Cmentarz przy ul. Morskiej w Braniewie

Cmentarz przy ul. Morskiej w Braniewie (cmentarz św. Magdaleny, niem. MagdalenenfriedhofHeimatseite der Kreisgemeinschaft Braunsberg/Ostpreussen e.V., Braunsberg (Ermland) – geistige Hauptstadt des Ermlands, z opisu na mapie miasta) – cmentarz komunalny w Braniewie o powierzchni 1,5739 ha, posiadający zabytkową bramą oraz ogrodzenieWpis o zabytkowym charakterze bramy oraz ogrodzenia cmentarza znajduje się w opracowaniu Wykaz zabytkowych cmentarzy w Polsce. Województwo elbląskie, 4/8 (7), Ośrodek Ochrony Zabytków Krajobrazu Narodowa Instytucja Kultury, Warszawa 1996 (źródło nie podaje jednak numeru wpisu do rejestru zabytków).

Powstanie i historia cmentarza lewo|mały|Cmentarz na mapie z 1913 roku Położony jest pomiędzy ulicą Morską w Braniewie a rzeką Pasłęką. Powstał pod koniec XIX wiekuWykaz zabytkowych cmentarzy w Polsce. Województwo elbląskie, 4/8 (7), Warszawa 1996 jako kolejny cmentarz grzebalny w mieście, gdyż brakowało już miejsca na pochówki na cmentarzu św. Jana, zaś pochówki na cmentarzu św. Katarzyny utrudniały po opadach zalegające wody gruntoweDr. Georg Mielcarczyk Vom Hafen zur Kreuzkirche, 26 stycznia 1963, Das Ostpreußenblatt, s. 11 (naniesiony jest na mapie z 1913 roku, zdjęcie obokCmentarz jest naniesiony na mapie Karte des Deutschen Reiches z 1913 roku 1:100 000 (mapka w sekcji Powstanie i historia cmentarza – zaznaczenie czerwoną strzałką), wykonanej na podstawie zdjęć lotniczych z lat 1909 i 1910, źródło: Polona). Do 1945 roku nazywany był także „nowym cmentarzem” (neuer Friedhof) w przeciwieństwie do cmentarza św. Katarzyny określanego jako stary (alter Friedhof)Stadt Braunsberg im Ermland: ein Familienbuch, von Walter Merten, 1976, s. 36..

Ogrodzenie cmentarza od strony ulicy Morskiej tworzy mur z kamienia z kratą metalową oraz zachowana przedwojenna brama wjazdowa o cechach zabytkowych. Drogi wewnętrzne na cmentarzu tworzą alejki wyłożone kostką brukową. Zachowany został układ zieleni wysokiej. Cmentarz posiada jedno ujęcie wody z sieci wodociągowej. Na cmentarzu jest urządzonych 3219 miejsc grzebalnych. Cmentarz jest niemal w całości wypełniony grobami, a pochówki odbywają się do grobów istniejących lub likwidowanych.

Do II wojny światowej na cmentarzu znajdował się pomnik (Kriegerdenkmal) pamięci poległych żołnierzy w I wojnie światowej w latach 1914/1915 i tu pochowanychMax Dehnen Die Kriegsgräber in Ostpreussen von 1914/15. Die Zuordnung der auf ostpreussischem Boden befindlichen Kriegsgräber aus den Jahren 1914/15 zu den Gefechtshandlungen Würzburg, Holzner-Verlag, 1966. Była to mała kapliczka wykonana z piaskowca z miedzianym dachem hełmowym, w niej rzeźba Matki Boskiej Bolesnej (łac. Mater Dolorosa). Kapliczka była autorstwa znanego elbląskiego rzeźbiarza Heinricha Splietha (1877–1929). Po wojnie niezachowana.

Po II wojnie światowej rozplantowano na nowo teren cmentarza, likwidując wszystkie przedwojenne nagrobki.

10 września 1994 na cmentarzu przy ul. Morskiej został odsłonięty pomnik upamiętniający tych, „którzy zginęli w Tajgach Sybiru i nie było im dane powrócić do ojczyzny” (na zdjęciu poniżej). Uroczystość tę rozpoczęła msza św. w Bazylice św. Katarzyny. Po mszy procesja niosąc urnę, zawierającą listę rodaków, którym nie dane było powrócić z Syberii do ojczyzny, przemaszerowała na cmentarz. Następnie urnę umieszczono wewnątrz pomnika, w akcie wmurowywania brali kolejno udział wszyscy, którzy przyczynili się do jego powstania. Inicjatorem postawienia tego pomnika był braniewski oddział Związku Sybiraków, z prezesem Eugeniuszem Kuncem na czelePomnik braniewskich Sybiraków [w:] IKAT. Ilustrowany kurier terenowy 13–19 września 1994, s. 1Pomnik Sybiraków [w:] IKAT. Ilustrowany kurier terenowy 27 września–3 października 1994, s. 10.

