mały|Procesja Bożego Ciała w Warszawie. Między 1936–1939. Fot. Jan Ryś mały|Generał Sergiusz Zahorski (na lewo od wieńca) wraz z byłymi żołnierzami Legionu Puławskiego składają wieniec w Belwederze. 20 maja 1939. Fot. Jan Ryś Jan Kajetan Ryś (ur. 7 sierpnia 1887H. Sawicka, A. Plichta, Jan Ryś – pierwszy fotograf miński i fotoreporter, „Rocznik Mińskomazowiecki”, tom 29, 2021, s. 165-178. w Warszawie, zm. 18 czerwca 1941 tamże) – polski fotograf, fotoreporterWacław Żdżarski – Historia fotografii warszawskiej, s. 141–143, 192, 196, 198, 209. Wydawca – Państwowe Wydawnictwo Naukowe (1974).Ignacy Płażewski – Spojrzenie w przeszłość polskiej fotografii, s. 267, 270, 320, 322, 367, 371, 375. Wydawca – Państwowy Instytut Wydawniczy (1982). .. Członek Polskiego Towarzystwa Miłośników Fotografii.

Życiorys Jan Kajetan Ryś był synem Jana (1854-1923), stolarza urodzonego w Limanowej (wówczas Galicja) i Karoliny Rozalii Herrmann (1864-1926), mieszkańców kamienicy przy ul. Fabrycznej 2 w Warszawie. Z wykształcenia mechanik i pracownik fabryki K. Rudzki i S-ka. 6 lipca 1908 poślubił Wiktorię Gajdzicar retuszerkę, mieszkająca w kamienicy przy ulicy Okopowej 4. Około 1909 roku, po przeniesieniu fabryki, przeprowadzili się do Mińska Mazowieckiego (Nowo-Mińsk).

Tam otworzyli i prowadzili pierwszy zakład fotograficzny w tym mieście przy ulicy Przejazd (obecnie Zygmunta Kazikowskiego). Po wybuchu I wojny światowej Ryś został internowany w Rosji jako obywatel Austro-Węgier. Po powrocie do kraju brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej wykonując fotograficzną dokumentację lotniczą dla III ArmiiH. Sawicka, A. Plichta, Jan Ryś – pierwszy fotograf miński i fotoreporter, „Rocznik Mińskomazowiecki”, tom 29, 2021, s. 165-178.. Zakład fotograficzny w Mińsku zmienił w tym czasie nazwę z "W. i J. Ryś" na "Foto Studio".

W młodości Ryś był zapalonym cyklistą – zdobył Mistrzostwo Mińska Mazowieckiego w sezonie 1910-11 na rowerze marki Hercules. Od 1921 roku był nauczycielem w męskim gimnazjum Polskiej Macierzy Szkolnej w Mińsku Mazowieckim. Od 1923 prowadził zajęcia na Państwowych Wyższych Kursach Wychowania Fizycznego. Interesował się także fotografią sportową. W roku 1927 po śmierci żony na stałe przeniósł się do Warszawy, gdzie zamieszkał przy ulicy Nowogrodzkiej 6. Od roku 1930 był fotoreporterem Polskiej Agencji Telegraficznej, jako fotoreporter prasowy, współpracował z takimi wydawnictwami jak Kurier Warszawski, Świat, Tygodnik Ilustrowany. Fotografował najważniejsze warszawskie oraz krajowe wydarzenia, portretując ważne osobistości ze świata polityki. Miejsce szczególne w jego twórczości zajmowała fotografia lotnicza oraz fotografia sportowa. W połowie lat 30 otworzył zakład fotograficzny przy ulicy Nowowiejskiej 24 (przy placu Zbawiciela).

