thumb|Początek ulicy, w tle plac Solny thumb|Przed skrzyżowaniem z ul. św. Mikołaja thumb|Koniec ulicy thumb|Współczesna zabudowa uzupełniająca thumb|Ul. Kiełbaśnicza i elektrownia thumb|Plac przy kościele Ulica Kiełbaśnicza (j. nie. Herrenstrasse) – ulica położona we Wrocławiu na Starym Mieście. Łączy plac Solny i ulicę Ruską z ulicą Grodzką i ulicą Nowy Świat. Ma 364 m długości.

Historia Lokacja ulicy miała miejsce około 1242 roku. Wschodnia pierzeja ulicy jako położona z tyłu zachodniej zabudowy Rynku włączona była do wielkich posesji patrycjuszowskich, a wschodnia podobnie stanowiła część zatylną posesji przy ulicy Rzeźniczej. Na tym odcinku zabudowę stanowiła oficyny dla posesji położonych przy innych, równoległych ulicach i placach i z tego względu ulica nie miała nazwy. Zabudowa murowana pojawiła się przy ulicy już od końca XIII wieku na posesjach numer 5 i 7, a pod numerem 20 znajdowała się kamienica należąca do największych w mieście.

Jej południowa część równoległa do Rynku (od współczesnej ulicy Ruskiej i placu Solnego do ulicy Świętego Mikołaja) zamieszkiwana była przez bogatsze warstwy społeczne i rajców.

Na początku XIII wieku rozpoczęto budowę kościoła św. Elżbiety przylegającego do ulicy Kiełbaśniczej zachodnią elewacją na odcinku od ulicy św. Mikołaja do ulicy Świętej Elżbiety, który od 1253 roku należał do krzyżowców z czerwoną gwiazdą.

Ulica biegła do murów miejskich okalających miasto od północy, przy rzece Odrze. W 1368, na osi ulicy Kiełbaśniczej przebito w tych murach furtę zwaną młyńską, od położonych naprzeciwko ulicy przy Kępie Mieszczańskiej młynów i urządzeń przemysłowych; w 1581 roku dobudowano wieżę z przejazdem. Furta rozebrana została na początku XIX wieku.

W czasie oblężenia miasta w 1945 roku podczas działań wojennych część zabudowy ulicy uległa zniszczeniu. Mimo to zachowały się lub odbudowano część budynków, w tym znaczące kamienice świadczące o dawanej świetności zabudowy. Od 1966 r. od skrzyżowania ulicy Kiełbaśniczej i Grodzkiej wybudowano ulicę Nowy Świat do ulicy Kazimierza Wielkiego.

Nazwy W swojej historii ulica nosiła następujące nazwy: „poprzeczna ulicy Ruskiej”, „poprzeczna jak się idzie od Św. Elżbiety na ul. Ruską”, „jak się idzie od placu Solnego do kościoła” odcinek od ulicy Ruskiej do ulicy Świętego Mikołaja – Pańska (Herrenstrasse), od 1420 roku do 1824 roku odcinek na północ od ulicy Świętego Mikołaja Przy Furcie Młyńskiej, do XVI wieku Młyńska (Mühlgasse) od XVI wieku do XVIII wieku Kiełbaśnicza (Wurstgasse), od XVI wieku (1522 rok) do XVIII wieku, nazwa pojawiająca się sporadycznie Windgasse, od XVIII wieku do 1824r. Książęca (część), od połowy XVIII wieku fragmenty ulicy w rejonie kościoła Św. Elżbiety: „przy kościele” „przy cmentarzu Św. Elżbiety” Wietrzna Parafialna Herrenstrasse (Pańska), dla całości od 1824 roku do 1945 r., Pańska, 1945–1946 r. Kiełbaśnicza, od 1945 r..

