Ziemowit Franciszek Olszanowski (ur. 6 marca 1961 w Ostrowie Wielkopolskim, zm. 13 września 2019 w Poznaniu) – polski biolog, dr hab., profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, specjalista w zakresie taksonomii, ekologii, biologii i zoogeografii mechowców (Acari: Oribatida), nauczyciel akademicki, autor licznych publikacji, stypendysta, członek międzynarodowych zespołów badawczych.
Życiorys Syn Franciszka i Krystyny. 23 kwietnia 1993 obronił pracę doktorską Monografia Nothridae i Camisidae (Acari: Oribatida: Crotonioidea) Polski, następnie otrzymał stopień doktora habilitowanego i tytuł profesora uczelni. Był wieloletnim pracownikiem Zakładu Taksonomii i Ekologii Zwierząt w Instytucie Biologii Środowiska na Wydziale Biologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, w którym pełnił również funkcję kierownika.
Zainteresowania badawcze Ziemowit Olszanowski był specjalistą w dziedzinie zagadnień dotyczących mechowców (Acari: Oribatida). Brał udział w grantach krajowych i międzynarodowych m.in. takich jak: grant międzynarodowy Einfluss von Kalkstickstoff auf die Mesofauna in Wiesenböden mit besonderer Berücksichtigung der Oribatiden, grant MNiSW nr N N303 321237 Interakcje muchówki i endofita grzybowego: zależność od czasu trwania symbiozy grzyba z zasiedlanym gatunkiem trawy, grant polsko-amerykański A comprehensive study of moss mites from the groups Euptyctima and Crotonioidea (Acari, Oribatida) from Nearctic Region. Attempts at determination of the centres of their phylogenetic origin (fundacja M. Skłodowskiej-Curie 1997-2001), grant międzynarodowy Biodiversity of tropical forests (USA, Kanada – Kostaryka).
Realizując pracę badawczą współpracował m.in. z Universität Vechta (Niemcy); State University of New York, College of Environmental Science and Forestry, Syracuse, New York (USA); Forest Biodiversity Network, Pacific Forestry Centre, Kanada; La Selva Biological Station (Kostaryka); Laboratorio de Acarología, Departamento de Biología, Facultad de Ciencias, Universidad Nacional Autónomia México (Meksyk) oraz Field Museum of Natural History, Chicago (USA). Wypromował liczne grono magistrów i kilkoro doktorów.
Główne zainteresowania naukowe Ziemowita Olszanowskiego to: taksonomia, biologia i zoogeografia wybranych grup mechowców (Acari: Oribatida), ze szczególnym uwzględnieniem nadrodziny Crotonioidea powiązania filogenetyczne roztoczy z nadrodziny Crotonioidea (Acari: Oribatida) z partenogenetycznym i płciowym sposobem rozmnażania – analiza morfologiczno-molekularna roztocze z grupy Crotonioidea (Acari: Oribatida) Nearktyki i poszukiwanie centrów ich filogenetycznego pochodzenia status taksonomiczny wybranych gatunków z rodzaju Trhypochthonius (Acari: Oribatida: Trhypochthoniidae) na podstawie analizy zmienności cech morfologicznych i molekularnych udział bakterii z rodzaju Cardinium i Wolbachia w obligatoryjnej telitokii u mechowców (Acari: Oribatida) koewolucyjne konsekwencje układu drapieżnik – ofiara na przykładzie chrząszczy z podrodziny Scydmaeninae i mechowców (Acari: Oribatida) ekologiczno-genetyczna analiza interakcji pomiędzy trawą (Puccinellia distans), grzybem (Epichloë typhina) i muchówką (Phorbia sp.)
Twórczość pozazawodowa Fotografia Ziemowit Olszanowski był również fotografikiem. Jego zdjęcie „Okna” zostało wyróżnione w konkursie fotograficznym National Geographic „Podziel się wrażeniami z Dolnego Śląska”. Wystawa zdjęć Ziemowita Olszanowskiego pt. „Dom którego nie ma” odbyła się w Domu Carla i Gerharda Hauptmannów w Szklarskiej Porębie w 2021 r. Jego zdjęcia publikowane są także w internetowej galerii fotografii.
Malarstwo Kolekcjonował obrazy i figurki wykonane przez artystów Dolnego Śląska, tworzących swoje dzieła przed II wojną światową. Szczególnie interesowały go prace grupy artystów zauroczonych Karkonoszami z kręgu Bractwa Św. Łukasza. O jednym z takich nabytych malowideł – przedstawiającym widok Śnieżki znad Czarciej Doliny (Śnieżka, W. Müller, akwarela) - napisał artykuł pt. „Meine Berge” (Sudety nr 9/2012). Tytuł artykułu nawiązuje do pierwszych słów wiersza Carla Hauptmanna (wieloletniego mieszkańca Szklarskiej Poręby), wiersza ukrytego wewnątrz oprawy akwareliOlszanowski Z. 2012. Meine Berge, „Sudety” nr 9, strona 31.. Sam też malował. Jego szkice, rysunki i obrazy znajdują się w kolekcjach prywatnych rodziny i przyjaciół.
