Księstwo głogówecko-prudnickie (, ) – dawne księstwo śląskie ze stolicą w Głogówku, powstałe w wyniku podziału księstwa opolskiego w 1401. Uległo likwidacji w 1562. W jego granicach znajdowały się miasta Głogówek, Prudnik, Biała, Strzeleczki, Kazimierz.

Nazwa W polskojęzycznych publikacjach księstwo określane jest mianami księstwo głogówecko-prudnickie oraz księstwo głogóweckie. W literaturze niemieckojęzycznej nazywane Herzogtum Klein Glogau und Prudnik lub Herzogtum Klein Glogau.

Historia mały|lewo|Dokument księżnej Eufemii (1416) Na początku XV wieku część ziem księstwa opolskiego została podzielona na różnej wielkości księstwa dla członków rodziny Piastów opolskich. Po śmierci księcia Władysława Opolczyka 18 maja 1401 Głogówek stał się oprawą wdowią księżnej Eufemii (Ofki). Okres panowania księżnej Eufemii wyznaczył początek istnienia księstwa głogóweckiego. Po śmierci księżnej w 1418 okręg głogówecki został podzielony między Bolka IV i Bernarda. Pierwszy dokument wystawiony w Głogówku przez Bolka IV i Bernarda datowany jest na 12 października 1418. W 1421 książęta opolscy przejęli na prawach zastawu Prudnik należący dotąd do biskupstwa wrocławskiego. mały|lewo|Zamek w Głogówku W 1425 książę Bolko IV przekazał swojemu pierworodnemu synowi Bolkowi V prawa do zastawu prudnickiego, a w 1426 część okręgu głogóweckiego oraz połowę Krapkowic i Chrzelic. Pierwszy zachowany dokument, w którym Bolko V został wspomniany jako pan Prudnika, pochodzi z 6 maja 1425, zaś jego żona Elżbieta Granowska (pasierbica króla Polski Władysława II Jagiełły) jako księżna głogówecka występuje w dokumencie z 5 lutego 1427. 17 czerwca 1427 swoją część terytorium Bolkowi V przekazał książę Bernard. W księstwie Bolka V znalazło się także miasto Biała. mały|Husyci pod zamkiem w Prudniku Księstwo ucierpiało w okresie rejz husyckich na Śląsk. Zwolennicy husytyzmu napadli na księstwo głogówecko-prudnickie wiosną 1428. Splądrowali Prudnik, Głogówek, Kazimierz, Strzeleczki, Białą. Zniszczyli także m.in. wsie Nowy Browiniec, Laskowice, Dobra, Brożec, Rozkochów, Walce, Chrzelice. Książę Bolko V postanowił przyłączyć się do husytów. Sekularyzował dobra kościelne w swojej domenie i zaczął dokonywać grabieży dóbr biskupów wrocławskich. Wojsko księstwa nyskiego w zemście najechało okolice Prudnika, niszcząc zamek Gryżów. Bolko V zaczął atakować śląskie miasta i osady w celu zdobycia łupów lub wymuszenia okupu. Podbił znaczną część księstwa karniowskiego, przyłączając ją do głogówecko-prudnickiego. W 1433 wojsko księstwa głogówecko-prudnickiego pod dowództwem Bolka V uczestniczyło w oblężeniu Żor i w bitwie w Rybniku. mały|lewo|Halerz księstwa głogówecko-prudnickiego Księstwo głogówecko-prudnickie prowadziło emisję swoich własnych monet, skierowaną głównie w granice Królestwa Polskiego. Halerze były wybijane w latach 1436–1438 w mennicy w Głogówku. Bolko V zaniechał ich wybijania pod naciskiem państw ościennych, ponieważ ze wzglądu na ich niską jakość książę posądzony był o „zalewanie rynku fałszywym pieniądzem”.

W 1440 książę Bolko V przejął na prawach zastawu okręg Edelštejn wraz z miastem Zlaté Hory. W 1443 przejął jako zastaw Ujazd wraz z wsiami w ziemi bytomskiej. W latach 1445–1450 do księstwa tytułem zastawu należało miasto Głuchołazy. W 1456 Bolko V wykupił część księstwa opawskiego.

Książę głogówecko-prudnicki Bolko V był pierwszym śląskim księciem, który w 1458 złożył hołd królowi Jerzemu z Podiebradów. Bolko V zmarł w maju 1460. Ponieważ nie miał potomstwa, decyzję o losie księstwa głogówecko-prudnickiego miał podjąć król Czech. Według Roczników Jana Długosza, król Jerzy z Podiebradów korzystając z zasady opróżnionego lenna podjął nieudaną próbę bezpośredniego wcielenia księstwa głogówecko-prudnickiego do Korony Czeskiej. W imieniu księcia opolskiego Mikołaja I do Pragi wyjechała delegacja rycerstwa księstw głogóweckiego i strzeleckiego. W jej skład wchodzili: Piotr Przedbor z Sierakowic, Konrad Unyeg z Jasiony, a także pisarz książęcy Wacław. 16 sierpnia 1460 ogłoszono wyrok króla Jerzego, według którego księstwo głogówecko-prudnickie zostało przyznane Mikołajowi I. Ziemie podbite przez Bolka V miały zostać zwrócone należytym właścicielom, a druga żona księcia – Jadwiga von Beess – miała zwrócić posiadłości nadane jej przez Bolka (Niemodlin, Chrzelice, Biała, Ścinawa Mała, Krapkowice oraz siedem wsi). mały|Panorama Głogówka (1537) Roman Sękowski powołując się na tytulaturę książąt Mikołaja II i Jana II stwierdził, że w przeciwieństwie do księstw niemodlińskiego i strzeleckiego, księstwo głogówecko-prudnickie nie utraciło statusu księstwa. Nie weszło ono w skład księstwa opolskiego i pozostało autonomiczne do 1562. Z analizy testamentu Mikołaja II „wydaje się, że Głogówkiem rządził ten książę samodzielnie”. Jan II Dobry również był „w pełni samodzielnym władcą księstwa opolskiego i głogóweckiego”. Cesarz Ferdynand I Habsburg nadając Ordynację Ziemską księstwa opolsko-raciborskiego i innych ziem do nich przynależnych w 1562 także tytułował się księciem opolskim, raciborskim i głogóweckim (po zatwierdzeniu statutu już tylko opolskim i raciborskim). W spotkaniu, podczas którego cesarz podpisał statut, uczestniczyli reprezentanci księstwa głogówecko-prudnickiego: Sebastian Stolz z Gostomi (właściciel Kotkowic) i Krzysztof Warkotsch z Nobszyc (właściciel Zwiastowic).