Nazwa Herrenstrasse (Pańska) obowiązywała dla części ulicy od 1420 roku, a dla całej od 1924 roku. Jej źródłem był fakt, że zamieszkiwali tu rajcy i przedstawiciele warstwy bogatej, w tym powstały bogate domy patrycjatu miejskiego. Natomiast nazwa Przy Furcie Młyńskiej odnosiła się do furty w północnych murach miejskich prowadzącej do młynów, a kolejna nazwa – Młyńska (Mühlgasse) – nawiązywała już bezpośrednio do znajdujących się naprzeciwko jej wylotu zespołu młynów, później zastąpionych elektrownią wodną Wrocław I. Współczesna nazwa ulicy została nadana przez Zarząd Miejski i ogłoszona w okólniku nr 94 z 20.12.1945 r. i nawiązuje do sporadycznie pojawiającej się od XVI wieku do XVIII wieku nazwy Wurstgasse, wywodzącej się od pobliskich jatek i rzeźni.

Układ drogowy Do ulicy przypisana jest droga gminna o długości 364 m, o dominującym ruchu pieszym, z wyłączeniem północnego odcinka klasy dojazdowej (do ulic Łaziennej i Malarskiej do ulic Nowy Świat i Grodzkiej).

Ulice i place powiązane z ulicą Kiełbaśniczą: skrzyżowanie plac Solny ulica Ruska pasaż: Pasaż pod błękitnym słońcem skrzyżowanie: ulica Świętego Mikołaja skrzyżowanie: ulica Świętej Elżbiety deptak: Stare Jatki skrzyżowanie: ulica Łazienna skrzyżowanie: ulica Malarska skrzyżowanie: ulica Grodzka ulica Nowy Świat most dojazdowy Elektrowni Wodnej Wrocław I (Most dojazdowy w zespole budowlanym Elektrowni Wodnej Południowej).

Zabudowa i zagospodarowanie Ulica Kiebłaśnicza jest zabudowana po obu jej stronach zabudową pierzejową, ciągłą, z wyłączeniem odcinka pomiędzy ulicą św. Mikołaja i św. Elżbiety, gdzie wokół położonego tu kościoła garnizonowego pw. św. Elżbiety, zachowano plac przykościelny (całość ok. o pow. 0,53 ha, z zakazem zabudowy i ruchu kołowego). Zabudowa ta obejmuje liczne zachowane bądź odbudowane budynki zabytkowe, wykazane w rozdziale "Ochrona i zabytki", oraz współczesną zabudowę uzupełniającą. Uwzględnia ona, szczególnie w parterach tych obiektów, wymogi tworzenia lokali usługowych, gastronomicznych itp. Takie przeznaczenie uwzględniano także przy remontach i przebudowach istniejącej zabudowy, dzięki czemu powstały liczne lokale pełniące rolę centrotwórczą. Przy ulicy znajduje się kilka hoteli: Art Hotel, Hotel Patio, Hotel Prima Best Western, Dwór Polski. Kościół pw. Św. Elżbiety stanowi dominantę wysokościową w zabytkowym zespole kompozycyjnym.

Ochrona i zabytki Obszar, na którym położona jest ulica Więzienna podlega ochronie w ramach zespołu urbanistycznego Starego Miasta z XIII-XIX wieku, wpisanego do rejestru zabytków pod nr rej.: 196 z 15.02.1962 oraz A/1580/212 z 12.05.1967 r.. Ponadto ochroną objęto obszary przy Rynku ograniczone ulicą Kiełbaśniczą, św. Mikołaja i placem Solnym: blok zachodni (budynki wraz z oficynami i przejściami wewnętrznymi) pod nr rej.: A/1574/348/Wm z 21.01.1977 r. oraz strefa podziemna wymienionego bloku zachodniego pod nr rej.: A/1577/409/Wm z 9.03.1981 r.. Inną formą ochrony tych obszarów jest ustanowienie historycznego centrum miasta, w nieco szerszym obszarowo zakresie niż wyżej wskazany zespół urbanistyczny, jako pomnik historii. Samo miasto włączyło ten obszar jako cenny i wymagający ochrony do Parku Kulturowego "Stare Miasto", który zakłada ochronę krajobrazu kulturowego oraz uporządkowanie, zachowanie i właściwe kształtowanie krajobrazu kulturowego i historycznego charakteru najstarszej części miasta. Ochronę narzucają także miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego. Sytuowanie nowej zabudowy może być dokonywane wyłącznie po sporządzania planów szczegółowej rewaloryzacji. Ochronie podlegają także panoramy i osie widokowe, np. na Kościół św. Elżbiety. Ponadto postuluje się odtworzenie przebiegu dawnej ulicy Garbary, w posadzce, w formie ciągu pieszego, z wykonaniem nawierzchni z materiału kamiennego, od ulicy Kiełbaśnicznej do ulicy Odrzańskiej

