Maria Wnęk (ur. 16 czerwca 1922 w Olszance, zm. 12 kwietnia 2005 tamże) – polska malarka należąca do najwybitniejszych przedstawicieli artystów z kręgu art brut w Polsce.
Biografia Urodziła się jako jedno z kilkorga dzieci w małorolnej rodzinie chłopskiej. Ukończyła cztery klasy szkoły podstawowej. W wieku kilkunastu lat, zmuszona do podjęcia pracy zarobkowej, pracowała przy regulacji Dunajca, w kuchni wojskowej i mleczarni. Po wypadku w ostatnim miejscu pracy przeszła na rentę inwalidzką, którą uzupełniała, zarabiając przy sprzątaniu mieszkań w Nowym Sączu. Tam poznała malarkę Ewę Harsdorf, pod kierunkiem której zaczęła uczyć się warsztatu malarskiego.
Wychowana w atmosferze wyjątkowej religijności, w wieku 16 lat złożyła śluby czystości, uznając praktyki religijne za najważniejszy aspekt życia. Zaczęła malować w wieku 40 lat, a inspiracją do powstawania obrazów były najczęściej przeżycia religijne oraz niepokoje i lęki związane z otaczającą ją rzeczywistością. Najważniejszym elementem każdego obrazu są postaci malowane płasko i wydobywane z tła ciemnym, pogrubionym konturem, zazwyczaj ukazane hieratycznie, frontalnie, z wyraźnym zaznaczeniem rysów twarzy, ze starannie opracowanymi oczami, przywodzącymi na myśl malarstwo ikonowe. W późniejszym okresie Maria Wnęk zaczęła umieszczać na jednym obrazie kilka scen dokumentujących jej życie oraz rozbudowane, dynamiczne i ekspresyjne sceny zbiorowe (np. Mękę Pańską czy pochody pierwszomajowe). Na rewersach prac znajdują się rozbudowane teksty pisane, nazwane przez malarkę życiorysami, zawierające informację o treści przedstawienia, szczegółowy opis zdarzenia, a następnie ostrzeżenia od Boga przez zagładą w wyniku upadku moralności i grzesznego życia. Od napisania życiorysu artystka rozpoczynała pracę nad niemal każdym obrazem. Obrazy, których nie opisała, uważała za niedokończone.
Kiedy w 1983 roku Muzeum Etnograficzne w Krakowie zorganizowało przegląd jej prac, wszystkie druki towarzyszące wystawie zawierały życiorysy, a jedna z sal była w całości nimi wypełniona. Część obrazów zawieszono w przestrzeni, dając możliwość równoczesnego oglądania i czytania. O takim sposobie wystawiania prac malarka wspomina w jednym ze swoich zapisów: „Wsadzić między szyby, aby z jednej strony czytać, a z drugiej oglądać”.
Zdiagnozowana jako schizofreniczka, była wielokrotnie leczona w szpitalu psychiatrycznym w Kobierzynie. W 1982 roku została ubezwłasnowolniona i ostatecznie umieszczona tam na wiele lat. Ostatnie lata życia spędziła w rodzinnej Olszance.
Nazywała siebie „malarką znaną po całym świecie", podpisując tak często swoje obrazy. Jej prace znajdują się w zbiorach Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie, Muzeum Ziemi Sądeckiej, Muzeum Etnograficznego w Toruniu, Muzeum Śląskiego w Katowicach oraz Collection de l’Art Brut w Lozannie, American Visionary Museum w Baltimore i Art & Marges Museum w Brukseli.
Nawiązania w kulturze W kwietniu 2018 roku w Teatrze Modrzejewskiej w Legnicy został wystawiony monodram Curko Moja Ogłoś To – rytmizowany biuletyn z wystawy Marii Wnęk w reżyserii i wykonaniu Magdaleny Drab z, muzyką Alberta Pyśka. Spektakl zdobył główną nagrodę 1. Konkursu na Najlepszy Spektakl Teatru Niezależnego „The Best OFF” oraz „Złotą Maskę" łódzkich recenzentów za najlepszy spektakl offowy sezonu 2017/2018.
Przypisy
Kategoria:Polscy malarze Kategoria:Urodzeni w 1922 Kategoria:Zmarli w 2005 Kategoria:Polscy malarze prymitywiści