Stalexport (pierwotnie Biurowce Central Handlu Zagranicznego, także Trade Centre) – kompleks dwóch budynków biurowych (Stalexport A oraz Stalexport B) złączonych ze sobą u podstawy, ukończonych odpowiednio w 1981 i 1982 roku, znajdujący się w Katowicach przy ulicy A. Mickiewicza 29. Trzonolinowce zostały zaprojektowane przez architekta Đorđe'a Grujičića w latach 70. XX wieku.
Lokalizacja Zespół wieżowców biurowych Stalexport położony jest przy ulicy A. Mickiewicza 29, w zachodniej części katowickiego Śródmieścia. Zamykają one zachodnią perspektywę ulicy A. Mickiewicza.
Zlokalizowane są one około 5 minut pieszo do przystanków autobusowych i tramwajowych oraz około 15 minut do głównego dworca kolejowego.
Historia lewo|mały|Wieżowce Stalexportu w lipcu 2009 roku
W okresie Polski Ludowej województwo katowickie odgrywało ważną rolę w handlu zagranicznym Polski – zawierano tutaj 25% wszystkich tego typu transakcji. Pośredniczyły w nim centrale, a najważniejszą z nich była Centrala Handlu Zagranicznego „Centrozap”, powołana w 1952 roku. Za ich pośrednictwem polskie urządzenia i obiekty górnicze sprzedawano do 38 krajów.
Główna siedziba centrali mieściła się pierwotnie w budynku przy ulicy Plebiscytowej 36 (róg z ulicą Powstańców) w Katowicach i już w latach 60. XX wieku planowano dla Central Handlu Zagranicznego postawienie nowego budynku. W tym celu wyznaczono działkę przy ulicy A. Mickiewicza, lecz teren ten wymagał licznych wyburzeń i był trudny do budowy z uwagi na warunki górnicze i terenowe oraz sąsiedztwo Rawy.
W 1965 roku zlecono opracowanie koncepcji biurowca trzem biurom projektowym: Miastoprojektowi „Katowice”, Miastoprojektowi „Nowe Tychy” oraz Pracowni Projektów Budownictwa Ogólnego w Katowicach, które nie znalazły akceptacji Ministerstwa Handlu Zagranicznego. Ostatecznie projekt przygotował Đorđe Grujičić z belgradzkiego biura KMG Trudbenik, natomiast za konstrukcję odpowiadał Radomir Mihailović. Powstał on w 1974 roku i jeszcze w tym samym roku zatwierdziła go Komisja Urbanistyczno-Techniczna Województwa Katowickiego.
Kompleks wieżowców budowano w latach 1976–1979. Pierwszą, wyższą wieżę oddano do użytku w roku 1981, a drugą rok później. Wzniesiono je dla katowickiej Centrali Handlu Zagranicznego „Centrozap”, a ich inwestorem zastępczym było warszawskie Przedsiębiorstwo Handlu Zagranicznego „Intraco”. Budowę wieżowca realizowała szwedzka firma IBS Industribyggnader Stenungsund AB, a do budowy użyto m.in. materiałów sprowadzanych ze Szwecji.
W momencie oddania do użytku biurowce Central Handlu Zagranicznego były najwyższym kompleksem budynków w Polsce poza Warszawą, a pierwowzorem dla wieżowców był trzonolinowiec Torres de Colón w Madrycie.
Do budynków wprowadziły się do niego działające w Katowicach przedsiębiorstwa handlu zagranicznego: Centrozap, Stalexport, Węglokoks i Bank Handlowy. W późniejszych latach najemcami biurowca byli m.in. Śląska Organizacja Turystyczna, Śląska Wyższa Szkoła Medyczna w Katowicach czy Radio Planeta. W 1994 roku zarządcą budynku została spółka Biuro Centrum. W 2013 roku budynek był siedzibą dla redakcji rozgłośni radiowych, sądu rejonowego oraz firmy .
Charakterystyka lewo|mały|Zbliżenie na jeden z wieżowców Stalexportu (2006)
Stalexport składa się z dwóch niemal bliźniaczych wieżowców, złączonych ze sobą częścią niską. Budynek A liczy 22 kondygnacje, jego wysokość do dachu wynosi 97 m, a całkowita 99 m. Budynek B liczy 20 kondygnacje, a jego wysokość wynosi 92 m. Powierzchnia całkowita kompleksu wynosi 27 183 m², powierzchnia biurowa w części wysokiej odpowiednio 5 834 i 5 178 m², powierzchnia zabudowy 3 510 m², natomiast kubatura 117,6 m³ (bądź 117,3 tys. m³).
Są to obiekty wzniesione w stylu postmodernistycznym, o konstrukcji trzonolinowej, w których miejsce podpór ściskanych wprowadzono wieszaki. Najpierw postawiono betonowe wieże, które były trzonami gmachów. Z ich dachów wychodziły ramiona, które stały się istotnym elementem konstrukcji trzonowo-cięgnionej gmachu. Na nich zawieszono liny, do których zamocowano stropy poszczególnych pięter. Wieżowce Stalexportu są jednocześnie najwyższymi budynkami tej konstrukcji w Polsce.
Ściany osłonowe wieżowców wykonano z metalu i blachy, które pokryto srebrną i złocistą folią. Jasnym kolorem wydobyto optycznie wszystkie elementy konstrukcyjne oraz pokryto partie boczne, a ciemny kolor mają centralne partie ścian. W środku trzonów wież umieszczono windy, klatki schodowe oraz toalety. Wokół nich powstały biura w typie „open space”. Na 19. piętrze każdego z biurowców znajdują się wyjścia ewakuacyjne – rękaw ratowniczy o długości ponad 90 m, ukryty w specjalnym pomieszczeniu, który wysuwa się po rozsunięciu ścian.
Część niska liczy trzy kondygnacje. Zaprojektowano w niej pomieszczenia dla restauracji, stołówki, urzędu pocztowego, punktów usługowych oraz salę konferencyjną, która może pomieścić do 300 osób oraz mniejsze o pojemności 10-50 osób.
Funkcjonują tutaj m.in. (stan na początek 2026 roku): Bistro „Pod Wieżami”, placówki Krakowskiego Banku Spółdzielczego i Poczty Polskiej oraz centrum medyczne, a przy budynku stacja ładowania samochodów elektrycznych oraz myjnia samochodowa. Ponadto, siedzibę mają tutaj m.in.: Węglokoks, Wyższa Szkoła Technologii Informatycznych w Katowicach czy katowickie studio Antyradia.
Galeria
Zobacz też Architektura Katowic Trzonolinowiec we Wrocławiu Zieleniak
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Budynki biurowe w Katowicach Kategoria:Wieżowce poniżej 100 metrów w Katowicach Kategoria:Ulica Adama Mickiewicza w Katowicach Kategoria:Architektura postmodernizmu w Katowicach Katowice