mały|Zmiana aktywności ruchowej człowieka od XIX wieku do współczesności Siedzący tryb życia (także: hipokinezja, pasywna aktywność ruchowa, bezczynność ruchowa) – niewystarczająca aktywność ruchowa. Termin hipokinezja pochodzi z języka greckiego (, od stgr. hypó – pod, tu: mało i kinein – poruszać się).

Definiowana jest również jako zmniejszenie obciążenia układu ruchowego przy jednoczesnym przeciążeniu układu nerwowego, wynikające z charakteru .

Siedzący tryb życia prowadzi do zaburzeń w funkcjonowaniu organizmu, wpływając negatywnie między innymi na układy: sercowo-naczyniowy, trawienny, nerwowy i mięśniowy. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) jest ona pośrednią i bezpośrednią przyczyną zgonów w krajach rozwiniętych. Od lat 50. XX wieku obserwuje się gwałtowny wzrost powszechności tego zjawiska.

W odpowiedzi na dane dotyczące zdrowia publicznego, WHO zaktualizowało wytyczne dotyczące zdrowego stylu życia. Zmianie uległa Piramida Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej, którą rozszerzono o aktywność fizyczną, umieszczając ją u podstawy piramidy. Podkreśla to znaczenie ruchu dla zachowania zdrowia. Organizm człowieka przystosowany jest do stałej aktywności fizycznej.

mały|Średnia suma godzin objętości ruchowej (w tygodniu) niezbędna do zachowania zdrowia u osób w różnym wieku. Oś X – grupy wiekowe, oś Y – godziny.

Przyczyny bezczynności ruchowej Do głównych przyczyn hipokinezji należą: brak lub niewystarczająca edukacja w zakresie higieny życia codziennego; brak zainteresowania aktywnością fizyczną w rodzinie (kwestia edukacji i wzorców); nadmierne obciążenie umysłowe dzieci w wieku szkolnym i osób dorosłych, niezrównoważone wystarczającą dawką ruchu; spędzanie wolnego czasu w sposób bierny, często przed ekranem telewizora lub komputera, w pozycji leżącej lub siedzącej; kontuzje; zaburzenia lękowe i inne choroby cywilizacyjne.

Wpływ bezczynności na zdrowie Niedostateczna aktywność ruchowa prowadzi do osłabienia organizmu oraz wpływa negatywnie na rozwój fizyczny i umysłowy. Zmiany patologiczne obejmują wiele układów i narządów.

Układ sercowo-naczyniowy W obrębie układu krwionośnego obserwuje się: pogorszenie parametrów opisujących cykl pracy serca, w tym zmniejszenie objętości wyrzutowej oraz pojemności minutowej serca; zmniejszenie całkowitej objętości krwi; spadek aktywności unerwienia współczulnego serca; występowanie zmian niedokrwiennych w sercu (choroba niedokrwienna); zmniejszenie naprężenia ścian naczyń żylnych (wynik osłabienia napięcia mięśniowego), co zwiększa ryzyko powstawania żylaków, głównie kończyn dolnych; zwiększone ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego; zwiększone ryzyko zatorów na skutek wzrostu krzepliwości krwi; rozwój tzw. zespołu serca urzędniczego; spadek tempa regeneracji tkanek (np. wolniejsze gojenie się ran); pojawienie się cellulitu.

Układ pokarmowy W układzie pokarmowym następuje: spowolnienie metabolizmu; wzrost ryzyka otyłości (magazynowanie nadwyżek energii w tkance tłuszczowej); wzrost poziomu cukru we krwi wynikający z insulinooporności, co może prowadzić do stanu przedcukrzycowego i cukrzycy typu 2; pojawienie się zmian miażdżycowych w naczyniach (wzrost stężenia cholesterolu frakcji LDL, spadek frakcji HDL); problemy z trawieniem i przyswajaniem pokarmu; upośledzenie perystaltyki jelit i zaparcia, mogące skutkować żylakami odbytu; spadek zdolności do termogenezy poposiłkowej i upośledzenie termoregulacji.

Układ odpornościowy Wpływ na układ odpornościowy: spadek aktywności układu immunologicznego i osłabienie wszystkich rodzajów odporności; osłabienie barier immunologicznych; zmniejszenie właściwości fagocytarnych granulocytów obojętnochłonnych; zwiększone prawdopodobieństwo wystąpienia chorób nowotworowych.

Układ kostno-stawowy Zmiany w układzie ruchu: zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej, prowadzące do odwapnienia kości i osteoporozy (zwiększona częstotliwość złamań); zwiększone ryzyko uszkodzenia stawów w wyniku zaniku tkanki chrzęstnej powierzchni stawowej i mazi stawowej; ograniczenie ruchomości stawów, prowadzące do osłabienia i przykurczy mięśni, torebek stawowych i więzadeł; ryzyko rozwoju paradontozy przy spożywaniu pokarmów niewymagających gryzienia.

Układ oddechowy Skutki dla układu oddechowego: spadek wydolności fizycznej (unieruchomienie na okres trzech tygodni może spowodować spadek wydolności o około 20%); obniżenie maksymalnego poboru tlenu (VO2max); trzy tygodnie leżenia w łóżku mogą zmniejszyć ten parametr o około 30%; spadek pojemności życiowej płuc (VC); zmniejszenie maksymalnej wentylacji płuc (MVV); trudności z wymianą gazową wskutek zaniku aktywności enzymów oddechowych.

Układ nerwowy W układzie nerwowym: osłabienie koordynacji ruchowej, zaburzenia równowagi; zaburzenia czucia głębokiego; pogorszenie ostrości wzroku; problemy psychiczne: depresja, nerwica, agresja, spadek odporności na stres; występowanie silnych bólów głowy; wzrost poziomu hormonów stresu; pogorszenie zdolności uczenia się i zapamiętywania, ryzyko wystąpienia otępienia; zmniejszona odporność na czynniki środowiskowe.

Układ mięśniowy W układzie mięśniowym: zanik mięśni (szczególnie kończyn dolnych) i osłabienie siły mięśniowej; spadek produkcji hormonu wzrostu (somatotropiny); zmniejszenie liczby białych włókien mięśniowych (szybkokurczliwych); spadek liczby mitochondriów w komórkach mięśniowych; osłabienie reakcji komórek mięśniowych na insulinę; zwiotczenie mięśni tułowia, utrudniające utrzymanie prawidłowej postawy; osłabienie mięśni stopy, mogące prowadzić do płaskostopia; przekształcenie aktywnej metabolicznie tkanki tłuszczowej (tzw. brunatnej) w białą tkankę tłuszczową lub jej szybsza apoptoza.

Układ rozrodczy spadek płodności lub bezpłodność wynikająca ze zmian hormonalnych i zaniku gonad.

Przypisy

Kategoria:Epidemiologia