Terytorium mały|Zamek w Prudniku Władztwo księżnej Eufemii w momencie wyodrębnienia księstwa głogóweckiego z księstwa opolskiego w 1401 ograniczone było jedynie do dotychczasowego okręgu głogóweckiego. Za panowania Bolka V w skład księstwa weszły także okręgi prudnicki i bialski. Książę przyłączał do księstwa także podbite przez siebie ziemie, po jego śmierci zwrócone należytym właścicielom.

Stolicą księstwa było miasto Głogówek. W granicach księstwa znajdowały się także miasta Prudnik, Strzeleczki, Biała i Kazimierz. Miastami, które za sprawą działalności Bolka V przejściowo należały do księstwa głogówecko-prudnickiego, były na przykład Głuchołazy i Koźle. Na terytorium księstwa znajdowały się zamki: w Prudniku, w Głogówku, w Białej, w Piorunkowicach, w Chrzelicach, w Łące Prudnickiej.

Granice okręgów Przebieg granic poszczególnych okręgów tworzących księstwo głogówecko-prudnickie zostały opisane przez Macieja Woźnego w artykule Granice księstwa głogóweckiego w późnym średniowieczu w roczniku „Ziemia Prudnicka” (2008), a także w publikacji Rycerstwo opolskie do połowy XV wieku (2020). mały|XVIII-wieczna mapa okręgów, które tworzyły księstwo Okręg bialski graniczył od wschodu z okręgiem głogóweckim. Po stronie głogóweckiej znajdowały się Ligota Bialska i Solec, za to po stronie bialskiej – Wasiłowice, Biała, Prężyna i Prężynka. Na południe od Prężynki biegła granica z okręgiem prudnickim (po prudnickiej stronie znajdował się Rudziczka, Czyżowice i Lubrza). Okręg bialski oddzielony był od ziem biskupstwa wrocławskiego rzeką Ścinawa Niemodlińska. Granica z okręgiem niemodlińskim biegła między Śmiczem (okręg bialski) i Pleśnicą (okręg niemodliński).

Według ustaleń komisji w 1383, granica między okręgami głogóweckim i niemodlińskim ciągnęła się od osady Domecko (w niemodlińskim) wzdłuż drogi w kierunku Lewina Brzeskiego. Pozostałymi nadgranicznymi wsiami były Pogórze, Łąka, Brzeźnica, Ligota, Piechocice, Ostra Górka (współczesna Górka Prudnicka) i Czanstkowice. Należący do okręgu głogóweckiego pas na północ od Racławiczek i Strzeleczek przyłączono na początku XV wieku do okręgu opolskiego. Granica z okręgiem kozielskim biegła wzdłuż rzeki Stradunia z odchyleniami na korzyść okręgu głogóweckiego. Po stronie głogóweckiej znajdowały się Damasko, Zwiastowice, Twardawa, Malkowice i Dobieszowice, a po kozielskiej – Ciesznów, Naczęsławice i Grodzisko. Do głogóweckiego należała także enklawa, którą stanowiły wsie Pociękarb, Bytków, Łężce i Borzysławice. Kolejną enklawą okręgu głogóweckiego była wieś Chechło, otoczona okręgiem strzeleckim. Południowa granica okręgu biegła na południe od wsi Biernatów i Kazimierz.

Okręg prudnicki od strony północnej graniczył z głogóweckim. Linia podziału biegła na południe od wsi Laskowice i Olszynka. Granica biegła na południe i oddzielała Prudnik od okręgu Osobłogi. Po stronie prudnickiej granicznymi wsiami były Krzyżkowice, Dytmarów, Trzebina i Dębowiec. Od zachodu okręg prudnicki graniczył z głuchołaskim. Na tym odcinku po stronie prudnickiej znajdowały się Moszczanka, Włóczno, Szybowice i Mieszkowice. Na północ od Rudziczki, Czyżowic i Lubrzy biegła granica z okręgiem bialskim.

Władcy księstwa Eufemia mazowiecka (1401–1418) Bolko IV opolski (1418–1427), przez cały okres współrządy z bratem Bernardem Bolko V głogówecki (1427–1460) Mikołaj I opolski (1460–1476) Mikołaj II niemodliński (1476–1497) Jan II Dobry (1497–1532)

Przypisy

Bibliografia

głogówecko-prudnickie Kategoria:Historia Głogówka Kategoria:Historia Prudnika Kategoria:Historia ziemi prudnickiej