014 roku grupa badawcza kierowana przez Agencję Parków Kanady odnalazła wrak „Erebusa” na północny wschód od wyspy O’Reilly, w Zatoce Wilmot i Crampton we wschodniej części Zatoki Królowej Maud w Archipelagu Arktycznym. Dwa lata później członkowie Arctic Research Foundation znaleźli wrak „Terroru” w zatoce Wyspy Króla Williama, zachowany w idealnym stanie. Od tamtego czasu prowadzone są badania i wyprawy nurkowe na oba wraki.
W 1981 roku grupa naukowców na czele z Owenem Beattie, profesorem antropologii z Uniwersytetu Alberty, rozpoczęła serię badań grobów, ciał i innych dowodów pozostawionych przez ludzi Franklina na wyspach Beechey i Króla Williama. Doszli do wniosku, że marynarze pochowani na wyspie Beechey najprawdopodobniej zmarli na zapalenie płuc i, być może, gruźlicę, a także, że ich stan zdrowia mogło pogorszyć zatrucie ołowiem ze źle zalutowanych puszek z zapasów okrętowych. Później zasugerowano, że źródłem ołowiu mogły być nie konserwy, lecz system destylacji wody zainstalowany na okrętach. Badania z drugiej dekady XXI wieku wskazały, że zatrucie ołowiem prawdopodobnie nie było istotnym czynnikiem, a przyczyną złego stanu zdrowia załogi mogło być niedożywienie, w szczególności niedobór cynku – przypuszczalnie z powodu braku świeżego mięsa w diecie.
Połączone dowody ze wszystkich badań sugerują, że nie wszyscy członkowie wyprawy umarli szybko. Ślady nacięć na kościach ludzkich znalezionych na Wyspie Króla Williama są postrzegane jako oznaki ludożerstwa wśród głodujących. W kolejnych latach po 1845 roku hipotermia, głód, choroby (w tym szkorbut) i zatrucie bądź niedobór mikroelementów, wraz z długotrwałym działaniem niesprzyjających warunków środowiska, przy braku odpowiedniej odzieży i żywności, doprowadziły do śmierci wszystkich członków ekspedycji.
W epoce wiktoriańskiej media kreowały Franklina na bohatera, pomimo fiaska wyprawy i doniesień o kanibalizmie. Komponowano o nim piosenki, w rodzinnym Spilsby, w Londynie i w Tasmanii postawiono pomniki dowódcy, przypisując mu odkrycie Przejścia Północno-Zachodniego, choć w rzeczywistości przepłynął je w całości dopiero Roald Amundsen podczas wyprawy w latach 1903–1906. Zaginiona ekspedycja Franklina jest tematem wielu dzieł sztuki, w tym piosenek, wierszy, opowiadań i powieści, a także filmów telewizyjnych.
Tło Europejskie poszukiwania krótszej, zachodniej drogi morskiej z Europy do Azji, rozpoczęły się z podróżą Krzysztofa Kolumba w 1492 roku i trwały aż do połowy XIX wieku, przy czym prym w wyprawach badawczych wiodła Anglia. Te z wypraw, które były udane, poszerzały europejską znajomość geografii półkuli zachodniej, zwłaszcza Ameryki Północnej, a wraz ze wzrostem wiedzy coraz więcej uwagi kierowano ku Arktyce. Do odkrywców z XVI i XVII wieku, którzy badali Amerykę Północną, należeli Martin Frobisher, John Davis, Henry Hudson i William Baffin. W 1670 roku utworzenie Kompanii Zatoki Hudsona przyczyniło się do postępu w badaniach północnych wybrzeży i interioru Kanady, oraz mórz arktycznych. Osiemnastowiecznymi badaczami tych terytoriów byli m.in. James Knight, Samuel Hearne, James Cook, Alexander Mackenzie i George Vancouver. Do 1800 roku ich odkrycia przekonująco wykazały, że w umiarkowanych szerokościach geograficznych pomiędzy Oceanem Atlantyckim i Spokojnym nie istnieje żeglowne Przejście Północno-Zachodnie.
W latach 1804–1845 drugim sekretarzem Admiralicji był sir John Barrow. Od początku urzędowania nalegał, aby Royal Navy zakończyła badania Przejścia Północno-Zachodniego wokół Kanady i zdobyła biegun północny. W ciągu następnych czterech dekad, badacze tacy jak John Ross, David Buchan, William Edward Parry, Frederick William Beechey, James Clark Ross, George Back i Peter Warren Dease poprowadzili owocne wyprawy w kanadyjską Arktykę. Wśród tych podróżników był John Franklin, zastępca dowódcy wyprawy do bieguna północnego na statkach „Dorothea” i „Trent” w 1818 roku i dowódca lądowych wypraw do i wzdłuż północnych wybrzeży Kanady w latach 1819–1822 i 1825–1827. Do 1845 roku wszystkie te ekspedycje zmniejszyły niezbadany obszar północnej Kanady do czworoboku o powierzchni około . To przez ten nieznany obszar miała płynąć wyprawa Franklina, kierując się na zachód przez Cieśninę Lancastera, a następnie na zachód i południe, zależnie od tego jak pozwolą warunki lodowe, linia brzegowa i inne przeszkody. Całkowity dystans był równy około 1670 km.
