thumb|Jules Perrot, twórca baletu Katarzyna, córka bandyty, ok 1850|alt=|339x339px thumb|Lucile Grahn jako Katarzyna, 1846|alt=|340x340px thumb|Program premiery polskiej, 1850|alt=|420x420px thumb|Jules Perrot i Lucile Grahn jako Diavolino i Katarzyna, 1846|alt=|342x342px thumb|Aleksander Tarnowski, pierwszy polski wykonawca roli Salvatora Rosy, 1852|alt=|377x377px thumb|Maria Freytag jako Katarzyna, 1856|alt=|403x403px thumb|Antoni Tarnowski w roli Diavolina, 1853|alt=|356x356px thumb|Jekatierina Friedberg jako Katarzyna, 1859|alt=|335x335px Katarzyna, córka bandyty (franc. Catarina, ou La Fille du bandit, angl. Catarina, or The Bandit's Daughter, wł. Caterina, ovvero La figlia del bandito, niem. Katharina, die Tochter des Banditen, ros. Катарина, или Дочь разбойника). Wielki balet Julesa Perrota w pięciu obrazach, z muzyką Cesarego Pugniego, inspirowany młodzieńczymi przygodami słynnego włoskiego malarza i poety Salvatora Rosy (1615-1673). Jego akcja rozgrywa się w Rzymie i okolicach.

Jeden z najpopularniejszych baletów XIX wieku. Z racji jego kolorytu lokalnego i narodowego bohatera, po swojej londyńskiej prapremierze, osiągnął w swoim czasie szczególną popularność na scenach włoskich, ale także w Wiedniu, Sankt Petersburgu, Moskwie i Warszawie. Znany był również za oceanem. W repertuarze warszawskiego Teatru Wielkiego, kilkakrotnie wznawiany, utrzymywał się przez ponad 70 lat od premiery, osiągając w tym okresie ponad 250 przedstawień.

Prapremiera 3 marca 1846, Her Majesty's Theatre, Londyn

Libretto: Jules Perrot Muzyka: Cesare Pugni Choreografia: Jules Perrot Dekoracje: Charles Marshall Kostiumy: Mr. Whales i Miss Bradley pod kierownictwem Mme Copère Maszynerie: D. Sloman

Premiera polska 22 września 1850, Teatr Wielki, Warszawa

Libretto: Jules Perrot Muzyka: Cesare Pugni i Józef Stefani Choreografia: Roman Turczynowicz według Julesa Perrota Dekoracje: Antonio (Antoni) Sacchetti (obraz 1, 4 i 5) i Józef Głowacki (obraz 2 i 3) Kostiumy: Ewa Gwozdecka i Gustaw Guth

Recenzja z warszawskiej premiery: „Katarzyna córka bandyty, balet w pięciu obrazach, p. Juliana Perrot, ułożony na scenę naszą przez p. Romana Turczynowicza, był celem powszechnego w dniu wczorajszym zajęcia. Ze sceny życia tej odważnej dziewicy, która po śmierci ojca objęła dowództwo nad bandą rozbójników w Abruzzach (Abruzji), z gwałtownej ku niej miłości Savatora Rosy, sławnego malarza, który w chwili ujęcia go przez rozbójników zdejmuje z nich szkice, albo chciwym okiem śledzi piękności i widoki natury, i na koniec z awanturniczych wypadków rywala jego Diavolina, bandyty, którego równym uczuciem wdzięki Katarzyny natchnęły, ułożony został ten balet i wczoraj też po raz pierwszy wystawiony na scenę naszą. Pani Turczynowicz oraz pp. Krzesiński i Tarnowski odegrali w nim główną rolę, przeplatając go pięknym solo, ewolucjami, tarantellą, tańcem hiszpańskim z płaszczami, w którym udział przyjęły panie: Gwozdecka, Damse, Stolpe, Karska, Żarnowiecka, Karolina Straus i corps de ballet, i innymi również pełnymi wdzięku i uroku obrazami. Dodajmy do tego odznaczające się jak zwykle dekoracje pędzla p. Sacchetti, raz przenoszące nas w okolice skaliste, to znowu ukazujące nam więzienie Katarzyny albo widok Rzymu, zaś pędzla p. Głowackiego karczmę i pracownię Salvatora Rosy, na koniec wszystkie ubiory nowe, damskie z pracowni panny Ewy Gwozdeckiej, a męskie z pracowni pana Guth, kostiumera teatrów, a będziemy mieli dokładne wyobrażenie o tym nowym balecie, tak pod względem nowości i piękności tańca, jako i świetnej wystawy, wróżących mu długie powodzenie na scenie naszej. Dowiodła już tego publiczność swymi oklaskami (…). Muzykę do tego baletu napisali pp. Stefani i Pugni”„Kurier Warszawski”, nr 250 z 23 września 1850..

