Dywizjon Artylerii Nadbrzeżnej – oddział artylerii nadbrzeżnej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej stacjonujący w Rejonie Umocnionym Helu.
Formowanie i zmiany organizacyjne Z uwagi na przygotowania do obsadzenia zakupionej w 1933 roku w szwedzkiej firmie Bofors baterii artylerii średniej armat kal. 152,4 mm L55 Bofors planowano rozbudowę istniejącej wcześniej kompanii artylerii nadbrzeżnej, która skupiała istniejące dotychczas plutony artylerii nadbrzeżnej. Z uwagi na powyższe wiosną 1935 r. kompanię przekształcono w baterię kadrową do której włączono formowany na Oksywiu oddział artylerii nadbrzeżnej dla obsady przyszłej baterii artylerii średniej kal. 152,4. W dniu 25 czerwca 1935 roku zarządzeniem Ministra Spraw Wojskowych L.dz.2621/Tj.org. utworzono Dywizjon Artylerii Nadbrzeżnej (DAN). Struktura organizacyjna dywizjonu wyglądała:
dowództwo dywizjonu (8 oficerów, 80 podoficerów i szeregowych oraz 2 pracowników cywilnych), bateria artylerii nr 1 (nowo formowana kal. 152,4 mm) (4 oficerów, 133 podoficerów i szeregowych), bateria artylerii nr 11 i 12 („duńska” i „grecka” kal. 105 mm) (1 oficer, 37 podoficerów i szeregowych), bateria artylerii nr 13 (Canet kal. 100 mm) (1 oficer, 43 podoficerów i szeregowych).
Organizację dywizjonu zamierzano zakończyć do 1937 roku. W 1936 roku zarządzeniem Szefa Kierownictwa Marynarki Wojennej zmieniono numerację baterii: nr 1 na XXXI (cyplowa), nr 11 na XXXII, nr 12 na nr XXXIII, a nr 13 na nr XI. Miejscem stacjonowania baterii XXXI-XXXIII był półwysep helski. Bateria nr XI (Canet) stacjonowała na Oksywiu i w roku 1938 została podporządkowana organizacyjnie 1 Morskiemu Dywizjonowi Artylerii Przeciwlotniczej w Gdyni. Zorganizowanym bateriom wybudowano stanowiska stałe (działobitnie, schrony amunicyjne, zapewniono dowóz amunicji i zamaskowano). Podjęto pozyskiwanie obiektów na koszary.
W trakcie mobilizacji alarmowej w grupie zielonej dodatkowo dywizjon zmobilizował następujące pododdziały w Helu: dowództwo dywizjonu, bateria nr XXXI im. Heliodora Laskowskiego, bateria nr XXXII, bateria nr XXXIII, pluton km (nkm), lokalny pluton łączności, kompania wartownicza RU Hel, dowództwo RU Hel, oficer placu i bezpieczeństwa, Port Wojenny Hel, minownia, Punkt Obserwacyjny Hel, Radiocentrala Hel, Centrala Sygnałowa Hel
w Jastarni: Punkt Obserwacyjny Jastarnia
we Władysławowie Kapitan Portu Władysławowo,
dodatkowo zebrano w ramach mobilizacji w grupie żółtej – uzupełnienia jednostek mobilizowanych przez DAN.
Z uwagi na niedostatek artylerii nadbrzeżnej i potrzebę zapewnienia bezpośredniej ochrony podejść do portów w Jastarni, Władysławowie i w Helu, pod koniec 1938 roku podjęto organizację w DAN nowych baterii. Armaty do organizowanych baterii były w magazynach Floty i Flotylli Rzecznej w Gdyni, Modlinie i Pińsku. Formowanie i umiejscawianie ich przeprowadzono od początku 1939 roku do wybuchu wojny. Szef KMW wystąpił 16 maja 1939 r. do Szefa Sztabu Głównego WP o wpisanie utworzonych baterii do tabel mobilizacyjnych, lecz bezskutecznie. Sformowano baterie przeciwdesantowe na podstawach morskich wz. 1916 w przygotowanych stanowiskach: nr 38 (XXXVIII) w Helu w porcie rybackim (1–2 armaty kal. 75 mm wz. 1897), nr 39 (XXXIX) na głównej pozycji obrony lądowej Helu (10 armat kal. 37 mm Hotchkiss wz. 1885) nr 40 (XL) ostatecznie nosząca nr 43 (XLIII) we Władysławowie (2 armaty kal. 75 mm wz. 1897), nr 41 (XLI) w Jastarni (2 armaty kal. 75 mm wz. 1897), nr 42 na południowy wschód od Jastarni-Boru (2 armaty kal. 75 mm wz. 1897), półbateria/pluton oświetlający włączona/y do baterii nr XXXI na jej terenie (2 armaty kal. 75 mm wz. 1897). Baterie te zostały zmobilizowane w dniu 23 sierpnia 1939 roku w mobilizacji alarmowej.
