thumb|Francuski kalendarz rewolucyjny na rok II (1793-1794) thumb|Pierwszy egzemplarz francuskiego kalendarza rewolucyjnego
Francuski kalendarz rewolucyjny, wł. francuski kalendarz republikańskiNazwa „rewolucyjny” nigdy nie była używana we Francji. (, calendrier révolutionnaire français) – kalendarz wprowadzony 5 października 1793 (14 vendémiaire roku II) przez Konwent republikański w rewolucyjnej Francji. Obszerną instrukcję uzupełniającą wydano 24 listopada 1793 (4 frimaire roku II)Décrets relatifs à l'établissement de l'Ère Républicaine. Napoleon Bonaparte 9 września 1805 (22 fructidor roku XIII) podpisał akt prawny przywracający kalendarz gregoriański od 1 stycznia 1806 (11 nivôse roku XIV)Chris Cook, John Stevenson, Leksykon nowożytnej historii Europy 1763-1999, Warszawa 2000, s. 63.. Wprowadzony jeszcze, ale na krótko w 1871 przez Komunę Paryską (miesiące germinal i floréal roku LXXIX). Projekt kalendarza opracował Gilbert Romme, a nazwy miesięcy i dni wymyślił poeta Philippe Fabre d’Églantine. Era chrześcijańska zastąpiona została erą republikańską.
Lata liczono od 22 września 1792, daty ustanowienia pierwszej republiki francuskiej. Co czwarty rok miał być przestępnym, ale w praktyce starano się utrzymać początek roku w dniu równonocy jesiennej. Długość roku pozostała ta sama co w kalendarzu gregoriańskim. Rok zawierał 12 miesięcy po 30 dni oraz 5 (6 w latach przestępnych) dodatkowych dni świątecznych, tak zwanych Dni Sankiulotów (les Sans-cullotides). Czteroletni cykl nazwano francjadą (le franciade) na wzór olimpiady. Rok przestępny był trzecim rokiem francjady (zatem rok III, VII i XI), dodatkowy dzień przypadał 22 września 1795 i 1799 oraz 23 września 1803Le calendrier républicain.
Na miejsce świąt kościelnych wprowadzono święta narodowe z dniem zdobycia Bastylii jako najważniejszym. Każdy dzień w roku został nazwany na cześć zwierząt, roślin, narzędzi pracy, minerałów czy też zjawisk.
Podstawą kalendarza był almanach napisany w 1788 przez Pierre Sylvain Maréchala pt. Kalendarz dzielnych ludzi (fr. Almanach des Honnêtes Gens)Andrzej Nowicki, Wypisy z historii krytyki religii, Warszawa 1962, s. 227..
Dni dekady Miesiąc, zamiast na tygodnie, podzielono na 3 dekady – po 10 dni. Każdy z dziesięciu dni nazywany był po prostu liczebnikami porządkowymi: primidi (pierwszy dzień), duodi (drugi dzień), tridi (trzeci dzień), quartidi (czwarty dzień), quintidi (piąty dzień), sextidi (szósty dzień), septidi (siódmy dzień), octidi (ósmy dzień), nonidi (dziewiąty dzień) décadi (dziesiąty dzień). Dziesiąty dzień był świętem. 8 kwietnia 1802 (18 germinal roku X) zniesiono podział na dekady jako uciążliwy dla społeczeństwa, przywracając tygodnie.
Planowany był także podział doby na 10 godzin, godziny na 100 minut po 100 sekund. Nowa godzina liczyłaby 144 dawne minuty, nowa minuta 86,4 dawnych sekund zaś nowa sekunda 0,864 dawnej. Art. 22 dekretu o miarach i wagach z 7 kwietnia 1795 (18 germinal roku III) zawiesił tę zmianę na czas nieokreślonyDécret relatif aux poids et aux mesures du 18 germinal an 3 (7 avril 1795).
