thumb|Wejście na wystawę thumb|Jedno z pomieszczeń w Pawilonie Ogólnym thumb|Domniemane miejsce stracenia gen. Augusta Emila Fieldorfa Nila w Pawilonie Ogólnym thumb|Zrekonstruowany pokój przesłuchań Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL – muzeum historyczne w organizacji, znajdujące się przy ul. Rakowieckiej 37 w Warszawie, w dawnym więzieniu mokotowskim. Gromadzi pamiątki związane z historią żołnierzy wyklętych, powojennego podziemia antykomunistycznego i organizacji niepodległościowych z czasów Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (PRL).
Historia Akt utworzenia placówki podpisał 29 lutego 2016, w przeddzień Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”, minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro. Na siedzibę muzeum upamiętniającego obywateli represjonowanych przez aparat komunistycznego po II wojnie światowej wybrano stołeczne więzienie mokotowskie. Pomimo tego, że przy ul. Rakowieckiej wciąż funkcjonował areszt śledczy, rozpoczęto zbiórkę pamiątek związanych z podziemiem. Zgromadzono m.in.: bibułę, dokumenty organizacyjne, druki ulotne, gazety z różnego okresu działalności konspiracyjnej i ubrania więzienne. Do zbiorów włączono też używane przez Służbę Bezpieczeństwa: minimagnetofon, tarcze, hełmy i mundury.
Pierwszą ekspozycję zaprezentowano podczas Nocy Muzeów 14 maja 2016. W tym samym roku powołano członków Rady Programowej Muzeum Żołnierzy Wyklętych. Zostali nimi: Jan Żaryn, Bogdan Chrzanowski, Filip Musiał, Piotr Niwiński, Krzysztof Szwagrzyk, Wojciech Frazik, Krzysztof Kaczmarski, Maciej Korkuć, Kazimierz Krajewski, Tomasz Łabuszewski, Agnieszka Łuczak, Wojciech Muszyński, Sławomir Poleszak, Grzegorz Majchrzak i Grzegorz Wąsowski, zajmujący się w swych badaniach historią żołnierzy wyklętych. Z ramienia Ministerstwa Sprawiedliwości prace związane z przeniesieniem aresztu nadzorował sekretarz stanu Patryk Jaki.
W związku z istniejącymi w dokumentach przesłankami, że w latach 40. i 50. XX w. na terenie więzienia zabijano więźniów (m.in. rtm. Witolda Pileckiego, mjra Zygmunta Szendzielarza „Łupaszkę”, gen. Augusta Emila Fieldorfa „Nila” oraz członków Zarządu Głównego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” z płk. Łukaszem Cieplińskim ps. Pług.) i pogrzebano część z nich, przeprowadzono badania archeologiczne pod nadzorem Krzysztofa Szwagrzyka.
Z okazji obchodów Dnia "Żołnierzy Wyklętych" 1 marca 2016 nowo powstające muzeum odwiedził prezydent Polski Andrzej Duda. W październiku 2016 Centralny Zarząd Służby Więziennej ogłosił konkurs na opracowanie koncepcji architektonicznej placówki. Rozstrzygnięto go pod koniec stycznia 2017. Zwyciężył projekt grupy M.O.C. Architekci z Katowic.
W lutym 2017 Prezes IPN Jarosław Szarek, wiceminister sprawiedliwości Marcin Warchoł i dyrektor Muzeum Żołnierzy Wyklętych Jacek Pawłowicz podpisali umowę o współpracy w zakresie edukacji oraz upamiętnienia pamięci o żołnierzach antykomunistycznego powstania w czasach PRL. Podobną umowę muzeum zawarło również z Wojskowym Biurem Historycznym im. Kazimierza Sosnkowskiego. Muzeum zwróciło się z prośbą o udostępnienie akt osobowych żołnierzy zamordowanych w areszcie na ul. Rakowieckiej, map, plakatów, ulotek propagandowych i dokumentacji ukazującej udział Ludowego Wojska Polskiego w pacyfikacji podziemia niepodległościowego.
Symboliczne otwarcie bramy aresztu i muzeum nastąpiło 1 marca 2017. W uroczystości uczestniczył sekretarz stanu Patryk Jaki i córka Witolda Pileckiego Zofia Optułowicz.
W 2018 muzeum udostępniło zwiedzającym część wystawy czasowej, celę więzienną Pileckiego, tzw. "mokry karcer" oraz miejsce rozstrzeliwania więźniów ze śladami po postrzelinach. Rozpoczęto również prace związane z przebudową aresztu, gdzie powstać ma podziemny kompleks z częścią edukacyjną, małe kino i sala teatralna. W Pawilonie X IPN zaprezentowało wystawę pt. Śladami zbrodni, ukazującą fotografie żołnierzy wyklętych i przedmioty z wykopalisk na terenie Kwatery na Łączce.
13 grudnia 2021 podczas obchodów 40. rocznicy wprowadzenia stanu wojennego odsłonięta została tablica upamiętniająca ofiary śmiertelne represji z lat 1981–1989.
17 marca 2022 weszła w życie ustawa o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, na podstawie której organem prowadzącym muzeum stał się IPNUstawa z dnia 27 stycznia 2022 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (). Na stanowisko dyrektora placówki został powołany Filip Musiał. W listopadzie 2023 obowiązki dyrektora Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL zostały powierzone Adriannie Garnik.
W budynku muzeum mieści się również siedziba i biblioteka Fundacji im. Janusza Kurtyki, które współpracują z muzeum na podstawie podpisanej w lutym 2017 umowy.
Zobacz też Muzeum Żołnierzy Wyklętych w Ostrołęce
Przypisy
Linki zewnętrzne Strona internetowa
Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL, Muzeum Kategoria:Stary Mokotów