Nowoczesna teoria monetarna, nowoczesna teoria pieniądza (od ang. Modern Monetary Theory lub Modern Money Theory, skrót. MMT) – heterodoksyjna teoria makroekonomiczna, która opisuje walutę jako monopol publiczny dla rządu oraz bezrobocie jako dowód na to, że monopolista walutowy nadmiernie ogranicza podaż aktywów finansowych potrzebnych do płacenia podatków i zaspokajania pragnień oszczędnościowychWarren Mosler, ME/MMT: The Currency as a Public Monopoly.Éric Tymoigne and L. Randall Wray, „Modern Money Theory 101: A Reply to Critics,” Levy Economics Institute of Bard College, Working Paper No. 778 (November 2013).. MMT stanowi ewolucję czartalizmu (doktryny ekonomicznej, według której pieniądz pochodzi od politycznych decyzji władz państwowych), w związku z tym jest czasami określane jako neoczartalizm.
Zwolennicy MMT argumentują, że rząd powinien stosować politykę fiskalną, aby osiągnąć pełne zatrudnienie, tworząc nowe pieniądze na sfinansowanie zakupów rządowych. Według zwolenników podstawowym ryzykiem po osiągnięciu przez gospodarkę pełnego zatrudnienia jest inflacja, której można zaradzić, podnosząc podatki i emitując obligacje w celu usunięcia nadmiaru pieniędzy z systemu. MMT spotkał się jednak z głosami krytyki ze strony współczesnych i znanych ekonomistów. mały|upright=1.5|Podaż dolara amerykańskiego, agregat M2 mały|upright=1.5|Wzrost podaży pieniądza a stopy inflacji mały|upright=1.5|Agregat M2 jako % PKB
Wprowadzenie Rząd, kierując się zasadami współczesnej teorii monetarnej:
może płacić za towary, usługi i aktywa finansowe bez konieczności zbierania pieniędzy w formie podatków lub emisji długu przed takimi zakupami; nie można go zmuszać do niewykonania zobowiązania w stosunku do długu denominowanego w jego własnej walucie; jest ograniczony w tworzeniu pieniędzy i zakupach przez inflację, która przyspiesza, gdy realne zasoby (pracy, kapitału i zasobów naturalnych) gospodarki zostaną wykorzystane przy pełnym zatrudnieniu; może kontrolować inflację ograniczającą popyt poprzez opodatkowanie i emisję obligacji, które usuwają nadwyżkę pieniądza z obiegu, chociaż polityczna wola tego nie zawsze istnieje; nie musi konkurować z sektorem prywatnym o ograniczone oszczędności poprzez emisję obligacji.
Te założenia podważają pogląd głównego nurtu ekonomii, że wydatki rządowe są finansowane z wyprzedzeniem z podatków i emisji długówBloomberg-Stephanie Kelton-Paul Krugman Asked Me About Modern Monetary Theory-March 1, 2019.Bloomberg-Stephanie Kelton-The Clock Runs Down on Mainstream Keynesianism-March 4, 2019.Bloomberg-Coy, Dmitrieva & Boesler-A Beginner’s Guide to MMT-March 21, 2019..
Pierwsze cztery założenia MMT nie stoją w sprzeczności z ekonomią głównego nurtu pod względem sposobu kreacji pieniądza i działania inflacji. Na przykład, jak powiedział były prezes Fed Alan Greenspan:
„Stany Zjednoczone mogą spłacić wszelkie zadłużenie, ponieważ zawsze możemy wydrukować pieniądze, aby to zrobić. Zatem istnieje zerowe prawdopodobieństwo niewykonania zobowiązania.”No Chance of Default, US Can Print Money: Greenspan CNBC-No Chance of Default, US Can Print Money: Greenspan-August 7, 2011.
Jednak ekonomiści MMT nie zgadzają się z ekonomią głównego nurtu na temat piątej zasady, jeśli chodzi o wpływ na stopy procentoweBell, Stephanie, (2000), „Do Taxes and Bonds Finance Government Spending?”, Journal of Economic Issues, 34, issue 3, p. 603-620.Sharpe, Timothy P. (2013) „A Modern Money Perspective On Financial Crowding Out”, Review of Political Economy, 25:4, 586-606.Fullwiler, Scott T. (2016) „The Debt Ratio and Sustainable Macroeconomic Policy”, World Economic Review 7:12-42.http://www.boeckler.de/pdf/v_2011_10_27_lavoie.pdf..
Według zwolenników teorii MMT wielkość deficytu budżetowego nie ma znaczenia, kiedy rząd danego państwa posiada własną walutę. To twierdzenie wynika z porównania dwóch równań opisujących PKB.
