thumb|Farma na Falklandach thumb|Gypsy Cove Falklandy (inaczej: Malwiny; ; ) – brytyjskie terytorium zamorskie na południowym Atlantyku, około 480 km od wybrzeży Argentyny obejmujące wyspy o tej samej nazwie. Wyspy znajdują się pod administracją brytyjską, ale prawa do nich rości sobie także Argentyna.

Ustrój polityczny Brytyjskie terytorium zamorskie – samorządna parlamentarna monarchia konstytucyjna. Zgodnie z konstytucją, głową terytorium jest król brytyjski, na czele władzy wykonawczej stoi gubernator mianowany przez rząd brytyjski spośród lokalnych polityków. Władzę ustawodawczą sprawuje jednoizbowy parlament składający się z 10 członków – 8 wybieranych w wyborach powszechnych i dwóch mianowanych.

Historia Wyspy zostały odkryte w XVI wieku przez angielskiego kapitana Johna Davisa. Anglia ustanowiła swoje zwierzchnictwo nad nimi w 1761 roku. Następnie należały do Francji. W 1764 roku Louis Antoine de Bougainville założył na wyspach pierwszą kolonię (Port Louis). Potem wyspy należały do Hiszpanii, która przejęła je od Francuzów w 1767 roku. Hiszpanie zmienili nazwę głównego miasta na Puerto Soledad. Następnie Hiszpania w układzie z 22 stycznia 1771 roku scedowała Malwiny na rzecz Wielkiej Brytanii. Argentyna swoje pretensje do wysp zgłosiła w 1820 roku, a w rok później stworzyła w Port Louis garnizon wojskowy i ciężki obóz karny, jednakże w wyniku buntu miasto i wyspy przeszły pod władzę dawnych więźniów. W 1831 roku miasto zostało zburzone. W 1833 roku wyspy powróciły do Wielkiej Brytanii dzięki pomocy marynarki USA. Od 1892 roku uznana za kolonię brytyjską. Do 1985 roku tworzyła, wraz z wyspami Georgia Południowa i Sandwich Południowy, tzw. Dependencję Falklandów. Obecnie te wyspy tworzą odrębne terytorium Georgia Południowa i Sandwich Południowy. Argentyna rości sobie prawa również do tych wysp. Konflikt zbrojny o Falklandy rozpoczął się w 1982 roku zajęciem ich przez wojsko argentyńskie (wojna o Falklandy). Reakcją brytyjską było wysłanie potężnej floty, która odzyskała wyspy po krótkiej walce. Nadal pozostają one terytorium brytyjskim i nie są prowadzone żadne rozmowy na temat zmiany statusu tego archipelagu.

Wśród mieszkańców dwukrotnie przeprowadzono referenda dotyczące przynależności politycznej wysp. W pierwszym plebiscycie z 1986 roku za utrzymaniem status quo (przynależności do Wielkiej Brytanii) opowiedziało się 96 proc. mieszkańców. W drugim referendum, przeprowadzonym 11 marca 2013 roku, za zachowaniem statusu terytorium zamorskiego Wielkiej Brytanii opowiedziało się 99,8 proc. głosujących przy frekwencji wynoszącej 92 proc.

Rząd Falklandy są samorządnym terytorium zamorskim Wielkiej Brytanii. Zgodnie z Konstytucją Falklandów z 2009 r. wyspy mają pełną autonomię wewnętrzną; Wielka Brytania jest odpowiedzialna za sprawy zagraniczne, zachowując uprawnienia do „ochrony interesów Wielkiej Brytanii i zapewniania dobrego zarządu terytorium”. Monarcha Zjednoczonego Królestwa jest głową państwa, a władzę wykonawczą w jego imieniu sprawuje gubernator, który po zasięgnięciu opinii członków Zgromadzenia Ustawodawczego Falklandów mianuje Szefa Rady Wykonawczej Falklandów. Funkcja szefa rządu sprawowana jest zarówno przez gubernatora, jak i Szefa Rady Wykonawczej.

Gubernator co do zasady działa zgodnie z radami Rady Wykonawczej Falklandów, w skład której wchodzą: Przewodniczący Rady (ex officio funkcję tę pełni Gubernator), Szef Rady, skarbnik i trzech wybranych członków Zgromadzenia Ustawodawczego Falklandów. Zgromadzenie Ustawodawcze Falklandów jest jednoizbowym organem ustawodawczym, składającym się z Szefa Rady Wykonawczej, skarbnika oraz ośmiu członków (pięciu ze Stanley i trzech z Camp) wybieranych na czteroletnią kadencję w wyborach powszechnych. Od wyborów powszechnych w 2013 r. członkowie Zgromadzenia Ustawodawczego otrzymują wynagrodzenie, oczekuje się od nich pracy w pełnym wymiarze czasu oraz rezygnacji ze wszystkich dotychczas zajmowanych stanowisk i prowadzonych działalności gospodarczych.

System sądowniczy wysp, nadzorowany przez Biuro Spraw Zagranicznych, Wspólnoty Narodów i Rozwoju, w dużej mierze opiera się na prawie angielskim, a konstytucja zobowiązuje terytorium do przestrzegania zasad Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Mieszkańcy mają prawo zwracać się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Tajnej Rady Wielkiej Brytanii.