Publikacje 2019: Konecka E., Olszanowski Z. 2019. First evidence of intracellular bacteria Cardinium in thermophilic mite Microzetorchestes emeryi (Acari: Oribatida): molecular screening of bacterial endosymbiont species. Current Microbiology 76: 1038-1044. Konecka E., Olszanowski Z., Koczura R. 2019. Wolbachia of phylogenetic supergroup E identified in oribatid mite Gustavia microcephala (Acari: Oribatida). Molecular Phylogenetics and Evolution 135: 230-235. Konecka E., Olszanowski Z. 2019. Phylogenetic analysis based on the 16S rDNA, gltA, gatB, and hcpA gene sequences of Wolbachia from the novel host Ceratozetes thienemanni (Acari: Oribatida). Infection, Genetics and Evolution 70: 175-181. Konecka E., Olszanowski Z. 2019. A new Cardinium group of bacteria found in Achipteria coleoptrata (Acari: Oribatida). Molecular Phylogenetics and Evolution 131: 64-71. Konecka E., Olszanowski Z. 2019. Detection of a new bacterium of the family Holosporaceae (Alphaproteobacteria: Holosporales) associated with the oribatid mite Achipteria coleoptrata. Biologia 74: 1517-1533.
2018: Buda J., Olszanowski Z., Wierzgoń M., Zawierucha K. 2018. Tardigrades and oribatid mites in bryophytes from geothermally active lava fields (Krafla, Iceland) and the description of Pilatobius islandicus sp. nov. (Eutardigrada). Polish Polar Research 39: 425-453.
2016: Jałoszyński P., Olszanowski Z. 2016. Feeding of two species of Scydmaeninae „hole scrapers”, Cephennium majus and C. ruthenum (Coleoptera: Staphylinidae), on oribatid mites. European Journal of Entomology 113: 372-386. Kolicka M., Gwiazdowicz D.J., Hupało K., Jabłońska A., Kotwicki L., Kornobis F., Lamentowicz M., Magowski W., Marcisz K., Pronin M., Reczuga M.K., Olszanowski Z. Zawierucha K. 2016. Hidden invertebrate diversity – phytotelmata in Bromeliaceae from palm houses and florist wholesalers (Poland). Biologia 71: 194-203.
2015: Jałoszyński P., Olszanowski Z. 2015. Feeding of Scydmaenus rufus (Coleoptera: Staphylinidae: Scydmaeninae) on oribatid and uropodine mites: Prey preferences and hunting behaviour. European Journal of Entomology 112: 151-164. Olszanowski Z., Bochniak N. 2015. Oribatid mites of the genus Allonothrus (Acari: Oribatida: Crotonioidea) of the Ethiopian Region with the description of the new subspecies. African Zoology 50: 1-4. Konecka E., Olszanowski Z. 2015. A screen of maternally inherited microbial endosymbionts in oribatid mites (Acari: Oribatida). Microbiology 161: 1561-1571.
2014: Górzyńska K., Olszanowski Z., Leuchtmann A., Lembicz M. 2014. Oviposition preference of Botanophila flies (Diptera: Anthomyiidae) towards stroma size of Epichloë (Hypocreales: Clavicipitaceae) hosts. Annals of the Entomological Society of America 107: 532-538.
2013: Niedbała W., Olszanowski, Z. 2013. Fauna Europaea: Oribatida. In: Magowski, W. & de Jong, Y.S.D.M. (2013) Fauna Europaea: Acariformes. Fauna Europaea version 2.6, www.faunaeur.org Jałoszyński P., Olszanowski Z. 2013. Specialized feeding of Euconnus pubicollis (Coleoptera: Staphylinidae: Scydmaeninae) on oribatid mites: Prey preferences and hunting behaviour. European Journal of Entomology 110: 339-353. Lembicz M., Górzyńska K., Olszanowski Z., Michelsen V., Leuchtmann A. 2013. The occurrence and preference of Botanophila flies (Diptera: Anthomyiidae) for particular species of Epichloë fungi infecting wild grasses. European Journal of Entomology 110: 129-134.
2012: Bromberek K., Olszanowski Z. 2012. New moss mite of the genus Camisia from western Nearctic Region (Acari: Oribatida: Camisiidae). Genus 23: 1-10.