Przygotowania Dowództwo Barrow, mający 82 lata i zbliżający się do końca swojej kariery, długo rozważał, kto powinien dowodzić wyprawą mającą przebyć Przejście Północno-Zachodnie i, być może, odkryć otwarte morze polarne wokół bieguna północnego. Jego pierwszy kandydat, Parry, był zmęczony Arktyką i uprzejmie odmówił. Drugi, James Clark Ross, również odmówił, gdyż obiecał niedawno poślubionej żonie, że skończył z Arktyką. Trzeci kandydat Barrowa, James Fitzjames, został odrzucony przez Admiralicję z powodu młodego wieku. Barrow rozważał kandydaturę George’a Backa, ale uznał go za zbyt kłótliwego. Z kolei Francis Crozier był zbyt nisko urodzony i był Irlandczykiem, co stanowiło liczący się argument przeciwko jego kandydaturze. Barrow niechętnie wybrał pięćdziesięciodziewięcioletniego Franklina. Wyprawa miała się składać z dwóch okrętów, HMS „Erebus” i HMS „Terror”, które miały już za sobą antarktyczną wyprawę badawczą w latach 1841–1844, dowodzoną przez Jamesa Clarka Rossa. Franklin został mianowany dowódcą „Erebusa”, a kapitanem „Terroru” i zastępcą dowódcy wyprawy został Crozier, który kierował już tym okrętem podczas ekspedycji Rossa do Antarktyki. Franklin 7 lutego 1845 roku otrzymał dowództwo, a 5 maja tego samego roku oficjalne instrukcje od Admiralicji.
Okręty, zaopatrzenie i załogi „Erebus” o tonażu 378 ton i „Terror” o tonażu 331 ton były solidnie skonstruowane i posiadały najnowsze w owych czasach zdobycze techniki. Obie jednostki wyposażono w silniki parowe napędzające śrubę okrętową; nie były to typowe silniki okrętowe, wcześniej napędzały lokomotywy na linii z Londynu do Croydon. Pozwalały okrętom płynąć z szybkością 4 węzłów (7,4 km/h).
Inne zaawansowane rozwiązania technologiczne jakie wykorzystano, to wzmocnienie wręg masywnymi belkami i żelaznym pokryciem, centralne ogrzewanie parowe dla wygody załogi, oraz możliwość schowania śrub i żelaznych sterów w żelaznej osłonie, dla zabezpieczenia przed uszkodzeniem. Okrętowe biblioteki zawierały ponad 1000 książek, a zapasy zakonserwowanej lub puszkowanej żywności były przygotowane na trzy lata. Na pokładzie dostępna była także pianola z 50 utworami, a wśród innowacji technologicznych był aparat fotograficzny mogący rejestrować obrazy metodą dagerotypową.
Dostawcą żywności dla wyprawy był Stephen Goldner, który otrzymał zlecenie 1 kwietnia 1845 roku, zaledwie siedem tygodni przed wypłynięciem wyprawy. Zamówienie opiewało na 8000 puszek, a konieczny pośpiech wpłynął na obniżenie jakości towaru. Późniejsza kontrola puszek zamówionych przez Royal Navy odkryła, że w puszkach znajdowały się nieświeże, nawet gnijące kawałki mięsa, a czasem też odpadki żywnościowe, takie jak zakrzepła krew, kawałki ozorów i jelit. Wybuchł skandal, a sir John Ross oskarżył dostawcę konserw o przyczynienie się do klęski wyprawy. Jak później stwierdzono, także lutowanie było „grubo i niechlujnie zrobione, a lut spływał po wewnętrznej powierzchni jak wosk ze świecy”.
Dużą część załogi stanowili Anglicy, wielu z północnej Anglii, a prócz nich także Irlandczycy i Szkoci. Jedynymi oficerami, którzy pełnili służbę w Arktyce, poza Franklinem, Crozierem i porucznikiem Grahamem Gore’em, byli asystent chirurga i dwóch lodomistrzów.
Załogi Lista członków załogi „Erebusa” i „Terroru” według manifestu okrętowego:
HMS „Erebus” Nazwisko Funkcja Pochodzenie Wiek (w 1845 roku)John Franklin kapitan Lincolnshire 59James Fitzjames komandor Londyn 32Graham Gore porucznik PortsmouthHenry T.D. Le Vesconte porucznik Wyspy NormandzkieJames W. Fairholme porucznikJames Read lodomistrzStephen S. Stanley chirurgCharles Osmer intendentRobert O. Sargent matCharles F. Des Voeux matEdward Couch matHarry D.S. Goodsir asystent chirurga Anstruther, Fife 26Henry F. Collins drugi nawigatorThomas Terry bosmanJohn Weekes cieślaJohn Gregory mechanikSamuel Brown bosmanmat Yorkshire 34Thomas Watson pomocnik cieśli Yarmouth 40
HMS „Terror” Nazwisko Funkcja Pochodzenie Wiek (w 1845 roku)Francis Crozier kapitan Banbridge, Irlandia 49Edward Little porucznikGeorge Hodgson porucznikJohn Irving porucznikThomas Blanky lodomistrzJohn S. Peddie chirurgFrederick J. Hornby matRobert Thomas matAlexander McDonald asystent chirurgaGillies A. MacBean drugi nawigatorEdward A.H. Helpman intendentJohn Lane bosmanThomas Honey cieślaJames Thompson mechanikThomas Johnson bosmanmat Corbridge 28Alexander Wilson pomocnik cieśli Lindisfarne 27Thomas Armitage steward Chatham-Kent 38
Związki z Australią