Jan Ryś aktywnie uczestniczył w pracach Polskiego Towarzystwa Miłośników Fotografii. Był autorem i współautorem wielu wystaw fotograficznych; indywidualnych oraz zbiorowych także tych organizowanych przez PTMF. W latach 1927–1932 na zlecenie Muzeum Narodowego w Warszawie dokumentował postępy prac w budowie nowej siedziby tej instytucji w Alejach Jerozolimskich. W latach 1925–1930 wykonywał fotografie o tematyce teatralnej publikowane na łamach „Tygodnika Ilustrowanego” – m.in. kilka zdjęć z przedstawień Balladyny (1926, nr 7, s. 123), Orłowa (1925, nr 40, s. 809), portretów Marii Ma­lickiej (1925, nr 23, s. 465), Stanisławy Wysockiej (1926, nr 7, s. 123) oraz Aleksandra Zelwerowicza (1925, nr 20, s. 400), zdjęć okolicznościo­wych z pogrzebu Włodzimierza Perzyńskiego (1930, nr 44, s. 917), loterii Związku Artystów Scen Polskich (1926, nr 15, s. 258), fotografii budynków teatralnych – Teatru Wielkiego we Lwowie (1925, nr 49, s. 979), Teatru Wielkiego w Warszawie (1930, nr 36, s. 739).

Sprawozdanie Komitetu Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie za rok 1931 wymienia 4 prace fotografa, które były pokazywane na wystawie: Wiosenny połów, Na pełnym morzu, Na taśmie i Wiosenne roztopySprawozdanie Komitetu Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie za rok 1931, Warszawa 1932, s. 33.. Ulubioną tematyką jego prac artystycznych była konfrontacja człowieka z siłami natury. Na I Polskiej Wystawie Fotografii Ojczystej w 1938 roku za fotografię Powodzianie otrzymał dyplom honorowy. W roku 1935 był oficjalnym fotoreporterem jubileuszowego zlotu Związku Harcerstwa Polskiego w Spale. W roku 1938 był współautorem zdjęć do albumu fotograficznego wydanego z okazji Ogólnopolskiego Kongresu Dziecka Dola i niedola naszych dzieci.

W 1939 roku, na mocy pozwolenia podpisanego przez prezydenta Warszawy Stefana Starzyńskiego, jako fotoreporter „Kuriera Warszawskiego” dokumentował obronę stolicy. W tym czasie nawiązał współpracę z Sylwestrem Braunem, wspólnie odbywali fotograficzne wędrówki po zniszczonej stolicy, a później wykonywali odbitki w formacie pocztówkowym, które sprzedawali wszystkim zainteresowanym. W początkach wojny cieszyły się one dużym zainteresowaniem, zestawiano z nich całe albumy. Zdjęcia obu fotografów dotarły na Zachód, gdzie wykorzystała je w swoich kolażach Teresa Żarnower do zilustrowania wydanej w roku 1942 książki Obrona Warszawy. Lud Polski w obronie stolicy. Fotografie Jana Rysia posłużyły także do projektu trzech znaczków Poczty Polskiej wydanych przez Rząd na Emigracji w roku 1941.

Wedle przekazów rodzinnych Jan Ryś został aresztowany przez Gestapo, przesłuchiwany i zmarł w niewyjaśnionych okolicznościach 18 czerwca 1941. Dzień później w „Nowym Kurierze Warszawskim” pojawiła się notatka:W jednym z hoteli przy ulicy Chmielnej popełnił samobójstwo 52-letni Jan Ryś, fotograf. Powodem samobójstwa był rozstrój nerwowy. Wezwany lekarz Pogotowia 2-22-22 stwierdził śmierć wskutek otrucia się mieszanką chemikaliów fotograficznychWczoraj w Warszawie. Samobójstwo, „Nowy Kurier Warszawski” nr 143, (19 czerwca) 1941, s. 3..Jana Rysia pochowano na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 233-4-27). Niekiedy mylnie przypisywane jest mu autorstwo zdjęć wykonanych przez innego fotografa – Józefa Rysia z Zakopanego. mały|Grób Jana Rysia na cmentarzu Stare Powązki Przypisy

Linki zewnętrzne Fotografie Jana Rysia w bibliotece Polona Fotografie Jana Rusia w zbiorach Muzeum Warszawy

Kategoria:Polscy fotografowie Kategoria:Polscy fotoreporterzy Kategoria:Fotografowie związani z Polskim Towarzystwem Miłośników Fotografii Kategoria:Ludzie związani z Warszawą Kategoria:Zmarli w 1941 Kategoria:Urodzeni w 1887