Przy ulicy i w najbliższym sąsiedztwie znajdują się następujące zabytki: obiekt, położenie powstanie, nr rej. foto Pierzeja wschodnia Kamienica z lokalami usługowymipl. Solny 5 ok. 1870 r., 1927 r., po 1945 r. (rekonstrukcja)1900-1927A/2081/521/Wm z dn. 28.06.1993 r. 160px Kamienica, ob. budynek mieszkalny z usługowym parteremul. Kiełbaśnicza 1a GEZ 160px Kamienica, ob. Hotel Dwór Polskiul. Kiełbaśnicza 2 XIV w., 1 poł. XIX w., ok. 2000 r.poł. XIX w.A/2707/261 z dn. 30.12.1970 160px Kamienica, ob. budynek biurowo-handlowy Pasaż pod Błękitnym Słońcemul. Kiełbaśnicza 3-4 XV w., XVIII w., ok. 2000 r.XVIII w.A/2327/62 z dn. 25.01.1962 160px Kamienica, ob. budynek mieszkalny z usługowym parteremul. Kiełbaśnicza 5 XVIII w., l. 1986-1988XVIII w.A/4022/63 z dn. 25.01.1962 160px Kamienica, ob. budynek mieszkalny z usługowym parteremul. Kiełbaśnicza 6 XVI w., XVIII w., l. 1986-1988XVIII w.A/1569/64 z dn. 25.01.1962 160px Kamienica, ob. budynek mieszkalny z usługowym parteremul. Kiełbaśnicza 7 ok. 1900 r., 1975 r., 1987 r.gez, mpzp 160px Kamienica, ob. budynek usługowo-administracyjno-mieszkalnyul. Kiełbaśnicza 7a (ul. św. Mikołaja 77) XIV w., XVI w., XVIII w., 1860 r., remont 1976 r., ok. 2000 r.XIV w., 1860 r.A/1572/562/Wm z dn. 03.06.1996 160px Kościół farny pw. św. Elżbiety, ob. kościół garnizonowy pw. św. Elżbietyul. św. Elżbiety pocz. XIV w., l. 1384-1387, poł. XV w., l. 1531-1535, 1598 r., l. 1856-1857 (renowacja)XII-XV w.A/1300/25 z dn. 23.10.1961 (z 26.11.1947 i z 23.10.1962) 160px Gimnazjum św. Elżbiety, ob. budynek biurowyul. św. Elżbiety 4 (ewangelickie)) 1560 r., 1835 r., l. 1873-1883, 1903 r.1835, 1873, 1883 r.A/992 z dn. 25.01.2007 160px Kamieniczka w zespole kramów "Stare Jatki"ul. Malarska 1-2 XIV w., XVIII w., l. 1969–1970 (odbudowa i remont), ok. 2010 r. (remont)XVII–XVIII w., po 1945 r.122-128 z 6.12.1949 oraz A/1610/91 z dn. 12.02.1962 160px Kamienica, ob. budynek mieszkalny z usługowym parteremul. Kiełbaśnicza 12 k. 1860-1880 r., l. 70-80. XX w.; gez, mpzp 160px Kamienica, ob. budynek mieszkalny z usługowym parteremul. Kiełbaśnicza 13 ok. 1880 r., ok. 1980 r.; gez, mpzp 160px Kamienica, ob. budynek mieszkalny z usługowym parteremul. Kiełbaśnicza 14 XVIII w., pocz. XIX w., l. 70. XX w.XVIII w.A/1570/65 z dn. 25.01.1962 160px Kamienica, ob. budynek mieszkalny z usługowym parteremul. Kiełbaśnicza 15 XVI w., l. 70. XX w.XVI w.A/1591/66 z dn. 06.02.1962 160px Kamienica, ob. biura i pracownie (INTEGER S.A.)ul. Garbary 1 ok. 1870 r., ok. 1970 r., ok. 2000 r.gez, mpzp 160px Zamknięcie osi widokowej w kierunku północnym Zespół budowlany Elektrowni Wodnej