2011: Olszanowski Z. 2011. Kohorta: mechowce – Oribatida. pp.: 201-213, w: Błaszak Cz. (red. naukowa): Zoologia, tom 2, część 3 (Stawonogi, Szczękoczułkopodobne, skorupiaki). Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa. Olszanowski Z., Bromberek K. 2011. Novonothrus lucasi spec. nov., a new moss mite from Australia (Acari: Oribatida: Nothridae). Genus 22: 667-675. Górzyńska K., Lembicz M., Olszanowski Z., Leuchtmann A. 2011. Botanophila-Epichloë interaction in a wild grass, Puccinellia distans, lacks dependence on the fly vector. Annals of the Entomological Society of America 104: 841-846.
2010: Dabert M., Witalinski W., Kaźmierski A., Olszanowski Z., Dabert J. 2010. Molecular phylogeny of acariform mites (Acari, Arachnida): Strong conflict between phylogenetic signal and long-branch attraction artifacts. Molecular Phylogenetics and Evolution 56: 222-241. Górzyńska K., Lembicz M., Olszanowski Z., Leuchtmann. 2010. An unusual Botanophila-Epichloë association in a population of orchardgrass (Dactylis glomerata) in Poland. Journal of Natural History 44: 2817-2824.
2009: Lembicz M., Olejniczak P., Olszanowski Z., Górzyńska K., Leuchtmann A. 2009. Man-made habitats – hotspots of evolutionary game between grass, fungus and fly. Biodiversity Research and Conservation 15: 51-58.
2008: Ermilov S., Łochyńska M., Olszanowski Z. 2008. The duration of development and morphology of the juvenile stages of the species of oribatid mites from genus Scutovertex (Acari: Oribatida: Scutoverticidae). Annales Zoologici 58: 433-443. Kuty M., Olszanowski Z. 2008. The morphology of juvenile stages of Platynothrus altimontanus Hammer (Acari: Oribatida: Camisiidae) with redescription of adult. Zoologischer Anzeiger 247: 3-14. Łochyńska M., Olszanowski Z. 2008. The abnormal morphology of the oribatid mite from the genus Platynothrus (Acari, Oribatida, Camisiidae). Acarologia 47: 183-186. Niedbała W., Olszanowski Z. 2008. Roztocze (Acari), 11-14 pp. In: Fauna of Poland. Characteristics and checklist of species. (Bogdanowicz W., Chudzicka E., Pilipiuk I. & Skibińska E. eds). Muzeum i Instytut Zoologii PAN, Warszawa, 3, 603 pp.
2007: Blaszak C., Ehrnsberger R., Olszanowski Z., Szywilewska A. 2007. Die Milben in der Zoologischen Staatssammlung Munchen. Teil 8. Familie Zerconidae. Spixiana 30: 103-116 Olszanowski Z., Szywilewska-Szczykutowicz A., Blaszak C., Ehrnsberger R. 2007. Die Milben in der Zoologischen Staatssammlung Munchen. Teil 10. Uberfamilie Crotonioidea (I). Spixiana 30: 159-167.
2006: Szywilewska-Szczykutowicz A., Olszanowski Z. (2006) Redescription of C. Willmann’s Holarctic species of the genus Trhypochthonius (Acari: Oribatida: Trhypochthoniidae). Zootaxa (ISSN 1175-5334 online edition): 1-10. Kuty M., Olszanowski Z. 2006. A new species of Nothrus (Acari: Oribatida: Nothridae) from Ecuador and remarks on N. becki. New Zealand Journal of Zoology 33: 235-240. Szywilewska-Szczykutowicz A., Olszanowski Z. 2006. New species of Allonothrus from Costa Rica (Acari: Oribatida: Trhypochthoniidae). Genus 17: 133-139.
2005: Szywilewska-Szczykutowicz A., Olszanowski Z., Norton R.A. 2005. New oribatid mite of the genus Crotonia (Acari: Oribatida: Crotoniidae) from Chile. Annales Zoologici 55: 449-452.
2004: Wierzbicka A., Olszanowski Z. 2004. Preliminary studies on mites from families Nothridae, Camisiidae and Carabodidae (Acari, Oribatida) in experimental plots of the Siemianice Experimental Forest Station. Scientific Papers of Agricultural University of Poznań 7: 75-80. Olszanowski Z. 2004. The species and speciation in parthenogenetic moss-mites (Oribatida). [Gatunek i specjacja u partenogenetycznych mechowców (Oribatida)]. In: Gatunek w systematyce (eds. W. Niedbała & K. Łastowski). Polish Taxonomical Society and Biologica Silesiae, Poznań, s. 91–95 [in Polish]. Olszanowski Z., Kuty M. 2004. Redescription of Platynothrus bicarinatus Jacot, 1938 (Acari: Oribatida: Camisiidae) with remarks on the morphology of juvenile stages. Annales Zoologici 54: 481-490.
2002: