Czaszówka mitrowatozarodnikowa, łysiczka mitrowatozarodnikowa (Deconica phyllogena (Sacc.) Noordel.) – gatunek grzybów należący do rodziny Kuehneromycetaceae.
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Deconica, Kuehneromycetaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1887 r. Pier Andrea Saccardo, nadając mu nazwę Hypholoma phyllogenum. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 2009 r. Machiel Evert Noordeloos. Synonimy:
Nazwę polską zaproponował Władysław Wojewoda w 2003 r. Wówczas takson ten zaliczany był do rodzaju Psilocybe (łysiczka)Władysław Wojewoda, Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, .. Po przeniesieniu go do rodzaju Deconica nazwa polska stała się niespójna z nazwą naukową. W 2025 r. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego zarekomendowała nazwę czaszóweczka mitrowatozarodnikowa.
Morfologia Kapelusz Średnica 0,5–2,5 (3,5) cm, początkowo dzwonkowaty, potem wypukły, w końcu płaskowypukły, często lekko wklęsły na środku. Brzeg początkowo podwinięty, potem równy. Jest higrofaniczny; w stanie wilgotnym półprzezroczysty i prążkowany, wyraźnie lepki, matowy, czerwonawo brązowy do różowo brązowego, w stanie suchym różowo żółty, do ochrowego. Powierzchnia gładka, często z resztkami osłony. Blaszki Przyrośnięte do zbiegających, średnio gęste, brzuchate, nierówne, o szerokości do 5 mm. Liczba blaszek 10–20, występują międzyblaszki (l = 3–5). Blaszki początkowo żółtobrązowe, potem fioletowo szare. Ostrza nieco jaśniejsze. Trzon Wysokość 2–6 cm, grubość 1–3 mm, cylindryczny, prosty, początkowo pełny, potem pusty. Powierzchnia żółto brązowa w górnej części, czerwono brązowa do prawie czarnej w kierunku podstawy, pokryta srebrzystymi włókienkami. Miąższ W kapeluszu i w górnej części trzonu ochrowo żółty, u podstawy trzonu ciemnobrązowy. Brak wyraźnego zapachu, smak lekko zjełczały. Cechy mikroskopowe Wysyp zarodników brązowo-fioletowy. Podstawki 4-sterygmowe, ze sprzążkami u podstawy, 14–23 × 3–7,5 μm. Zarodniki silnie romboidalne do mitrowatych, silnie spłaszczone, w widoku z boku elipsoidalne, gładkie, grubościenne, z wyraźną porą rostkową, brązowe, o wymiarach 5,5–8 × 4,5–7 × 3,5–4 μm. Cheilocystydy o wymiarach 28–46 × 3–10 μm, nieregularnie wrzecionowate do butelkowatych, z szyją o średnicy do 1,5–3 μm. Pleurocystyd brak. Kaulocystydy liczne na szczycie trzonu, prawie cylindryczne do wrzecionowatych, o wymiarach, 24–50 × 3–1 μm. Trama blaszek regularna, złożona ze strzępek o wymiarach 22–95 × 3–11 μm. Skórka kapelusza zbudowana z cienkiej warstwy cylindrycznych strzępek o średnicy 2–7 μm, o drobno inkrustowanych ścianach. Strzępki pod skórką nabrzmiałe, żółtobrązowe 15–95 × 3–8 (12) μm.
Występowanie i siedlisko Łysiczka mitrowatozarodnikowa występuje w niektórych rejonach Kanady i w niektórych krajach Europy. W piśmiennictwie naukowym na terenie Polski do 2016 r. podano 4 stanowiska (wszystkie na południu Polski). Nowe stanowiska podaje także internetowy atlas grzybów. Zaliczona w nim jest do gatunków zagrożonych i chronionych.
Saprotrof rozwijający się na szczątkach drzewnych lub trocinach itp. Występuje w lasach liściastych i iglastych, parkach, na różnego rodzaju glebach, często w bagnistych środowiskach. Owocniki wyrastają od wiosny do jesieni.
Przypisy
Kategoria:Kuehneromycetaceae Kategoria:Mykobiota Polski