Garnizon Przasnysz – garnizon utworzony na przełomie XVIII i XIX wieku, stałego stacjonowania regimentów dragońskich armii pruskiej w czasie zaboru pruskiego, następnie znalazł się na terenie Księstwa Warszawskiego, potem Królestwa Polskiego, pełniąc funkcje militarne. Od 1907 garnizon armii Imperium Rosyjskiego z kompleksem koszarowym o zabudowie carskiej, jednocześnie stał się autonomicznym i granicznym miastem garnizonowym. mały|235px|Kompleks koszarowy (1912) mały|235px|Kadra 7 pułku Ułanów Lubelskich (1921). mały|235px|Garnizon Przasnysz 1960 r. mały|235px|Garnizon Przasnysz, 1967 r. mały|235px|D-ca 2Orel płk dypl. Bogusław Postek (2019) W czasie I wojny światowej w listopadzie i grudniu 1914 pod i w samym garnizonie toczyły się ciężkie walki pomiędzy wojskami rosyjskimi i niemieckimi, jako garnizon graniczny wielokrotnie przechodził z rąk do rąk. 15 lipca 1915 garnizon został opanowany przez oddziały niemieckie i był pod ich jurysdykcją. 11 listopada 1918, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, rozlokowana była placówka Polskiej Organizacji Wojskowej. W sierpniu 1920 w garnizonie i w rejonie miały miejsce wyjątkowo zacięte walki z bolszewicką 15 Armią. Przez dwa tygodnie miasto było okupowane przez wojska sowieckie Korpusu Kawalerii Gaj-Chana. Od 21 sierpnia 1920 operowały w rejonie oraz były rozlokowane w koszarach garnizonu do 1939 oddziały Wojska Polskiego II RP. Od 1939 do 1945 garnizon pod okupacją armii niemieckiej. Po II wojnie światowej garnizon wojsk Armii Czerwonej, następnie Radzieckiej, od 1946 polski garnizon wojskowy Wojska Polskiego. Siedzibą garnizonu jest miasto Przasnysz, funkcjonuje w kompleksie koszarowym przy ul. Makowskiej 69, gdzie jednocześnie stacjonuje 2 Ośrodek Radioelektroniczny.
Charakterystyka Garnizon Przasnysz do lutego 2026 obejmował swoją właściwością miasto Przasnysz, powiat przasnyski, powiat ciechanowski, powiat mławski, powiat pułtuski, powiat sierpecki, powiat makowski, powiat żuromiński. Znajduje się w kompleksie koszarowym przy ul. Makowskiej 69, gdzie stacjonuje 2 Ośrodek Radioelektroniczny.
Od 1 stycznia 2014 w wyniku reformy struktur dowodzenia podlega Dowództwu Generalnemu Rodzajów Sił Zbrojnych.
Od lutego 2026 obejmuje swoją właściwością miasto Przasnysz, powiat przasnyski, powiat pułtuski, powiat makowski.
