Mościcki Klub Balonowy – jeden z ośrodków sportu balonowego w Polsce. Klub rozpoczął działalność w 1933 roku w Mościcach, koło Tarnowa.
Historia Okres międzywojenny Pierwszy raz w Tarnowie balony z pasażerami wystartowały w marcu 1933 roku. 3 maja 1933 roku Eugeniusz Kwiatkowski, dyrektor Państwowej Fabryki Związków Azotowych, wyraził zgodę na utworzenie klubu balonowego. Spotkanie założycielskie odbyło się 29 czerwca 1933 roku. Pierwszym prezesem został Leszek Krzyszkowski. Jego zastępcą został Mieczysław Jaworek, sekretarzem Marian Łańcucki, a kierownikiem lotów inż. Leon Szorc. mały|SP-ALP Mościce. Dwumiejscowy balon wolny typu E-2, wyprodukowany w 1934 roku, o dopuszczalnej prędkość maksymalnej 6 m/s (4 października 1936) W 1934 roku na terenie Polski istniały 4 ośrodki w których rozwijał się sport balonowy. Oprócz klubu w Mościcach działały ośrodki w Krakowie, Warszawie i Legionowie (przy Wojskowych Warsztatach Balonowych). Mościcki Klub Balonowy otrzymał od wojska balon Warszawa o objętości 750 m³Rzeczycki J. Sport balonowy w klubach. Skrzydlata Polska 1934 nr 3 s. 90, który następnie został wyremontowany przez Wojskowe Warsztaty Balonowe w Jabłonnie. 18 kwietnia 1934 został zarejestrowany w Ministerstwie Komunikacji jako balon SP-ALP MościceMościcki Klub Balonowy Skrzydlata Polska 1934 nr 11 s. 392.
Klub miał dobre warunki do rozwoju głównie dzięki wsparciu Zakładów Azotowych, które zgodziły się na sprzedaż Klubowi wodoru po kosztach, a czasem bezpłatnie. Również Dyrekcja Państwowych Wytwórni Olejów Mineralnych ,,Polmin" pozwoliła Klubowi korzystać bezpłatnie z gazu ziemnego, dostarczanego rurociągiem do pobliskich Zakładów. Klub balonowy użytkował błonia mieszczące się niedaleko lotniska w Mościcach (przy moście na Białej). Funkcję instruktorów pełnili doświadczeni piloci z batalionu balonowego w Legionowie m.in. porucznicy: Franciszek Hynek, Władysław Pomaski, Zbigniew Burzyński i Antoni Janusz. Pod koniec 1934 roku klub zawarł umowę z Aeroklubem Krakowskim, zgodnie z którą członkowie jego sekcji balonowej mogli szkolić się w Mościcach. mały|Napełnianie balonu gazem (Mościce, 1936)|lewo W 1935 roku klub wykonał 30 lotów (głównie lotów szkolnych dla kandydatów na pilotów balonowych), przelatując w sumie 3455 km (134 godziny lotów). W 1936 roku klub otrzymał kulisty balon wolny – Mościce I, o nominalnej objętości 750 m³ i znaku rejestracyjnym SP-AXZ. Rok później klub pozyskał kolejny balon, tym razem szkolno-treningowy balon SP-BNN Mościce II o objętości nominalnej 450 mm³. W 1937 roku członkowie klubu balonowego odbyli 34 loty, przelatując 4234 km (211 godzin i 50 minut). Klub w 1938 roku miał 8 pilotów z licencją, 2 balony (w międzyczasie spalił się balon SP-BNN Mościce II ) i wyszkolił 3 pilotów. Cywilnymi pilotami w mościckim klubie byli m.in. Mieczysław Gofron, Bronisław Kasprzak i Leon Szorc.