Miesiące Jesień (nazwy miesięcy kończą się na -aire): vendémiaire (od łacińskiego vindemia – pl. winobranie) – od 22 września do 21 października brumaire (od francuskiego brume – pl. gęsta mgła) – od 22 października do 20 listopada frimaire (od francuskiego frimas – pl. mróz) – od 21 listopada do 20 grudnia Zima (nazwy miesięcy kończą się na -ôse): nivôse (od łacińskiego nivosus – pl. śnieżny) – od 21 grudnia do 19 stycznia pluviôse (od łacińskiego pluviosus – pl. deszczowy) – od 20 stycznia do 18 lutego ventôse (od łacińskiego ventosus – pl. wietrzny) – od 19 lutego do 20 marca Wiosna (nazwy miesięcy kończą się na -al): germinal (od łacińskiego germen – pl. kiełek) – od 21 marca do 19 kwietnia floréal (od łacińskiego flos – pl. kwiat) – od 20 kwietnia do 19 maja prairial (od francuskiego prairie – pl. łąka) – od 20 maja do 18 czerwca Lato (nazwy miesięcy kończą się na -dor): messidor (od łacińskiego messis – pl. żniwa) – od 19 czerwca do 18 lipca thermidor (od greckiego thermos – pl. gorący) – od 19 lipca do 17 sierpnia fructidor (od łacińskiego fructus – pl. owoce) – od 18 sierpnia do 16 września
Nazwy dni Jesień Vendémiaire Winorośl (Raisin) – 22 września Szafran uprawny (Safran) – 23 września Kasztan jadalny (Châtaigne) – 24 września Szafran (Colchique) – 25 września Koń (Cheval) – 26 września Niecierpek (Balsamine) – 27 września Marchew zwyczajna (Carotte) – 28 września Szarłat (Amarante) – 29 września Pasternak zwyczajny (Panais) – 30 września Beczka (Cuve) – 1 października Ziemniak (Pomme de terre) – 2 października Kocanki (Immortelle) – 3 października Dynia olbrzymia (Potiron) – 4 października Rezeda (Réséda) – 5 października Osioł (Âne) – 6 października Dziwaczek jalapa (Belle de nuit) – 7 października Dynia (Citrouille) – 8 października Gryka (Sarrasin) – 9 października Słonecznik (Tournesol) – 10 października Prasa do owoców (Pressoir) – 11 października Konopie siewne (Chanvre) – 12 października Brzoskwinia (Pêche) – 13 października Rzepa (Navet) – 14 października Lilia (Amaryllis) – 15 października Bydło (Bœuf) – 16 października Psianka podłużna (Aubergine) – 17 października Papryka (Piment) – 18 października Pomidor (Tomate) – 19 października Jęczmień (Orge) – 20 października Baryłka (Tonneau) – 21 października
Brumaire Jabłoń (Pomme) – 22 października Selery zwyczajne (Céleri) – 23 października Grusza (Poire) – 24 października Burak zwyczajny (Betterave) – 25 października Gęsi (Oie) – 26 października Heliotrop (Héliotrope) – 27 października Figowiec pospolity (Figue) – 28 października Wężymord (Scorsonère) – 29 października Jarząb mączny (Alisier) – 30 października Pług (Charrue) – 31 października Kozibród (Salsifis) – 1 listopada Kotewka orzech wodny (Mâcre) – 2 listopada Słonecznik bulwiasty (Topinambour) – 3 listopada Cykoria endywia (Endive) – 4 listopada Indyk zwyczajny (Dindon) – 5 listopada Marek (Chervis) – 6 