Instytucje i jednostki WP W 2023 w garnizonie Przasnysz znajdowały się następujące jednostki wojskowe i instytucje wojskowe: 2 Ośrodek Radioelektroniczny – koszary ul. Makowska 69 (od 2003) Nieetatowa komenda garnizonu ze składu osobowego 2 Ośrodka Radioelektronicznego – koszary ul. Makowska 69 (od 2003) Klub Garnizonowy przy 2 Ośrodku Radioelektronicznym – koszary ul. Wojskowa 12 (do 2012) Klub Wojskowy przy 2 Ośrodku Radioelektronicznym – koszary ul. Wojskowa 14 (od 2012-) Zespół Wsparcia Teleinformatycznego (Węzeł Łączności) przy 2 Ośrodku Radioelektronicznym – koszary ul. Makowska 69 Placówka Żandarmerii Wojskowej – koszary ul. Makowska 69 (od 2010) Grupa Zabezpieczenia Przasnysz z 26 Wojskowego Oddziału Gospodarczego w Zegrzu – koszary (od 2011) Internat Garnizonowy podległy Oddziałowi Regionalnemu AMW w Olsztynie – Przasnysz ul. Wojskowa 11 dowództwo 5 Mazowieckiej Brygady Obrony Terytorialnej – Ciechanów ul. Wojska Polskiego 54 51. Batalion Lekkiej Piechoty z 5 Mazowieckiej Brygady Obrony Terytorialnej – Ciechanów ul. Wojska Polskiego 54 kompania dowodzenia z 5 Mazowieckiej Brygady Obrony Terytorialnej – Ciechanów ul. Wojska Polskiego 54 kompania logistyczna z 5 Mazowieckiej Brygady Obrony Terytorialnej – Ciechanów ul. Wojska Polskiego 54 kompania saperów z 5 Mazowieckiej Brygady Obrony Terytorialnej – Ciechanów ul. Wojska Polskiego 54 kompania wsparcia z 5 Mazowieckiej Brygady Obrony Terytorialnej – Ciechanów ul. Wojska Polskiego 54 pluton medyczny z 5 Mazowieckiej Brygady Obrony Terytorialnej – Ciechanów ul. Wojska Polskiego 54 Wojskowa Komenda Uzupełnień – Ciechanów ul. Orylska 6 Kapelan wojskowy (w garnizonie Przasnysz nie pełni zawodowej służby wojskowej żaden kapelan wojskowy, posługę duszpasterską zapewnia z garnizonu Ostrów Mazowiecka kapelan z parafii cywilno-wojskowej św. Jozafata Biskupa w Komorowie)http://www.jozafatkomorowo.pl – koszary ul. Makowska 69 Koło nr 3 Związku Żołnierzy Wojska Polskiego Garnizonu Przasnysz – ul. Wojskowa 2/1
W lutym 2026 w garnizonie Przasnysz znajdowały się następujące jednostki wojskowe i instytucje wojskowe: 2 Ośrodek Radioelektroniczny – koszary ul. Makowska 69 (od 2003) Nieetatowa komenda garnizonu ze składu osobowego 2 Ośrodka Radioelektronicznego – koszary ul. Makowska 69 (od 2003) Klub Garnizonowy przy 2 Ośrodku Radioelektronicznym – koszary ul. Wojskowa 12 (do 2012) Klub Wojskowy przy 2 Ośrodku Radioelektronicznym – koszary ul. Wojskowa 14 (od 2012-) Zespół Wsparcia Teleinformatycznego (Węzeł Łączności) przy 2 Ośrodku Radioelektronicznym – koszary ul. Makowska 69 Placówka Żandarmerii Wojskowej – koszary ul. Makowska 69 (od 2010) Grupa Zabezpieczenia Przasnysz z 26 Wojskowego Oddziału Gospodarczego w Zegrzu – koszary (od 2011) Internat Garnizonowy podległy Oddziałowi Regionalnemu AMW w Olsztynie – Przasnysz ul. Wojskowa 11 Kapelan wojskowy (w garnizonie Przasnysz nie pełni zawodowej służby wojskowej żaden kapelan wojskowy, posługę duszpasterską zapewnia z garnizonu Ostrów Mazowiecka kapelan z parafii cywilno-wojskowej św. Jozafata Biskupa w Komorowie)http://www.jozafatkomorowo.pl – koszary ul. Makowska 69 Koło nr 3 Związku Żołnierzy Wojska Polskiego Garnizonu Przasnysz – ul. Wojskowa 2/1.