W 1939 roku Mościcki klub Balonowy został członkiem Aeroklubu Rzeczypospolitej, który w kwietniu po zmianie statutu stał się związkiem klubów terytorialnych. W pierwszym walnym zgromadzeniu wziął udział inż. M. JaworekAeroklub Rzeczypospolitej stał się związkiem klubów Skrzydlata Polska 1939 nr 4 s. 114. W tym samym roku stał się właścicielem kolejnych dwóch balonów: Mościce III (typ JP-1) o nominalnej objętości 450 m³ i balonu Mościce IV (typ ZB-1) o objętości 1200 m³. Mościcki Klub Balonowy liczył ok. 400 członków, w tym 66 członków czynnych i 4 instruktorów. +Balony Mościckiego Klubu Balonowego (1934-1939)Lp.NazwaZnaki rejestracyjneData rejestracjiRok produkcjiTypObjętośćŚrednicaWysokośćMasaŹródło1MościceSP-ALP18 kwietnia 19341934E-2750 m³11,28 m17,5 m320 kg2Mościce ISP-AXZ11 maja 193619363Mościce IISP-BNN?1937JP-1450 m³9,52 m12,0 m210 kg4Mościce III??19395Mościce IV??1939ZB-11200 m³13,2 m19,4 m340 kg
Okres PRL W marcu 1961 roku, z inicjatywy por. Józefa Urbaniaka, powstała sekcja balonowa Aeroklubu Podkarpackiego przy Zakładach Azotowych (wtedy im. F. Dzierżyńskiego). 2 lipca ze stadionu Unii Tarnów nowo powstała sekcja zorganizowała publiczny start 2 balonów: Syreny i Warszawy. Balon Warszawa pilotowali Zbigniew Burzyński i Jan Gawęcki, a jako pasażerowie polecieli: Stanisław Opałko (dyrektor Zakładów Azotowych), Stanisław Szot (sekretarz PZPR) i Franciszek Tomusiak. Syrenę pilotował Florian Musiał, a pasażerami byli Bogdan Rogalski, Stefania Szot i Kazimierz BrygStart balonów Tarnowie Syrena i Warszawa Skrzydlata Polska 1961 nr 29 z 16 lipca s. 2. Prezesem sekcji został wybrany Kazimierz Nikiel
Zarząd Główny Aeroklubu PRL wypożyczył sekcji balon SP-BZE Polonez o pojemności 600 m³. 3 lipca 1962 roku sekcja balonowa zorganizowała jego start. Wystartował on z terenu Zakładów, a pilotem był inż. Zbigniew Burzyński. W towarzystwie pracownika zakładów Józefa Woźniaka i Juliana Bojanowskiego z Instytutu Lotnictwa balon Polonez odbył lot do BieczaSport balonowy w Tarnowie Skrzydlata Polska 1962 nr 30 s. 14. 20 czerwca 1965 załoga Poloneza wygrała Międzynarodowe Zawody Balonowe w Wiedniu. Załogę stanowili: Józef Woźniak (pracownik Zakładów Azotowych i członek ZKS Unii Tarnów) oraz Stefan Makné. Działalność sekcji została zawieszona jesienią 1965 roku.