listopada Rukiew wodna (Cresson) – 7 listopada Ołownicowate (Plumbago) – 8 listopada Granat (Grenade) – 9 listopada Brona (Herse) – 10 listopada Menady (Bacchante) – 11 listopada Głóg dwuszyjkowy (Azerole) – 12 listopada Marzanowate (Garance) – 13 listopada Pomarańcza (Orange) – 14 listopada Bażant zwyczajny (Faisan) – 15 listopada Pistacja właściwa (Pistache) – 16 listopada Groszek bulwiasty (Macjonc) – 17 listopada Pigwa pospolita (Coing) – 18 listopada Jarząb pospolity (Cormier) – 19 listopada Wał (Rouleau) – 20 listopada
Frimaire Zerwa (Raiponce) – 21 listopada Kapusta właściwa polna (Turneps) – 22 listopada Cykoria (Chicorée) – 23 listopada Nieszpułka (Nèfle) – 24 listopada Świnia domowa (Cochon) – 25 listopada Roszpunka warzywna (Mâche) – 26 listopada Kalafior (Chou-fleur) – 27 listopada Miód (Miel) – 28 listopada Jałowiec (Genièvre) – 29 listopada Kilof (Pioche) – 30 listopada Woski (Cire) – 1 grudnia Chrzan (Raifort) – 2 grudnia Cedr (Cèdre) – 3 grudnia Jodła (Sapinv) – 4 grudnia Sarna (Chevreuil) – 5 grudnia Kolcolist zachodni (Ajonc) – 6 grudnia Cyprys (Cyprès) – 7 grudnia Bluszcz (Lierre) – 8 grudnia Świerk (Sabine) – 9 grudnia Motyka (Hoyau) – 10 grudnia Klon (Érable sucré) – 11 grudnia Wrzos zwyczajny (Bruyère) – 12 grudnia Trzcina pospolita (Roseau) – 13 grudnia Szczaw (Oseille) – 14 grudnia Świerszczowate (Grillon) – 15 grudnia Szyszka (Pignon) – 16 grudnia Korek (Liège) – 17 grudnia Tuber (Truffe) – 18 grudnia Oliwka europejska (Olive) – 19 grudnia Łopata (Pelle) – 20 grudnia
Zima Nivôse Torf (Tourbe) – 21 grudnia Węgiel kamienny (Houille) – 22 grudnia Smoła (Bitume) – 23 grudnia Siarka (Soufre) – 24 grudnia Pies domowy (Chien) – 25 grudnia Lawa (Lave) – 26 grudnia Okres wegetacyjny (Terre végétale) – 27 grudnia Obornik (Fumier) – 28 grudnia Azotan potasu (Salpêtre) – 29 grudnia Cep (Fléau) – 30 grudnia Granit (Granit) – 31 grudnia Glina (Argile) – 1 stycznia Łupek (Ardoise) – 2 stycznia Piaskowiec (Grès) – 3 stycznia Królik europejski (Lapin) – 4 stycznia Krzemień (Silex) – 5 stycznia Margiel (Marne) – 6 stycznia Wapień (Pierre à chaux) – 7 stycznia Marmur (Marbre) – 8 stycznia Przesiewacz (Van) – 9 stycznia Gips (Pierre à plâtre) – 10 stycznia Chlorek sodu (Sel) – 11 stycznia Żelazo (Fer) – 12 stycznia Miedź (Cuivre) – 13 stycznia Kot domowy (Chat) – 14 stycznia Cyna (Étain) – 15 stycznia Ołów (Plomb) – 16 stycznia Cynk (Zinc) – 17 stycznia Rtęć (Mercure) – 18 stycznia Sito (Crible) – 19 stycznia