Historia garnizonu przasnyskiego do 1945 Okres staropolski Początek stałego funkcjonowania garnizonu Przasnysz przyjmuje się na początek XIX wieku. Jednak najstarsze ślady hufców zbrojnych w Przasnyszu sięgają XIII w., gdzie nad rzeką Węgierką, funkcjonowała osada targowa. Stał tu również dwór myśliwski książąt mazowieckich, którego opis zamieścił Henryk Sienkiewicz w Krzyżakach. 10 października 1427 roku Przasnysz uzyskał od księcia mazowieckiego Janusza I Starszego przywilej miejski na prawie chełmińskim.
Okres XVI, XVII, XVIII wieku Największy rozkwit miasta nastąpił w XVI wieku, zwłaszcza po wcieleniu w 1526 Mazowsza do Korony. Administracyjnie Przasnysz wchodził w skład ziemi ciechanowskiej jako stolica rozległego powiatu. 26 stycznia 1657 po zwycięskiej potyczce z oddziałem brandenburskim stoczonej w rejonie Chorzel pojawił się w Przasnyszu Stefan Czarniecki, ale został zmuszony wycofać się stąd pod naporem przeważających sił Szwedów dowodzonych przez Stenbocka. W mieście rozpoczęły stacjonować wojska szwedzkie. Upadek Przasnysza okazał się niezwykle długotrwały. Dopiero w 2 połowie XVIII w. miasto zaczęło się ponownie rozwijać. W czasie konfederacji barskiej w okolicach Przasnysza mieściła się baza wypadowa oddziału konfederatów słynnego Kozaka Józefa Sawy Calińskiego. W bitwie pod Szreńskiem został ranny, dostał się do niewoli rosyjskiej, zmarł z ran i został pochowany w okolicach Przasnysza w 1771. 13 marca 1794 stanął w Przasnyszu na czele zbuntowanej I Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Narodowej gen. Antoni Józef Madaliński. Podczas marszu z Ostrołęki do Krakowa dał sygnał do wybuchu insurekcji kościuszkowskiej. Madaliński zorganizował tu oddziałek Kurpiów, tworząc z nich jednostkę strzelców pieszych.
Garnizon w okresie zaboru pruskiego 1795–1807 Po klęsce insurekcji kościuszkowskiej i III rozbiorze (1795) Przasnysz znalazł się w zaborze pruskim w składzie pruskiej monarchii Hohenzollernów, jako część tzw. Prus Nowowschodnich. Na przełomie XVIII i XIX wieku w garnizonie kwaterowały regimenty dragońskie. Od 1797 w Przasnyszu doraźnie stacjonował pułk dragonów kawalerii niemieckiej, a od 1806 wojsko kwaterowało na stałe.
Jednostki w latach 1795–1806 10 Pułk Dragonów „Heyking” kawalerii niemieckiej (niem. Dragoner-Regiment Nr. 10) – stacjonowanie miasto, rejon 1797 → (dowódca: gen. 1795–1801) 1797 10 Pułk Dragonów „Heyking” kawalerii niemieckiej (niem. Dragoner-Regiment Nr. 10) – miasto, rejon 1798–1801 → (dowódca: gen. Karl Gottfried Ferdinand von Busch 1795–1801 / 1798–1801), (dowódca: gen. Christian Heinrich von Mansten 1801–1806) 1801 13 Pułk Dragonów „Roquette” kawalerii niemieckiej (niem. Dragoner-Regiment Nr. 13) – miasto, rejon 1802–1806 → (dowódca: gen. Johann Stephan Roquette’a) z korpusu pruskiego gen. Antona Wilhelma von L’Estocqa szwadron szwoleżerów z 10 Pułku Dragonów „Heyking” kawalerii niemieckiej (dowódca 10 pułku gen. ) – miasto 1806
Garnizon w okresie Księstwa Warszawskiego 1807–1813 W latach 1807–1815 garnizon Przasnysz terytorialnie należał do departamentu płockiego Księstwa Warszawskiego. 30 stycznia 1807 przybył do garnizonu cesarz Napoleon I Bonaparte. W tym czasie stawały garnizonem oddziały polskie i francuskie, a po 1813 rosyjskie.
