Józef Kuźma (ur. 30 listopada 1935 w Łososinie Dolnej) – polski profesor doktor habilitowany nauk humanistycznych, specjalista w zakresie andragogiki, pedagogiki społecznej i pedeutologii. Honorowy obywatel gminy Łososina Dolna, twórca i propagator terminu „scholiologia”, mającego oznaczać ogólną naukę o szkole.
Życiorys W 1949 r. ukończył szkołę podstawową w Łososinie Dolnej, a w 1953 r. I Liceum Ogólnokształcące im. Jana Długosza w Nowym Sączu. Absolwent Petersburskiego Uniwersytetu Agrarnego, gdzie w latach 1953–1958 studiował w na Wydziale Agronomii. W latach 1962–1963 odbył studia pedagogiczne w Ośrodku Ministerstwa Oświaty w Warszawie, które ukończył w 1963 r. W 1969 r. uzyskał stopień naukowy doktora nauk rolniczych w Wyższej Szkole Rolniczej w Krakowie, a w 1974 r. stopień doktora habilitowanego w zakresie ekonomii rolnictwa – andragogiki rolniczej w Akademii Rolniczej w Krakowie. W 1984 r. otrzymał tytuł profesora nauk humanistycznych. W 2001 r. objął stanowisko profesora zwyczajnego nauk humanistycznych.
W latach 1970–1979 pracował na stanowisku kierownika Międzywydziałowego Zakładu Upowszechniania Postępu Wyższej Szkoły Rolniczej w Krakowie. W latach 1980–1984 był dziekanem Wydziału Pedagogiki Kultury Wsi w Wyższej Szkole Pedagogiczno-Rolniczej w Siedlcach (aktualnie Wydział Humanistyczny Uniwersytetu w Siedlcach). W latach 1984–1996 był zatrudniony na stanowisku profesora w Instytucie Nauk o Wychowaniu na Wydziale Pedagogicznym Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie. W latach 1996–2002 pełnił funkcję dziekana tego wydziału. W latach 2006–2016 był zatrudniony na stanowisku profesora zwyczajnego w Katedrze Dydaktyki Wydziału Humanistycznego Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego, gdzie pełnił funkcję Kierownika Katedry Pedagogiki Rodziny.
Dorobek naukowy Józefa Kuźmy obejmuje 264 publikacje, w tym monografie, podręczniki i zredagowane prace zbiorowe z zakresu andragogiki rolniczej, pedeutologii oraz pedagogiki społecznej (łącznie 34 książki). Był promotorem 18 prac doktorskich i 274 magisterskich. Jest członkiem honorowym Komisji Nauk Pedagogicznych Polskiej Akademii Nauk.
Scholiologia Stworzył pojęcie „scholiologia”, nowy termin mający oznaczać interdyscyplinarną dziedzinę wiedzy zajmującą się teoretycznymi i praktycznymi aspektami funkcjonowania szkoły. Zaproponował jego wprowadzenie w podsumowaniu monografii Nauczyciele przyszłej szkoły (2001), pisząc: „Nadszedł czas, aby nauka o teoretycznych i praktycznych zagadnieniach działalności szkoły uzyskała nazwę własną. Proponuję więc nazwę scholiologia od greckiej nazwy scholio – szkoła i lógos – nauka, pojęcie, słowo”. Według Józefa Kuźmy przedmiotem zainteresowania scholiologii powinny być „badania działalności szkoły jako instytucji społecznej, jej systemu organizacyjnego, funkcji i programów dydaktycznych, wychowawczych i kulturalnych w trzech wymiarach czasowych: przeszłości, teraźniejszości i przyszłości”. Poświęcił temu zagadnieniu studium monograficzne Scholiologia. Zarys koncepcji ogólnej nauki o szkole (2018, 2022, 2024), którego wcześniejsze wydania ukazały się pod tytułem Nauka o szkole. Studium monograficzne. Zarys koncepcji (2005, 2008, 2011).
Autorskie publikacje książkowe Wpływ upowszechniania wiedzy rolniczej na postęp w gospodarstwach chłopskich (1972, rozprawa doktorska) Drogi i czynniki efektywnego upowszechniania wiedzy i postępu rolniczego na przykładzie wybranych wsi regionu krakowskiego (1974, praca habilitacyjna) Podstawy metodyki pracy doradczej w rolnictwie (1977) Systemy i potrzeby użytkowników informacji naukowej technicznej i organizacyjnej w rolnictwie na terenie gminy (1981) Metodologiczne podstawy oceny pracy instruktorskiej służby rolnej w gminie (1982) Podstawy doradztwa rolniczego (1983) Programowanie działalności oświatowej w środowisku wiejskim i ocenianie wyników pracy oświatowej (1985) Doradztwo rolnicze (1986, 1988) Metody kształcenia i samokształcenia dorosłych: typologia, charakterystyka, przykłady stosowania w pozaszkolnej oświacie rolniczej (1988) Wizja rozwoju pozaszkolnej oświaty i doradztwa rolniczego: aktualne realia, konieczność zmian (1990) Optymalizacja systemu pedagogicznego kształcenia, dokształcania i doskonalenia nauczycieli (1993) Nauczyciele przyszłej szkoły (2000, 2001) Nauka o szkole. Studium monograficzne. Z zarys koncepcji (2005, 2008, 2011) Scholiologia. Zarys koncepcji ogólnej nauki o szkole (2018, 2022, 2024) Scholiology. The General Study of School (2018) Ku nowatorskiej szkole przyszłości (2025)
Przypisy
Linki zewnętrzne Profil na stronie Wydawnictwa Impuls Publikacje w katalogu Biblioteki Narodowej w Warszawie Józef Kuźma, Scholiologia. Zarys koncepcji ogólnej nauki o szkole, Kraków 2018 (bezpłatna wersja książki w Google Books)
Kategoria:Absolwenci szkół średnich w Nowym Sączu Kategoria:Absolwenci Petersburskiego Uniwersytetu Państwowego Kategoria:Ludzie urodzeni w Łososinie Dolnej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Pedagogicznego Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Polscy teoretycy pedagogiki Kategoria:Urodzeni w 1935