thumb|Oryginalny golden spike na wystawie na Uniwersytecie Stanforda Golden spike (ang., złoty gwóźdź, także The Last Spike – ostatni gwóźdź) – wykonany z 17,6-karatowego złota gwóźdź, wbity w podkład kolejowy 10 maja 1869 roku w Promontory w stanie Utah przez Lelanda Stanforda, będący ostatnim elementem kończącym budowę pierwszej transkontynentalnej linii kolejowej w Ameryce, łączącej sieci kolejowe i Union Pacific.
Historia Za ukończenie ostatniego odcinka Pierwszej Kolei Transkontynentalnej w 1869 roku był odpowiedzialny David Hewes, pochodzący z San Francisco finansista i biznesmen. Rok wcześniej, planując uroczyste zakończenie budowy, zlecono wykonanie gwoździa z 17,6-karatowego złota w pracowni William T. Garrett Foundry w San Francisco. Na gwoździu wyryto imiona i nazwiska kierowników obu przedsiębiorstw kolejowych – Union Pacific i . Ponadto wykonano specjalny podkład z drewna wawrzynu kalifornijskiego. Początkowo ceremonia połączenia linii była zaplanowana na 8 maja 1869 roku i taką też datę wyryto na gwoździu, jednak z powodu złej pogody oraz niewielkiego opóźnienia w pracach zdecydowano się przełożyć ją o dwa dni.
10 maja 1869 roku w pobliżu miejscowości Promontory w stanie Utah dwa parowozy, należący do Union Pacific oraz należący do Central Pacific, spotkały się kończąc budowę linii kolejowej. Dokładna liczba osób zgromadzonych na uroczystości nie jest znana, jednak w zależności od źródeł waha się między 500 a 3000 osób. Przed wbiciem złotego gwoździa, w wawrzynowy podkład wbito jeszcze trzy inne gwoździe pamiątkowe ufundowane przez stany Nevada i Arizona oraz przez News Letter z San Francisco. Ostatecznie golden spike został wbity przez Lelanda Stanforda, współzałożyciela linii Central Pacific. Wysłano wówczas telegram składający się z jednego słowa done (zrobione), a wydarzenie to zostało uznane za jedno z pierwszych ogólnonarodowych wydarzeń medialnych w dziejach Ameryki. Po wbiciu gwoździa obie lokomotywy podjechały do przodu, stykając się zderzakami, wykonano pamiątkowe fotografie, po czym usunięto pamiątkowe gwoździe i wawrzynowy podkład, zastępując je wykonanymi ze zwykłego materiału. O godzinie 12:47 zakończono całą ceremonię. Złoty gwóźdź oraz podkład przekazano w 1898 roku do muzeum przy Uniwersytecie Stanforda. Podkład uległ zniszczeniu w 1906 roku w trakcie pożaru podczas trzęsienia ziemi w San Francisco. Ponadto 10 maja 1869 roku odlano i wygrawerowano także drugi złoty gwóźdź, będący kopią oryginalnego golden spike, lecz z wygrawerowaną poprawną datą uroczystości zakończenia budowy kolei.
Wydarzenie z 10 maja 1869 roku jest przyjmowane za symboliczny koniec budowy kolei transkontynentalnej, choć ani Sacramento, ani Omaha nie były portami morskimi, jak również nie miały wówczas połączeń kolejowych z innymi częściami Stanów Zjednoczonych. Sama trasa kolejowa też nie była jeszcze w pełni przejezdna – we wrześniu 1869 roku ukończono most Mossdale nad rzeką San Joaquin, natomiast w 1872 roku otwarto most nad Missouri. Odcinek ten, między Council Bluffs a Omahą, pokonywano wcześniej statkiem.
W 1904 roku oddano do użytku linię kolejową skracającą podróż o około 70 km, lecz omijającą Promontory.
Upamiętnienie 26–29 kwietnia 1939 roku, w 70. rocznicę wbicia golden spike, w Omaha miały miejsce Golden Spike Days Celebration, podczas których miała miejsce m.in. premiera filmu Union Pacific. Tego samego dnia w Council Bluffs odsłonięto pomnik w kształcie złotego gwoździa.
W 1965 roku na pamiątkę wydarzenia z 10 maja 1869 w pobliżu Promontory założono muzeum budowy Pierwszej Kolei Transkontynentalnej .
Od 2006 roku na ćwierćdolarówce ze stanu Utah była bita grafika upamiętniająca wydarzenie wbicia golden spike.
Zobacz też kamień węgielny
Przypisy
Kategoria:Historia kolei w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Transport w Utah Kategoria:Hasła utworzone w ramach Tygodni Tematycznych 2019