Pluviôse Wawrzynek (Lauréole) – 20 stycznia Mchy (Mousse) – 21 stycznia Myszopłoch kolczasty (Fragon) – 22 stycznia Śnieżyczka (Perce-neige) – 23 stycznia Buhaj (Taureau) – 24 stycznia Kalina (Laurier tin) – 25 stycznia Polyporus (Amadouvier) – 26 stycznia Wawrzynek wilczełyko (Mézéréon) – 27 stycznia Topola (Peuplier) – 28 stycznia Topór (Coignée) – 29 stycznia Ciemiernik (Ellébore) – 30 stycznia Brokuł (Brocoli) – 31 stycznia Wawrzyn szlachetny (Laurier) – 1 lutego Leszczyna południowa (Avelinier) – 2 lutego Cielę (Vache) – 3 lutego Bukszpan wieczniezielony (Buis) – 4 lutego Porosty (Lichen) – 5 lutego Cis (roślina) (If) – 6 lutego Miodunka (Pulmonaire) – 7 lutego Sierpak (Serpette) – 8 lutego Tobołki (roślina) (Thlaspi) – 9 lutego Thymele (Thimele) – 10 lutego Perz (Chiendent) – 11 lutego Rdest ptasi (Trainasse) – 12 lutego Zającowate (Lièvre) – 13 lutego Urzet barwierski (Guède) – 14 lutego Leszczyna pospolita (Noisetier) – 15 lutego Cyklamen perski (Cyclamen) – 16 lutego Glistnik jaskółcze ziele (Chélidoine) – 17 lutego Sanie (Traîneau) – 18 lutego
Ventôse Podbiał pospolity (Tussilage) – 19 lutego Dereń (Cornouiller) – 20 lutego Lewkonia (Violier) – 21 lutego Ligustr (Troène) – 22 lutego Koziorożec alpejski (Bouc) – 23 lutego Kopytnik (roślina) (Asaret) – 24 lutego Szakłak wieczniezielony (Alaterne) – 25 lutego Fiołek (Violette) – 26 lutego Wierzba iwa (Marceau) – 27 lutego Szpadel (Bêche) – 28 lutego Narcyz (Narcisse) – 1 marca Wiąz (Orme) – 2 marca Dymnica (Fumeterre) – 3 marca Pszonak (Vélar) – 4 marca Koza domowa (Chèvre) – 5 marca Szpinak (Épinard) – 6 marca Omieg (Doronic) – 7 marca Kurzyślad (Mouron) – 8 marca Trybula leśna (Cerfeuil) – 9 marca Lina (Cordeau) – 10 marca Mandragora (Mandragore) – 11 marca Pietruszka zwyczajna (Persil) – 12 marca Warzucha (Cochléaria) – 13 marca Stokrotka pospolita (Pâquerette) – 14 marca Tuńczyki (Thon) – 15 marca Mniszek (Pissenlit) – 16 marca Zawilec gajowy (Sylvie) – 17 marca Niekropień (Capillaire) – 18 marca Jesion (Frêne) – 19 marca Kołek (Plantoir) – 20 marca
Wiosna Germinal Pierwiosnek (Primevère) – 21 marca Platan (Platane) – 22 marca Szparag (Asperge) – 23 marca Tulipan (Tulipe) – 24 marca Kura domowa (Poule) – 25 marca Burak liściowy (Bette) – 26 marca Brzoza (Bouleau) – 27 marca Narcyz żonkil (Jonquille) – 28 marca Olsza (Aulne) – 29 marca Wylęgarnia (Couvoir) – 30 marca Barwinek (Pervenche) – 31 marca Grab (Charme) – 1 kwietnia Morchella (Morille) – 2 kwietnia Buk (Hêtre) – 3 kwietnia Pszczoła (Abeille) – 4 kwietnia Sałata (Laitue) – 5 kwietnia Modrzew (Mélèze) – 6 kwietnia Cykuta (Ciguë) – 7 kwietnia Rzodkiew (Radis) – 8 kwietnia Ul (Ruche) – 9 kwietnia Judaszowiec (Gainier) – 10 kwietnia Sałata rzymska (Romaine) – 11 kwietnia Kasztanowiec pospolity (Marronnier) – 12 kwietnia Rokietta siewna (Roquette) – 13 kwietnia Gołębiowate (Pigeon) – 14 kwietnia Lilak pospolity (Lilas) – 15 kwietnia Zawilec (Anémone) – 16 kwietnia Fiołek ogrodowy (Pensée) – 17 kwietnia Borówka czarna (Myrtille) – 18 kwietnia Nóż (Greffoir) – 19 kwietnia
Floréal Róża (Rose) – 20 kwietnia Dąb (Chêne) – 21 kwietnia Paprocie (Fougère) – 22 kwietnia Głóg jednoszyjkowy (Aubépine) – 23 kwietnia Słowik rdzawy (Rossignol) – 24 kwietnia Orlik (Ancolie) – 25 kwietnia Konwalia majowa (Muguet) – 26 kwietnia Agaricus (Champignon) – 27 kwietnia