Na cmentarzu tym znajduje się również działka klasztoru oo. redemptorystów oznakowana dużym metalowym krzyżem, na niej chowani są zmarli zakonnicy (ojcowie i bracia) z pobliskiego klasztoru przy ul. Świętokrzyskiej. W 2026 roku znajdowało się tu 8 nagrobków ojców i braci zakonnych oraz 2 groby księży z parafii św. Katarzyny w Braniewie.

Pochowani na cmentarzu przy ul. Morskiej w Braniewie Eugen Brachvogel (1882–1942) – ksiądz katolicki, historyk Warmii, pisarz, wychowawca i duszpasterz i społecznik działający na Warmii w pierwszej połowie XX wieku, rektor seminarium duchownego w Braniewie (grób niezachowany) Tadeusz Brandys (1936–2010) – prałat, wieloletni proboszcz bazyliki św. Katarzyny w Braniewie Wacław Gursztyn (1928–1978) – dyrektor Przedsiębiorstwa Budownictwa Terenowego, budowniczy osiedli miast i wsi powiatu braniewskiego Wojciech Iwulski (1915–1990) – fotograf, uczestnik kampanii wrześniowej 1939, członek wywiadu Armii Krajowej Leon Jarmałkowicz (1941–2001) – nauczyciel, harcmistrz Związku Harcerstwa Polskiego, działacz społeczny Eugeniusz Kunc (1927–2010) – Sybirak, działacz społeczny, artysta rzeźbiarz Albert Lewkowicz (1923–1982) – żołnierz ludowego Wojska Polskiego, urzędnik państwowy, działacz społeczny Feliks Maziarz (1913–1991) – rolnik, wójt gminy Nowa Pasłęka, działacz organizacji rolniczych, odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski Henryk Mroziński (1957–2015) – samorządowiec, w latach 1996–2002 wójt gminy Braniewo, w latach 2002–2014 burmistrz Braniewa Andrzej Piotrowski (1946–2014) – lekarz, poseł na Sejm II kadencji Zygmunt Piotrowski (1916–1985) – lekarz weterynarii w Braniewie i w Ornecie Stanisław Solarz CSsR (1894–1974) – redemptorysta, proboszcz parafii św. Krzyża w Braniewie, propagator kultu Matki Bożej Nieustającej Pomocy, nauczyciel, działacz społeczny na rzecz ubogich i opuszczonych, organizator tajnego nauczania w czasie wojny, odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi przez prezydenta Ignacego Mościckiego Apolinary Skrodzki (1913–1986) – nauczyciel, społecznik, uczestnik kampanii wrześniowej, członek Armii Krajowej, pierwszy przewodniczący Towarzystwa Miłośników Braniewa Helena Tyszkiewicz (1928–2023) – bibliotekarka, poetka, pisarka, publicystka, animatorka życia kulturalnego i artystycznego ziemi braniewskiej Patronka cmentarza Święta Magdalena, patronka cmentarza, była pierwszą patronką Braniewa, lokowanego 27 grudnia 1254 przez biskupa Anzelma. Nie chodziło tu jednak o ową grzeszną Marię Magdalenę, która podczas uczty u Szymona obmywała łzami nogi Chrystusa, lecz o Marię Magdalenę z Magdalii, „apostołkę apostołów”, która następnie towarzyszyła Jezusowi i apostołom. Św. Magdalena też była drugą patronką wzniesionego w XIII w. kościoła św. Katarzyny w Braniewie. Jeszcze w 1828 przyszły biskup warmiński Ambroży Józef Geritz, wówczas kanonik warmiński, pisał, że św. Maria Magdalena jest patronką miasta, a nie kościoła. Od 2000 roku patronką miasta pozostaje błogosławiona Regina ProtmannJan Chłosta Patroni warmińskich miast Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 3, 425-431 2005.

Galeria zdjęć

Zobacz też

Cmentarz przy ul. Olsztyńskiej w Braniewie Cmentarz św. Jana w Braniewie Cmentarz św. Katarzyny w Braniewie Cmentarz zgromadzenia zakonnego sióstr św. Katarzyny w Braniewie Cmentarz żydowski w Braniewie Cmentarz ewangelicki w Braniewie Cmentarz przy ul. Elbląskiej w Braniewie Cmentarz Żołnierzy Armii Radzieckiej w Braniewie

Przypisy

Kategoria:Cmentarze komunalne w województwie warmińsko-mazurskim Kategoria:Zabytkowe cmentarze w Braniewie

Kategoria:Obiekty w Braniewie wpisane do gminnej ewidencji zabytków