Osoby RolaKatarzyna córka bandyty, Balet w V-ciu obrazach P. Juliana Perrot, ułożony na scenę tutejszą przez Romana Turczynowicza… (program przedstawienia), Drukarnia Józefa Unger, Warszawa 1850.Obsada prapremiery 1846Obsada premiery polskiej 1850Catarina, chief of the banditti Katarzyna, dowodząca bandytamiLucile GrahnKonstancja TurczynowiczDiavolino, her lieutenant, secretlyy in love with Catarina Diavolino, jej poufały, zakochany w niej potajemnieJules PerrotFeliks KrzesińskiSalvator RosaLouis GosselinAleksander TarnowskiFlorida, betrothed to SalvatorJoséphine Petit-Stéphannie było takiej roliKsiążę di Colle Albananie było takiej roliJan Arnold GillertInnkeeper Filipuccio, oberżystap. BertrandRomuald PuchalskiZerlina, jego córkanie było takiej roliPaulina FruzińskaChief Judgep. Venafranie było takiej roliOfficer Oficer oddziału ścigającego bandytówGirolamo di MattiaJan PopielJailor Brygadier oddziału ścigającego bandytówp. GourietPaweł OwerłłoOdźwierny więzienianie było takiej roliLudwik AdlerPrincipal Model of Salvator Rosa Główna Modelka Salvatora RosyLouise TaglioniAnna StrausModels – the Graces Modelki – Gracjepanny Moncelet, Demelisse i Cassancorps de balletOther Models Inne Modelkipanny Lamoureux, Tevenau i Juliennecorps de ballet

Tańce TaniecObsada prapremiery 1846Obsada premiery polskiej 1850Pas Stratègique in 1. Tableau Solo w 1. ObrazieLucile Grahn

i corps de balletKonstancja TurczynowiczNew and Original Valse à Cinq Temps in 1. Tableau Tańce z ewolucjami w 1. ObrazieLucile Grahn i Jules PerrotKonstancja Turczynowicz, Honorata Stolpe, Józefa Karska, Franciszka Garczyńska,

Józefa Żarnowiecka, Karolina Straus

i Feliks KrzesińskiLa Romanesque in 2. Tableau Tarantella w 2. ObrazieJoséphine Petit-Stéphan i Jules PerrotKonstancja TurczynowiczLa Saltarelle in 2. TableauLucile Grahn i Jules Perrotnie było takiego tańcaPas de Modelles in 3. Tableau Pas Modeli w 3. ObrazieLouise Taglioni,

panny Moncelet, De Melisse,

Lamoureux, Tevenau i JullienneKonstancja Turczynowicz, Anna Straus i corps de balletKadryle w 5. Obrazienie było takiego tańcacorps de balletLos torreadores, taniec hiszpański z płaszczami w 5. Obrazienie było takiego tańcaTeodora Gwozdecka, Filipina Damse, Honorata Stolpe, Józefa Karska,

Józefa Żarnowiecka, Karolina Straus

i corps de balletPas de Masque in 5. Tableau Pas de cinq w 5. ObrazieLucie Grahn oraz panny Moncelet,