Produkt Krajowy Brutto można zapisać od strony wydatkowej:
PKB = C + I + G + (X – M)
Albo od strony dochodowej:
PKB = C + S + T
Zestawiając te 2 równania uzyskujemy tak zwane równanie rachunku narodowego w formie bilansu sektorowego:
(I-S) + (G-T) + (X-M) = 0
(I-S) – bilans krajowego sektora prywatnego
(G-T) – deficyt budżetowy
(X – M) – rachunek bieżący
Upraszczając równanie poprzez dodanie bilansu krajowego sektora prywatnego i rachunku bieżącego uzyskujemy całościowy bilans sektora prywatnego. Można wtedy zauważyć, że bilans rządowy jest proporcjonalny do bilansu sektora prywatnego.
Historia MMT jest połączeniem poglądów („State Theory of Money”) i („Credit Theory of Money”), propozycji finansowania funkcjonalnego Abby Lernera, poglądów Hymana Minsky’ego na system bankowyMinsky, Hyman: Stabilizing an Unstable Economy, McGraw-Hill, 2008, . i podejścia http://www.peri.umass.edu/fileadmin/pdf/working_papers/working_papers_251-300/WP279.pdf..
Knapp, pisząc w 1905 r., argumentował, że „pieniądze są tworem prawa”, a nie towarem. Knapp porównał swoją państwową teorię pieniądza z poglądem złotego standardu na „metalizm”, w którym wartość jednostki waluty zależy od ilości zawartego w niej metalu szlachetnego lub na którą można go wymienić. Argumentował, że państwo może stworzyć czysty papierowy pieniądz i uczynić go wymiennym, uznając go za legalny środek płatniczy, przy czym kryterium dla pieniędzy państwa jest „to, co jest akceptowane w publicznych urzędach płatniczych”.
Panował pogląd, że pieniądz ewoluował z systemów wymiany, by stać się środkiem wymiany, ponieważ stanowił trwały towar o pewnej wartości użytkowejKarl Marx, Capital I, Chapter 1, two paragraphs starting „The utility of a thing makes it a use value.” https://web.archive.org/web/20150923234227/http://www.efm.bris.ac.uk/het/marx/cap1/chap01 accessed 18 May 2009., ale zwolennicy MMT, tacy jak Randall Wray i Mathew Forstater, twierdzą, że bardziej ogólne stwierdzenia, które wydają się potwierdzać pogląd czartalistyczny na temat papierowych pieniędzy napędzanych podatkami, pojawiają się we wcześniejszych pismach wielu klasycznych ekonomistów tym Adama Smitha, Jean-Baptiste Say, JS Mill, Karola Marksa i Williama Stanleya Jevonsa.
Alfred Mitchell-Innes, pisząc w 1914 r., argumentował, że pieniądze istnieją nie jako środek wymiany, ale jako standard odroczonej płatności, a pieniądze rządowe są długami, które rząd może odzyskać poprzez opodatkowanie.
Knapp i „czartalizm” są przywoływane przez Johna Maynarda Keynesa na pierwszych stronach jego „Traktatu o pieniądzu” z 1930 r.Keynes, John Maynard: A Treatise on Money, 1930, s. 4, 6. i wydają się wpływać na keynesowskie idee dotyczące roli państwa w gospodarce.
W 1947 roku, kiedy Abba Lerner napisał artykuł „Pieniądz jako twór państwa”, ekonomiści w dużej mierze porzucili ideę, że wartość pieniądza jest ściśle związana ze złotem. Lerner argumentował, że odpowiedzialność za unikanie inflacji i depresji spoczywa na państwie ze względu na jego zdolność do tworzenia lub opodatkowania pieniędzy.
Ekonomiści Warren Mosler, L. Randall Wray, Stephanie Kelton, Bill Mitchell i Pavlina R. Tcherneva są w dużej mierze odpowiedzialni za ożywienie idei czartalizmu jako wyjaśnienia tworzenia pieniędzy; Wray odnosi się do tego odnowionego sformułowania jako neoczartalizmuThe Economist, 31 December 2011, „Marginal revolutionaries” neo-chartalism, sometimes called „Modern Monetary Theory”..
W lutym 2019 r. opublikowano pierwszy podręcznik akademicki oparty na teorii.
Teoria W latach 40 XX w. amerykańsko – rumuński ekonomista Abba Lerner postulował, aby wydatki, zarobki i gospodarka współdziałały ze sobą na rzecz pełnego zatrudnienia. Według niego głównym zadaniem rządu było zapewnienia takich warunków, aby poprzednie 3 składniki mogły działać. W przeciwnym razie państwu grozi recesja. Głównym założeniem MMT na podstawie poglądów Abby Lernera jest fakt, że państwo nie może zbankrutować, jeżeli nie będzie równoważyło wydatków z przychodami. Według zwolenników MMT przy zwiększaniu poziomu wydatków nie grozi danemu państwu zwiększająca się inflacja do czasu osiągnięcia stanu pełnego zatrudnienia. Aby kontrolować poziom inflacji, państwo może podwyższać lub obniżać stawki podatkowe. Oznacza to, że według MMT głównym składnikiem regulucjącym osiągnięcie stanu pełnego zatrudnienia jest polityka fiskalna.
