Śląskie Towarzystwo Miłośników Książki i Grafiki (1937–1939)

Śląskie Towarzystwo Miłośników Książki i Grafiki – polskie stowarzyszenie zrzeszające bibliofilów śląskich, działające w latach 1937–1939 w Katowicach.

17.03.1937 r.Nowe Koło Związku Bibliotekarzy Polskich. „Przegląd Biblioteczny” R. 11 z. 1 (1937) s. 65. odbyło się zebranie założycielskie Koła Związku Bibliotekarzy Polskich w Katowicach, a 9.06.1937 r. w ramach Koła utworzono Sekcję Bibliofilską. Na tymże spotkaniu na przewodniczącego Sekcji wybrano Tadeusza Pietrykowskiego – sędziego, który przyjechał z Torunia do pracy w katowickim sądzie. Działalność Sekcji nie trwała jednak długo. Prawdopodobnie jeszcze tego samego lub następnego roku usamodzielniła się i przyjęła nazwę Śląskie Towarzystwo Miłośników Książki i GrafikiNie ma pewnej, jednoznacznej daty usamodzielnienia się Towarzystwa. Jedne źródła podają „pierwsze powakacyjne spotkanie Sekcji” – 1937 rok (P. Stasiak: Śląskie Towarzystwo Miłośników Książki i Grafiki. Katowice 1983, s. 7), inne, że dopiero 26 kwietnia 1938 roku (L. B. [L. Brożek]: Śląski ruch bibliofilski. „Zaranie Śląskie” R. 14 z. 3 s. 202). Wielce prawdopodobna wydaje się jednak data 26 kwietnia 1938 roku, gdyż w Sprawozdaniu z życia Kół Związku Bibliotekarzy Polskich („Przegląd Biblioteczny” R. 12 s. 228) Koło Śląskie w podsumowaniu działalności za okres 17 marca–31 grudnia 1937 roku wymienia jeszcze Sekcję Bibliofilską.. Ukonstytuował się ZarządSkład Zarządu podany za: T. Zakrzewski: op. cit., s. 24. Wg L. Brożka (L.B.: op. cit., s. 202) skład Zarządu stanowili: T. Pietrykowski (prezes), L. Harasiewicz (zastępca), P. Stasiak (sekretarz) i K. Franek (skarbnik)., w skład którego weszli: Tadeusz Pietrykowski – przewodniczący, Ludwik BrożekPo przeniesieniu L. Brożka do Cieszyna funkcję sekretarza przejął P. Stasiak (P. Stasiak: op. cit., s. 7). – sekretarz, Piotr Stasiak – skarbnik. W następnym roku zatwierdzono StatutWzorowany na projekcie, jaki T. Pietrykowski przedstawił 15 stycznia 1926 roku Towarzystwu Bibliofilów im. J. Lelewela w Toruniu., który określał cele i zasady działalności Towarzystwa. W ostatnim, 19. artykule, zamieszczono nazwiska 16 członków założycieli Towarzystwa. Znaleźli się tam: Tadeusz Pietrykowski, Leon Harasiewicz, Paweł Pszczółka, Wacław Olszewicz, Leon Fall, Ludwik Brożek, Piotr Stasiak, Karol Franek, Stefan Płuszczewski, Władysław Biernacki, Gabriel Miquel, Stanisław Majewski, Bolesław Krajewski, Paweł Steller, Alfred Jesionowski, Edward GrabowskiNazwiska podane w kolejności zapisu w Statucie.. Według artykułu 3. Statutu Śląskie Towarzystwo Miłośników Książki i Grafiki było „stowarzyszeniem zamkniętym, składającym się najwyżej z 21 osób”. Wśród członków można znaleźć nazwiska najwybitniejszych osób tamtego okresu, m.in.: arcytypograf Jan Kuglin, Gustaw Morcinek, Emil ZegadłowiczKolekcja dzieł E. Zegadłowicza została udostępniona przez Książnicę Beskidzką na stronach Śląskiej Biblioteki Cyfrowej – www.sbc.org.pl. czy Stanisław Wasylewski.

Nawiązano współpracę z toruńskim, lwowskim, a także krakowskim środowiskiem bibliofilskim. Kontakty z tym ostatnim zaowocowały dwoma „śląskimi” zeszytami miesięcznika „Silva Rerum”Numery 7 (maj) i 8 (czerwiec) z 1939 roku. Jednak pierwsza wzmianka o istnieniu ŚTMKiG znalazła się już w numerze 1/2 (1938) s. 22.. Jako uzasadnienie ich wydania redakcja zacytowała słowa Piotra Chmielowskiego, które zostały zaczerpnięte z czasopisma „Ziarno” (Warszawa 1880):

"Węzły łączące pokrewne sobie plemiona, nie pękają nawet pod naciskiem wieków. Szlązk należy do tych części dawnej Polski, które najwcześniej plon literacki wydały. Wiek XIII wydaje tu pierwszego w średnich wiekach historyka dziejów powszechnych – Marcina Polaka z Opawy. W XVI stuleciu Szlązk dostarcza Krakowowi znawców łaciny i greczyzny. Wiek XVII sprawia, że poeci szlązcy, piszący po niemiecku (Opitz i inni), czerpią natchnienie ze wzorów polskich, a z Kochanowskiego przedewszystkiem. Toż samo stulecie rodzi natomiast poetę Anioła Szlązaka, który w dwa wieki potem stanie się pociechą w smutkach największego wieszcza naszego – Adama. Niechże się i dalej ciągnie ta nić sympatyi, droższa od złota i dyamentów, bo z głębi serca wysnuta"Zamiast słowa od redakcji. „Silva Rerum” 1939 z. 8 s. 189.

Po owych dwóch zeszytach z 1938 roku do wybuchu II wojny światowej ukazał się jeszcze tylko jeden (nr 9)W numerze 9 artykuł A. Wantuły, a w numerach 10 i 11 – L. Brożka i S. Majewskiego., gdyż dwa kolejne (nr 10 i 11), przygotowywane do druku, zostały zniszczone przez niemieckiego okupanta. W ocalonych odbitkach szczotkowych, uratowanych z makulatury przez krakowskich drukarzy, zachowały się materiały śląskich bibliofilów.

Towarzystwo realizowało także inne zadania statutowe, do których należało: „podejmowanie wszelkiego rodzaju wydawnictw; odbywanie posiedzeń, organizowanie ankiet, konferencyj, odczytów, wykładów i wystaw oraz ogłaszanie konkursów z zakresu książki i grafiki”Statut § 4.. Wybuch II wojny światowej przerwał działalność Towarzystwa. Z dorobku pozostał Statut, dwa numery „Silva Rerum”, księga protokołów, która uległa zniszczeniu wraz z Biblioteką Instytutu Pedagogicznego, gdzie była przechowywana. Kontynuatorem idei bibliofilskiej na Śląsku był założony dopiero w 1968 roku Oddział Śląski Towarzystwa Przyjaciół Książki. ŚTMKiG reaktywowano w 2002 roku.

Przypisy

Bibliografia Anita Tomanek, Amor librorum nos unit. W kręgu bibliofilów śląskich 1968-2008. Katowice : [Biblioteka Śląska : Śląskie Towarzystwo Miłośników Książki i Grafiki], 2013.

Kategoria:Polscy bibliofile Kategoria:Kultura w Katowicach Kategoria:Historia Katowic (II Rzeczpospolita)