De Melisse i CassanKonstancja Turczynowicz, Paulina Straus, Antonina Koćmierowska, Franciszka Garczyńska

i Aleksander TarnowskiLa Folie du Carnaval New and Original Grand Galop Finalnie wymieniono wykonawcównie było takiego tańca Kolejne wykonawczynie roli Katarzyny w Warszawie:Janina Pudełek, Warszawski balet romantyczny, 1802-1866, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1967.Janina Pudełek, Warszawski balet w latach 1867-1915, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1981. Carlotta Grisi (1853 gościnnie) Anna Straus (od 1854) Filipina Damse (od 1854) Maria Freytag (od 1856) Nadieżda Bogdanow (1857, 1859, 1866 gościnnie) Jekatierina Friedberg (1859, gościnnie) Kamila Stefańska (od 1864) Claudina Cucchi / Couqui (1865 1867, 1868 gościnnie) Ludwika Kowalska (od 1868) Helena Cholewicka (od 1879) Ludwika Adler (od 1882) Maria Giuri (1884 gościnnie) Zofia Mikulska (od 1886) Zygfryda Gilska (od 1889) Leontyna Dąbrowska (od 1889) Carolina Elia (1891 gościnnie) Michalina Rogińska (od 1895) Cecilia Cerri (od 1903) Helena Rządca (od 1903) Anna Gaszewska (od 1916) Halina Szmolcówna (od 1920)

Kolejni wykonawcy roli Diavolina w Warszawie: Antoni Tarnowski (od 1851) Konstanty Turczynowicz (od 1867) Aleksander Gillert (od 1879) Michał Kulesza (od 1895) Enrico Cecchetti (od 1903) Bonifacy Śliwiński (od 1905)

Kolejni wykonawcy roli Salvatora Rosy w Warszawie: Antoni Tarnowski (od 1852) Jan Popiel (od 1867) Ludwik Rządca (od 1868) Aleksander Gillert (od 1895) Michał Kulesza (od 1903) Piotr Zajlich (od 1920)