Po wybuchu wojny celem dalszego wzmocnienia obrony przeciwdesantowej sformowano z personelu Floty i sprzętu artyleryjskiego pozyskanego głównie z rozbrojonych i zatopionych jednostek pływających Floty improwizowane baterie i plutony na podstawach morskich: bateria bez nr (2 armaty kal. 75 mm wz. 1897) z rozbrojonych 2 września OORP „Czapla” i „Żuraw” w Jastarni, pluton włączony 2 września do baterii XI (2 armaty kal. 47 mm wz. 1885) na Oksywiu, bateria nr 44 (2 armaty kal. 75 mm wz. 1897) z ORP „Generał Haller” koło punktu obserwacyjnego Hel, bateria bez nr (2 armaty kal. 75 mm wz. 1897) z ORP „Komendant Piłsudski” pomiędzy portem wojennym a portem rybackim w Helu. bateria nr 34 (3 armaty kal. 120 mm wz. 36 Bofors 1 × 1 i 1 × 2 i 2 nkm kal. 13,2 mm) z ORP „Gryf”, budowana 10–12 września, po przetransportowaniu i zainstalowaniu dział oczekiwano na wyschnięcie betonu, uruchomiono baterię (próbne strzelania) 30 września, pluton artylerii (3 armaty kal. 47 mm wz. 1885) ustawione 4–5 września na falochronie Portu Wojennego w Gdyni. wzmocnienie obrony plot. baterii nr XXXI: 1 × 2 armata kal. 40 mm plot. Bofors wz. 36, 3 nkm 2 × 13,2 mm wz. 30 z ORP Gryf
Obsada personalna dywizjonu Obsada personalna dywizjonu w marcu 1939 dowódca – kmdr ppor. Kukiełka Stanisław zastępca dowódcy [kwatermistrz] – kpt. adm. (piech.) Hatała Roman Franciszek lekarz – kpt. mar. lek. Wierzbowski Zbigniew Paweł oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (piech.) Lasiota Józef Alojzy oficer administracyjno-materiałowy – ppor. mar. Syczyło Rudolf Stefan oficer gospodarczy – por. int. Kowalewski Stanisław Kostka Edmund oficer żywnościowy – ppor. mar. Karpiński Henryk Józef dowódca XXXI baterii artylerii – kpt. mar. Przybyszewski Zbigniew dowódca plutonu – ppor. mar. Bielina-Bielinowicz Wacław dowódca plutonu – ppor. mar. Mamak Władysław dowódca XXXII baterii artylerii – por. mar. Pappelbaum Edmund dowódca plutonu – ppor. mar. Siemaszko Bartosz Wojciech dowódca XXXIII baterii artylerii – wakat dowódca plutonu – ppor. mar. Deżakowski Zbigniew Grzegorz dowódca XI baterii artylerii – kpt. art. Antoni Ratajczyk
Obsada personalna dywizjonu i baterii po mobilizacji w sierpniu oraz we wrześniu i październiku 1939 dowódca dywizjonu – kmdr ppor. Stanisław Kukiełka zastępca dowódcy dywizjonu – kpt. mar. Tadeusz Rutkowski (od 2 IX 1939) bateria artylerii nr 31 XXXI dowódca – kpt. mar. Zbigniew Przybyszewski, kpt. Bohdan Mańkowski (p.o. 25-28 IX 1939) zastępca dowódcy – ppor. mar. Bolesław Chrostowski dowódca I plutonu – ppor. mar. Zbigniew Deżakowski dowódca II plutonu – ppor. mar. Lucjan Jakubowski oficer baterii – ppor. rez. Chudziński bateria artylerii nr 32 XXXII dowódca – ppor. mar. Jerzy Broniewicz (26 VIII-6 IX 1939), por. mar. Kazimierz Wnorowski (od 6 IX 1939) bateria artylerii nr 33 XXXIII dowódca – por. mar. Adam Rychel, por. mar. Witold Wyrostek bateria artylerii nr 11 XI (przydzielona pod względem organizacyjnym do 1 MDAPlot., pod względem fachowym do DAN) dowódca – kpt. art. Antoni Ratajczyk zastępca dowódcy – chor. mar. Stanisław Brychcy bateria artylerii nr 38 XXXVIII dowódca – NN bateria artylerii nr 39 XXXIX (małokalibrowa) dowódca – NN bateria artylerii nr 40 XL występująca jako bateria artylerii nr 43 XLIII dowódca – por. mar. Witold Prowans zastępca dowódcy – ppor. rez. mar. Henryk Borakowski bateria artylerii nr 41 XLI dowódca – por. rez. art. Antoni Bogusławski zastępca dowódcy – ppor. art. Jerzy Dreszer (do 10 IX 1939) bateria artylerii nr 42 dowódca – kpt. rez. art. Stanisław Walewski baterie improwizowane utworzone we wrześniu 1939 r. z armat i personelu z zatopionych i rozbrojonych okrętów:
Improwizowana bateria artylerii OORP Czapla i Żuraw dowódca – NN bateria artylerii nr 44 dowódca – por. mar. Zdzisław Kowalski Improwizowana bateria artylerii ORP Komendant Piłsudski dowódca – ppor. mar. Michał Anaszkiewicz bateria artylerii nr 34 dowódca – ppor. rez. mar. Bolesław Kucharski.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Dywizjony artylerii II Rzeczypospolitej Kategoria:Dywizjony Marynarki Wojennej II Rzeczypospolitej Kategoria:Polskie jednostki artylerii rozwiązane w 1939 Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1935 Kategoria:Wojsko Polskie w Helu Kategoria:Wojsko Polskie w Jastarni