Porównanie z ekonomią głównego nurtu Françoise Drumetz i Christian Pfister (Bank Francji) podsumowują główne różnice między MMT a makroekonomią głównego nurtu w poniższej tabeli.
Temat Modern Monetary Theory (MMT) Ekonomia głównego nurtu Wydatki publiczne są finansowane przez kreację pieniądza opodatkowanie Stabilność długu publicznego nie stanowi ograniczenia może stanowić ograniczenie Obligacje skarbowe są emitowane w celu redystrybucji dochodów i zarządzania stopami procentowymi w celu pokrycia deficytów budżetowych Dostęp rządu do finansowania przez bank centralny bez ograniczeń jest ograniczony Dług publiczny nabyty przez bank centralny faktycznie anulowany pozostaje do spłaty Efekt wypierania nie występuje może występować Polityka pieniężna nie pełni funkcji stabilizacyjnej instrument stabilizacyjny Stopy procentowe ustalane przez rząd ustalane przez rynki Inflacja ma charakter fiskalny ma charakter monetarny Bezrobocie możliwe do całkowitego wyeliminowania niemożliwe do całkowitego wyeliminowania Konwencjonalna polityka strukturalna uznawana za szkodliwą uznawana za korzystną Gospodarka suwerenna monetarnie nie musi być konkurencyjna powinna być konkurencyjna Kwalifikacje zawodowe są luźno powiązane z dochodem są kluczowymi determinantami dochodu Pomoc społeczna bezkosztowa wiąże się z kosztami
Krytyka Bezpośrednio w odpowiedzi na ankietę ekonomista MMT William K. Black powiedział: „Uczeni MMT nie twierdzą ani nie popierają żadnego z tych twierdzeń”. Wielu naukowców MMT uważa przypisywanie tych roszczeń za oszczerstwo.
Postkeynesowski ekonomista Thomas Palley argumentuje, że MMT jest w dużej mierze powtórzeniem elementarnej ekonomii keynesowskiej, ale jest podatna na „zbyt uproszczoną analizę” i niedocenianie ryzyka związanego z jej implikacjami politycznymihttps://www.thomaspalley.com/docs/articles/macro_theory/mmt.pdf.. Palley zaprzecza twierdzeniu MMT, jakoby standardowa analiza keynesowska nie uwzględniała w pełni tożsamości rachunkowych i ograniczeń finansowych rządu, który może emitować własne pieniądze. Twierdzi, że te spostrzeżenia są dobrze uchwycone przez standardowe modele keynesowskie zgodne z przepływem akcji IS-LM i są dobrze rozumiane przez keynesowskich ekonomistów przez dziesięciolecia. Krytykuje także MMT za „przejęcie problemu konfliktu fiskalno-walutowego” – to znaczy, że organ rządowy, który tworzy budżet wydatków (np. Kongres) może odmówić współpracy z organem rządowym kontrolującym podaż pieniądza (np. Rezerwa Federalna). W opinii Palleya polityka zaproponowana przez zwolenników MMT spowodowałaby poważną niestabilność finansową w otwartej gospodarce z elastycznymi kursami walutowymi, a stosowanie stałych kursów walutowych przywróciłoby twarde ograniczenia finansowe dla rządu i „podważyło główne twierdzenie MMT o uwolnieniu rządów od rządów ze standardowego rynku dyscypliny i ograniczenia finansowe”. Twierdzi także, że MMT nie ma wiarygodnej teorii inflacji, szczególnie w kontekście pełnego zatrudnienia u pracodawcy polityki ostateczności zaproponowanej po raz pierwszy przez Hymana Minsky’ego i popieranej przez Billa Mitchella i innych teoretyków MMT; braku umocnienia niestabilności finansowej, który może być spowodowany trwale zerowymi stopami procentowymi; i przeceniania znaczenia pieniędzy stworzonych przez rząd. Palley dochodzi do wniosku, że MMT nie daje żadnych nowych spostrzeżeń na temat teorii monetarnej, jednocześnie wysuwając bezpodstawne twierdzenia na temat polityki makroekonomicznej, i że MMT dopiero niedawno zwróciło na siebie uwagę, ponieważ jest „polemiką polityczną w czasach kryzysu”https://www.thomaspalley.com/docs/articles/macro_theory/mmt_response_to_wray.pdf..