Jednostki w latach 1807–1813 oddziały z IV korpusu marsz. Nicolasa Jean de Dieu Soult’a – stacjonowanie miasto, rejon (grudzień 1806-styczeń 1807) artyleria korpusu – bateria pozycyjna i konna saperzy korpusu: płk. Cabeau – 2 kompanie „of pontoneers” kawaleria korpusu: Brygada Kawalerii Lekkiej – płk. Soult 8 Pułk Huzarów 16 Pułk Strzelców Konnych 26 Pułk Strzelców Konnych
Pułk Strzelców Konnych Gwardii Cesarskiej (fr. Garde impériale), z dowódcą płk – miasto (grudzień 1806-styczeń 1807) oddziały polskie (1807–1813) – miasto, rejon (grudzień 1806-styczeń 1807) kompania z 4 Pułku Piechoty Księstwa Warszawskiego – miasto (1808) oddziały rosyjskie – miasto, rejon (1813–1831)
Garnizon w okresie Królestwa Polskiego 1813–1914 W garnizonie Przasnysz w okresie Królestwa Polskiego w 1815 r. kwaterowała doraźnie na kwaterach prywatnych kompania karabinierska z 3 Pułku Strzelców Pieszych.
Garnizon w okresie powstania listopadowego, styczniowego
W okresie powstania listopadowego w garnizonie przasnyskim kwaterowały i przemieszczały się oddziały regularne wojsk carskich i polskich (Straż Bezpieczeństwa oraz Gwardia Ruchoma). Garnizon 22 stycznia 1863 w momencie wybuchu powstania styczniowego posiadał około 800-osobowy stan. W 1864 po upadku powstania styczniowego w Przasnyszu stale funkcjonowały mniejsze lub większe oddziały wojskowe. W 1907 Przasnysz uzyskał «status autonomicznego miasta garnizonowego». W 1913 stan garnizonu wynosił około 2500 ludzi.
Jednostki w latach 1815–1914 kompania karabinierska z → 3 Pułku Strzelców Pieszych – stacjonowanie miasto (1815) szwadron kawalerii Orła Białego (dowódca mjr Aleksander Kamiński) – rejon/miasto (1831) oddziały gen. Jana Nepomucena Umińskiego – rejon/miasto (1831) 7 Pułk Kozaków Czarnomorskich – rejon/miasto (1831–1832) 9 Pułk Jegrów – rejon/miasto (1831–1832) wydzielone pododdziały 22 Niżegorodzkiego Pułku Piechoty (ros. 22-й пехотный Нижегородский Ее Императорского Высочества Великой Княгини Веры Константиновны полк) ze składu → 6 Dywizji Piechoty Imperium Rosyjskiego (ros. 6-я пехотная дивизия) – miasto (1832–1864) sztab 22 pp z → 6 DP IR – miasto (1832–1864) 2 i 7 kompania 22 pp z → 6 DP IR – miasto (1832–1864) oddział inwalidów (żołnierzy niezdolnych do dalszej służby z powodu kalectwa lub utraty zdrowia) – miasto (1863–?) sotnia 18 Pułku Kozaków Dońskich – miasto (1863–?) 30 Połtawski Pułk Piechoty (ros. 30-й пехотный Полтавский полк) ze składu → 8 Dywizji Piechoty Imperium Rosyjskiego – miasto/koszary (1892–1910) sztab 2 Brygady Kawalerii z → 6 Dywizji Kawalerii Imperium Rosyjskiego (sztab w Ciechanowie) – koszary (1911–1913) 6 Doński Pułk Kozaków z → 6 DK IR – koszary (1910–1914) 6 Klasticki Pułk Huzarów z → 6 DK IR – koszary (1913–1914) kompania karabinów maszynowych 1 Brygady Piechoty z → 8 DP IR – koszary (1913–1914)
Garnizon rosyjski i niemiecki w latach 1914–1918