Urzędy grodzkie – jedna z grup urzędów w Rzeczypospolitej Obojga Narodów obok grup urzędów senatorskich, centralnych niesenatorskich, nadwornych i ziemskich. Związane z funkcjonowaniem sądu grodzkiego, urzędu grodzkiego i kancelarii grodzkiej. Co do właściwych urzędników kancelaryjnych grodzkich ich liczba i rodzaj były różne w poszczególnych grodach.
wicewojewoda (podwojewodzi) – działał w sądzie grodzkim w Prusach Królewskich w zastępstwie wojewody, rozstrzygał tylko sprawy cywilne oraz przyjmował wpisy transakcji wieczystychUrzędnicy Prus Królewskich XV-XVIII wieku. Spisy". Oprac. Krzysztof Mikulski. 1990, s. 28. starosta grodowy (capitaneus castrensis) – zwierzchnik sądu grodzkiego, urzędu grodzkiego i kancelarii grodzkiejw powiatach, gdzie istniała osobna suscepta jego zwierzchnictwo rozciągało się także na nią, w Prusach i na Litwie obowiązki ich pełnili wojewodowie i ich zastępcy podwojewodziowie (vicepalatini) podstarości (vicecapitaneus) – zastępca i namiestnik starosty, w Wielkopolsce starostę zastępował burgrabia ziemski (surogator) burgrabia (burgrabius capitanei) – zastępca starosty urzędnicy wyżsi kancelarii grodzkiej rejent grodzkirejenci i notariusze niekiedy w opracowaniach myleni są z pisarzami grodzkimi, którzy w hierarchii stali niżej, wynika to z faktu, że notariusze często nazywani byli pisarzami (scriba) – zarządzający kancelarią grodzką i mający pod opieką akta wieczyste notariusz grodzki (notarius castrensis)Balzer nazywa go pisarzem grodzkimBalzer uważa, że notariusz zarządzał kancelarią grodzką, w rzeczywistości była to funkcja rejenta (który też był notariuszem) – wyższy urzędnik kancelarii grodzkiej, vicenotariusz grodzki pisarz grodzki (scriba) podpisek grodzki regent kancelarii grodzkiej susceptant – pomocnik regenta kancelarii grodzkiej urzędnicy niżsi kancelarii grodzkiej (palestranci) inducent – przepisywał akta z protokołów do indukty ekstradent – wydawał odpisy z aktów stronom zainteresowanym lektant – porównywał treść dwóch jednakowo brzmiących lub przynajmniej jednakową treść mających aktów klawier – sprawował nadzór nad archiwum
Bibliografia
Oswald Balzer, Lwów 1882, Kancelarye i akta grodzkie w XVIII wieku, Lwów 1882, s. 7-13. Zbigniew Góralski, Urzędy i godności w dawnej Polsce, Warszawa 1998, s. 208-214. Jacek Pielas, Urzędnicy grodzcy nowokorczyńscy i ich kariery w XVII wieku, w: Dzieje biurokracji, t. IV, cz. 1, 2011, s. 137.
Przypisy
!