Pentozy — rodzina organicznych związków chemicznych, cukry proste zawierające pięć atomów węgla w cząsteczce.
Do pentoz należą: składniki kwasów nukleinowych: ryboza – występuje np. w rybonukleozydach, rybonukleotydach i RNA deoksyryboza – występuje np. w deoksyrybonukleozydach, deoksyrybonukleotydach i DNA inne: arabinoza – występuje w gumie arabskiej i innych w gumach roślinnych, składnik glikoprotein ksyloza – występuje w gumach roślinnych, składnik glikoprotein liksoza – występuje w mięśniu sercowym, składnik liksoflawiny rybuloza – metabolit pośredni w szlaku pentozofosforanowym ksyluloza – izomer L to metabolit pośredni w szlaku kwasu uronowego
Struktury pentoz Pentozy, jak wszystkie cukry, mogą mieć konfigurację D (najczęściej spotykane naturalnie) lub L. W zależności od położenia grupy karbonylowej należą do grupy aldoz (aldopentozy) lub ketoz (ketopentozy).
+Aldopentozy (formy łańcuchowe) D-arabinoza D-liksoza D-ryboza D-ksyloza L-arabinoza L-liksoza L-ryboza L-ksyloza+Ketopentozy (formy łańcuchowe) D-rybuloza D-ksyluloza L-rybuloza L-ksyluloza W formie cyklicznej mogą ponadto występować jako pięcioczłonowe furanozy lub sześcioczłonowe piranozy, a każda forma cykliczna może mieć formę anomeru α lub β. W roztworze są one w stanie równowagi, o różnej zawartości każdego izomeru; np. dla rybozy w D2O 76% to piranoza, dla której α/β = 1:2.
Cztery izomery cyklicznej D-pentozy na przykładzie D-rybozy|thumb|center
Przypisy