Późniejsze inscenizacje Wszystkie opierały się na libretcie i inscenizacji Julesa Perrota, choć ulegały czasem rozmaitym przeróbkom choreograficznym i muzycznym. W nawiasach wykonawcy głównych ról w kolejności: Katarzyna, Diavolino, Salvator Rosa): 1846: Jules Perrot, Teatro Vittorio Emanuele, Turyn (Ernestina Didan, Gesualdo Spadalino, Franceschina Matetti) 1846: Jules Perrot, (pt. Caterina degli Abruzzi), Teatro Argentina, Rzym (Lucile Grahn, Vincenzo Schiano, Francesco Penco) 1847: Jules Perrot, Teatro alla Scala, Mediolan, nowa wersja, opr. muz. Giovanni Bajetti (Fanny Elssler, Jules Perrot, Effisio Catte) 1847: Domenico Ronzani, Kärtnertortheater, Wiedeń 1847: Antoine Appiani, Théâtre-Royal, Bruksela, nowa muzyka Édouard Deldevèze (Lucile Grahn, p. Duchateau, p. Page) 1849: Jules Perrot, Teatr Bolszoj, Sankt Petersburg (Fanny Elssler, Jules Perrot, Christian Johansson) 1849: Antonio Coppini, Grand Teatro Comunale, Bolonia (Amalia Dettoni,Vigano Odoardo, Alessandro Bustini) 1850: Pierre-Frédéric Malavergne zw. Frédéric, Teatr Bolszoj, Moskwa (Irca Mathias, Frederic Montessu, Dmitrij Kuzniecow) 1850: Roman Turczynowicz, Teatr Wielki, Warszawa (Konstancja Turczynowicz, Feliks Krzesiński, Aleksander Tarnowski) 1851: Luigi Astolfi, Teatro Regio, Turyn 1851: Domenico Ronzani, Teatro alla Fenice, Wenecja (Augusta Maywood, Pasquale Borri, Vincenzo Schiano) 1851: Jean Rousset, Rousset Troupe, tournée po USA (Caroline Rousset, Adelaide Rousset – w roli męskiej) 1852: Alessandro Borsi, Teatro Riccardi, Bergamo 1853: Domenico Ronzani, Teatro Grande, Triest 1853: Andrea Palladini, Teatro alla Scala, Mediolan (Sofia Fuoco, Luigi Gabrielli, Alessandro Paul) 1854: Gennaro Nunziante, Teatro Nuovo, Padwa 1854: Domenico Ronzani, Gran Teatro Comunale, Bolonia (Elisa Albert-Bellon, Gustavo Carey, Gasparo Pratesi) 1854: Antonio Coppini, Teatro Pergola, Florencja 1855: Domenico Ronzani, Teatro Regio, Turyn (Elisa Albert-Bellon, Angelo Cuccoli, Antonio Ramaccini) 1855: Alessandro Borsi, Teatro Pergola, Pawia 1855: Antonio Giuliani, Teatro Civico, Vercelli 1855: Antonio Coppini, Teatro dell' Accademia Civica, Perugia (Sofia Fuoco, Dario Fissi, Antonio Coppini) 1856: Dario Fissi, Teatro Comunale, Ferrara 1857: Francesco Penco, Teatro Condomini, Parma 1858: Antonio Coppini, Teatro Argentina, Rzym 1859: Dario Fissi, Teatro Comunale, Bolonia 1859: Dario Fissi, Teatro Rossini, Lugo 1859: Franz Opfermann, Hofbühne, Wiesbaden (Rose Opfermann, Franz Opfermann, Robert Klumpp) 1862: Andrea Palladino, Teatro Bellini, Palermo 1863: Gaspare Pratesi, Teatro Municipale, Reggio Emilia 1867: Antonio Coppini, Teatro di Macearata, Macearata 1870: Marius Petipa, Teatr Maryjski, Sankt Petersburg (Adele Grantzow, Feliks Krzesiński, Christian Johansson) 1875: Dario Fissi, Teatro Goldoni, Lukka 1879: Hipolit Meunier, Teatr Wielki, Warszawa (Helena Cholewicka, Aleksander Gillert, Ludwik Rządca) 1888: Enrico Cecchetti, opr. muz. Riccardo Drigo, Teatr Maryjski, Sankt Petersburg (Luigia Algisi, Enrico Cecchetti, Paweł Gerdt) 1895: José Mendez, Teatr Bolszoj, Moskwa (Jewdokia Kałmykowa, Nikołaj Domaszow, Iwan Chlustin) 1903: Enrico Cecchetti, Teatr Wielki, Warszawa (Cecilia Cerri, Enrico Cecchetti, Michał Kulesza) 1916: Michał Kulesza i Jan Walczak, Teatr Wielki, Warszawa (Anna Gaszewska, Bonifacy Śliwiński, Michał Kulesza) 1920: Piotr Zajlich, Teatr Wielki, Warszawa (Halina Szmolcówna, Bonifacy Śliwiński, Piotr Zajlich) 1940: Ruth Page, Sociedad Pro-Arte Musicale, Hawana, KubaThe New York Public Library, Jerome Robbins Dance Division, Ruth Page collection 1918-70: http://archives.nypl.org/uploads/collection/generated_finding_aids/dan19658.pdf 2007: Fredy Franzutti, Teatro dell'Opera, Rzym (Gaia Straccamore, Alessandro Molin, Mario Marozzi)

Przypisy

Bibliografia Susan Au, Caterina [w:] International Encyclopedia of Danse, t. 2, Oxford University Press, New York 1998. (set.), (vol. 2) Baliet. Encikłopiedia, Izdatielstwo "Sowietskaja Encikłopiedia", gławnyj riedaktor Jurij Grigorowicz, Moskwa 1981. Cyril W. Beaumont, Complete Book of Ballets, Putnam, London 1956. Ivor Guest, Jules Perrot: Master of the Romantic Ballet, Dance Horizons, New York 1984.