thumb mały Czaszówka czarnobrązowa, łysiczka czarnobrązowa (Deconica montana (Pers.) P.D. Orton) – gatunek grzybów należący do rodziny Kuehneromycetaceae.
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Deconica, Kuehneromycetaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1796 r. Christiaan Hendrik Persoon, nadając mu nazwę Agaricus montanus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1960 r. Peter Darbishire Orton. Synonimów ma ponad 20. Niektóre z nich: Deconica montana var. macrospora (Noordel. & Verduin) Noordel. 2009 Psilocybe montana (Pers.) P. Kumm. 1871 Psilocybe montana var. macrospora Noordel. & Verduin 1999 Psilocybe ochreata (Sacc.) E. Horak 1983 Nazwę polską łysiczka czarnobrązowa zaproponował Władysław Wojewoda w 1999 r. Wówczas takson ten znany był jako Psilocybe montana. Stanisław Domański w 1955 r. używał nazwy półcierniówka czarnobrunatnaWładysław Wojewoda, Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, .. Po przeniesieniu tego gatunku do rodzaju Deconica nazwy polskie stały się niespójne z nazwą naukową. W 2025 r. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego zarekomendowała nazwę czaszówka czarnobrązowa.
Morfologia Kapelusz Średnica 0,7–1,5(2) cm, początkowo tępo stożkowy, potem wypukły z niskim garbkiem lub bez garbka, na koniec prawie płaski. Brzeg podwinięty, potem prosty, u młodych owocników ze zwieszającymi się resztkami osłony (lupa). Powierzchnia naga, w stanie wilgotnym nieco lepka. Jest higrofaniczny; w stanie wilgotnym prążkowany od przeświecających blaszek, ciemnobrązowy do mahoniowo brązowego, w stanie suchym blednący do brunatnego. Blaszki Przyrośnięte do zbiegających, czasami w postaci linii schodzą na wierzchołek trzonu, dość gęste i stosunkowo szerokie (szerokość do 2 mm). Występują międzyblaszki (l=1–3). Początkowo blaszki mają barwę ciemnobrązową, później stają się brudno średniobrązowe. Ostrza nieco jaśniejsze i nieco postrzępione. Trzon Wysokość 1–3 cm, grubość 1–2 mm, cylindryczny, prosty, czasem falisty, mniej więcej równogruby na całej długości, początkowo pełny, potem pusty. Powierzchnia brązowa, pokryta rozrzuconymi białawymi, włókienkowatymi resztkami osłony. Występuje włóknista, zanikająca zasnówka. Jej nietrwałe fragmenty widoczne są na powierzchni kapelusza i górnej części trzonu u młodych owocników. U podstawy pilśniowata biała grzybnia. Miąższ Cienki, o grubości nie przekraczającej 1 mm, blady. Ma łagodny zapach i lekko ściągający lub gorzki smak. Cechy mikroskopowe Wysyp zarodników ciemno szarobrązowy. Zarodniki 7–9,5 × 4,5–6 µm, elipsoidalne do migdałowatych w widoku z przodu, gładkie, grubościenne z wierzchołkową porą rostkową.
Występowanie i siedlisko Łysiczka czarnobrązowa występuje w Ameryce Północnej i Południowej oraz w Europie, gdzie jest szeroko rozprzestrzeniona. W piśmiennictwie naukowym na terenie Polski do 2016 r. podano 27 stanowisk, najwięcej w województwie pomorskimJolanta Adamczyk, Rozmieszczenie grzybów halucynogennych z rodzaju Psilocybe (Fr.) P. Kumm w Polsce, Journall of Health Study and Medicine, 2016, nr.1, s. 17–32.. Liczne i bardziej aktualne stanowiska podaje internetowy atlas grzybów. W Polsce uznana jest za gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status R – gatunek potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych.
Siedlisko: pastwiska, łąki, torfowiska, nieużytki, także lasy, wrzosowiska, wśród mchów, zanotowano występowanie również na próchniejących słomianych strzechach domów. Rozwija się na ziemi, nawozie, odchodach roślinożerców, resztkach obumarłych roślin. Owocniki wyrastają od kwietnia do października.
Znaczenie Grzyby saprotroficzne. Nie zawierają psylocybiny i psylocyny
Przypisy
Kategoria:Kuehneromycetaceae Kategoria:Mykobiota Polski Kategoria:Grzyby psychoaktywne Kategoria:Grzyby trujące