Południowej, ul. Nowy Świat 46 Hala maszynowni z przybudówką od strony dolnej wody w zespole budowlanym Elektrowni Wodnej Południowej Rozdzielnia w zespole budowlanym Elektrowni Wodnej Południowej Most dojazdowy w zespole budowlanym Elektrowni Wodnej Południowej Ogrodzenie ze stalową bramą w zespole budowlanym Elektrowni Wodnej Południowej lata 1922–1924 (proj. M. Berg, L.Moshamer), lata 2014–2015 (remont, przebudowa)1922–1924A/1473/524/Wm z dn. 10.08.1993 r. 160px Pierzeja zachodnia Kamienica, ob. Hotel PRIMA BEST WESTERN z restauracjąul. Kiełbaśnicza 16 XV w. (piwnice), 1871 r., ok. 2000 r.XV–XX w.A/1502/514/Wm z dn. 24.03.1993 160px Kamienica, ob. Hotel PRIMA BEST WESTERN z restauracjąul. Kiełbaśnicza 17-18 l. 1853-1855, ok. 2000 r.XV–XX w.A/1502/514/Wm z dn. 24.03.1993 160px160px Kamienica, ob. Hotel PRIMA BEST WESTERN z restauracjąul. Kiełbaśnicza 19 ok. 1880 r., ok. 2000 r.XV–XX w.A/1502/514/Wm z dn. 24.03.1993 160px Kamienica, ob. ART HOTEL - RESTAURACJAul. Kiełbaśnicza 20 XV w., XVI w., XVIII w., 1820 r., ok. 2000 r.XV, XVI w.A/4021/67 z dn. 06.02.1962 160px Kamienica, ob. ART HOTEL - HOTELul. Kiełbaśnicza 21-22 ok. 1890 r., ok. 2000 r.gez, mpzp 160px Kamienica, ob. Academus Pub & Apartmentsul. Kiełbaśnicza 23 ok. 1870 r., l. 1997–1999gez, mpzp Kamienica, ob. HOTEL PATIO z restauracją i sklepamiul. Kiełbaśnicza 24 ok. 1880 r., ok. 2000−2005 r.gez, mpzp 160px Kamienica, ob. HOTEL PATIO – hotelul. Kiełbaśnicza 25 ok. 1880 r., ok. 2000−2005 r.gez, mpzp 160px Fragment elewacji domu handlowego Bielschowsky, ob. fragment wmurowany w obiekt Wratislavia Center i Hotel Dorintul. Kiełbaśnicza 27 ok. 1900 r., 2001 r.gez, mpzp Kamienica, ob. budynek biurowyul. Kiełbaśnicza 28 XVI w., XVIII w., 1889 r.XV, XVII-XIX w.A/5264/398/Wm z dn. 02.02.1979 160px Kamienica – siedziba redakcji gazety "Breslauer Morgenzeitung", ob. budynek mieszkalnyul. Kiełbaśnicza 29 XIV, XVI, XVIII w., 1963 r. (odbudowa, remont)XVIII w.A/1571/68 z dn. 30.12.1970 160px Kamienica "Pod Guttenbergiem", ob. budynek biurowyul. Kiełbaśnicza 30 ok. 1890 r., ok. 1963 r. (odbudowa)gez, mpzp Kamienica firmy Beier & Olowinsky, ob. budynek mieszkalno-usługowyul. Kiełbaśnicza 31 ok. 1900 r.gez, mpzp 160px Kamienica "Pod Trzema Murzynami", ob. siedziba banku Milleniumul. Kiełbaśnicza 32 (ul. Ruska 1) 2 poł. XVIII w., ok. 1880 r., ok. 1910 r.XVIII w.A/5254/254 z dn. 30.12.1970 160px

Wrocławskie krasnale

Wrocławskie krasnale: Tatuator (Tattooer), ulica Kiełbaśnicza 7 Podróżnik (Explorer), ulica Kiełbaśnicza 20, obok Art Hotelu Chrapek (Snorer), ulica Kiełbaśnicza 24-25, wejście do Hotelu Patio.

Zobacz też