Jako terytorium Zjednoczonego Królestwa Falklandy do 2020 roku były częścią krajów i terytoriów zamorskich Unii Europejskiej.

W lipcu 2025 roku na funkcję gubernatora wysp powołany został Colin Martin-Reynolds. Szefowa Rady Wykonawczej, Andrea Clausen, objęła swoje stanowisko 1 kwietnia 2025 roku. Clausen jest pierwszą kobietą i pierwszym mieszkańcem Falklandów na tym stanowisku. Brytyjską polityką zagraniczną dotycząca wysp od 2024 roku zarządza minister Stephen Doughty.

Geografia

Terytorium Falklandów obejmuje wyspy Falklandy składające się z dwóch dużych wysp noszących nazwy Falkland Wschodni (ang. East Falkland, hiszp. Gran Malvina) i Falkland Zachodni (ang. West Falkland, hiszp. Soledad), stanowiących około 98% powierzchni archipelagu, oraz ok. 700 mniejszych o łącznej powierzchni 12 173 km². Powierzchnia wysp jest pagórkowata – najwyższy szczyt Mount Usborne sięga 705 m n.p.m. Dwie duże wyspy dzieli Cieśnina Falklandzka. Największa odległość ze stolicy archipelagu Stanley do skrajnych zachodnich wysepek (wyspa New Island) Falklandów wynosi 238 km.

Roślinność naturalna wysp to: łąki, torfowiska, wrzosowiska, mchy, porosty. Na archipelagu nie występują lasy.

Klimat Na wyspach panuje klimat subpolarny morski, obmywają je zimne prądy morskie i smagają silne wiatry (strefa wiatrów zachodnich), roczna suma opadów wynosi około 600 mm (opady równomiernie rozłożone w roku, brak dużych ulew), średnie miesięczne temperatury powietrza wahają się od 4 °C w lipcu (zima) do 13 °C w styczniu (lato), skrajne temperatury to –8 °C zimą i 24 °C latem. Często zdarzają się też nagłe pogorszenia pogody – z ich powodu w czasie wojny o Falklandy na 64 dni trwania konfliktu łącznie przez 27 nie można było używać lotnictwa.

Demografia

Religia Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center: Protestantyzm: 45,3% (gł. anglikanizm) Brak religii: 31,5% Katolicyzm: 21,2% (wyspy tworzą osobną Prefekturę apostolską Falklandów) Inni chrześcijanie: 0,7% (zobacz: Świadkowie Jehowy na Falklandach) Islam: 0,3% Buddyzm: 0,2% Inne religie: 0,8%.

Gospodarka Ludność zajmuje się głównie hodowlą owiec i rybołówstwem. Na użytek lokalny kopie się torfKA: Wyspy falklandzkie, [w:] „Poznaj Świat” nr 5 (174), maj 1967, s. 45.. Na znaczeniu zyskuje turystyka.

W 1998 roku wokół wysp odkryto złoża ropy naftowej. W 2012 roku wielkość złóż szacowano na 8,3 mld baryłek, choć niektóre szacunki mówią nawet o 60 mld baryłek. Eksploatacja złóż rozpoczęła się w 2010 roku.

Emisja gazów cieplarnianych Emisja równoważnika dwutlenku węgla z Falklandów wyniosła w 1990 roku 0,169 Mt, z czego tylko 0,013 Mt stanowiła emisja dwutlenku węgla. Główne emisje dotyczą metanu, a w nieco mniejszym stopniu podtlenku azotu. W przeliczeniu na mieszkańca emisja wyniosła wówczas 6,553 t dwutlenku węgla. Od tego czasu emisje wahają się, przy czym dość duży wzrost emisji dwutlenku węgla nastąpił w 2012. Emisje pozostałych gazów cieplarnianych nieznacznie maleją, przez co ogólna emisja pozostaje na podobnym poziomie. Głównym źródłem emisji przez cały czas była energetyka. W 2018 emisja dwutlenku węgla pochodzenia kopalnego wyniosła 0,040 Mt, a w przeliczeniu na mieszkańca 13,591 t.

Przypisy

Bibliografia

L.L. Ivanov et al. The Future of the Falkland Islands and Its People. Sofia: Manfred Wörner Foundation, 2003. s. 96,   (wersja hiszpańska) Carlos Escudé y Andrés Cisneros, dir. Historia general de las relaciones exteriores de la República Argentina. Obra desarrollada y publicada bajo los auspicios del Consejo Argentino para las Relaciones Internacionales (CARI). Buenos Aires: GEL/Nuevohacer, 2000. . Krzysztof Kubiak, Największe bitwy XX wieku – Falklandy, Altair, Warszawa, 1993 Graham Pascoe and Peter Pepper. Getting it right: The real history of the Falklands/Malvinas. May 2008. (Versión en español) D.W. Greig, Sovereignty and the Falkland Islands Crisis. Austrialian Year Book of International Law. Vol. 8 (1983). s. 20–70. .

Kategoria:Archipelagi Oceanu Atlantyckiego

Kategoria:Sporne wyspy Kategoria:Brytyjskie terytoria zamorskie Kategoria:Wyspy subantarktyczne Kategoria:Terytoria zależne w Ameryce Południowej