Reaktywacja działalności W 1996 roku Krzysztof Rękas i Paweł Orłowski reaktywowali działalność klubu. 6 maja 2000 roku odbył się w kopalni soli w Wieliczce pierwszy lot podziemny balonem. Klub nie miał stałej siedziby, a sprzęt przechowywał w tarnowskim Ośrodku Sportu i Rekreacji w Mościcach. W styczniu 2021 roku klub za zgodą prezydenta Tarnowa wydzierżawił na 20 lat z 90% bonifikatą pomieszczenia dawnej remizy strażackiej przy ulicy Kolejowej. W budynku planowane jest stworzenie warsztatu, sali szkoleniowej i małego muzeum. Budynek wymaga remontu, jedno z pomieszczeń wymiany podłogi, konieczne jest przygotowanie podjazdu i budowa wiaty. Organizowane zawody Krajowe Zawody Balonów Wolnych o Puchar płk. Aleksandra Wańkowicza
X edycja (1938) mały|X Krajowe Zawody Balonów Wolnych o Puchar im. płk. A. Wańkowicza (Mościce,1938) Po raz pierwszy Mościcki Klub Balonowy zorganizował X edycję zawodów 7 i 8 maja 1938 roku. Obchodzono wtedy piątą rocznicę powstania Klubu. Pierwszy raz w historii zawodów organizował je klub cywilny (dotychczas wojskowe). Drugą nowością w organizacji zawodów było użycie do napełniania balonów zamiast tradycyjnie używanego „gazu świetlnego”, wodoru lub gazu ziemnego (metanu)10. Zawody Balonów Wolnych o puchar płk. Wańkowicza Skrzydlata Polska 1938 nr 3 s. 72. W zawodach wzięło udział 12 balonów. Odprawa zawodników została zorganizowana w kasynie urzędniczym fabryki. Podczas startu balonów z boiska TS Mościce grały orkiestry: Polskiego Związku Zachodniego i wojskowa stacjonującego w Tarnowie 16 pułku piechoty. Odbył się również zlot gwiaździsty w którym udział wzięło: 29 samochodów, 17 motocykli i 5 motorowerów. W zawodach wystartowało dwa balony mościckiego klubu (Mościce I i Poznań), oba zostały zdyskwalifikowane za lądowanie poza granicami kraju.
XI edycja (1939) mały|Balony Mościce I i Mestwin podczas XI Krajowych Zawodów Balonów Wolnych o Puchar im. płk. A. Wańkowicza (Mościce, 1939) 28 maja 1939 roku Mościcki Klub Balonowy po raz drugi był gospodarzem tej imprezy, tym razem XI Krajowych Zawodów o Puchar płk. WańkowiczaKronika ogólna Skrzydlata Polska 1939 nr 5 s. 155. Powodem przyznania organizacji imprezy było docenienie jakości poprzedniej edycji. Prezesem komitetu organizacyjnego został dyrektor Zakładów Azotowych Romuald Wowkonowicz. W zawodach wzięło udział 14 balonów. Mościcki Klub Balonowy reprezentowały 3 balonyZawody balonowe w Mościcach Ilustrowany Kurier Codzienny 1939, nr 148 s.12:
Mościce I – załoga: Halina Szorc i por. Józef Urbaniak Poznań – załoga: pp. Bronisław Kasprzak i Józef Pelc Mościce III – załoga: inż. Leon Szorc
Balon Mościce III został warunkowo dopuszczony do udziału w zawodach ze względu na małą pojemność, która wynosiła 450 m³. W zawodach zajął ostatnie 12. miejsce po locie na odległość 10,5 km (2 balony zostały zdyskwalifikowane, ponieważ wylądowały poza granicami Polski). Balon Poznań zajął 2. miejsce (135,1 km), a Mościce I – ósme (111,6 km). W uroczystości otwarcia zawodów wziął udział wojewoda krakowski Józef Tymiński.
Automobilowy pościg za balonem Popularnymi imprezami organizowanymi cyklicznie przez klub były zawody określane jako „automobilowy pościg za balonem wolnym”. Samochodowe pogonie za balonem wzorowano z na konnych biegach za lisem. Zadaniem zawodników było doścignięcie balonu najpóźniej w godzinę od czasu lądowania. Pierwsze takie zawody zorganizowano 18 czerwca 1933 roku pod patronatem miejscowego Koła LOPP. Zwycięzcą został dr Stefan Pawlikowski.
Drugi samochodowy wyścig odbył się 21 maja 1934 roku. Przyznano 3 nagrody: pierwszą przechodnią dla pierwszego uczestnika bez względu na rodzaj maszyny i 2 stałe dla pierwszego automobilu i motoru.
III samochodowy pościg za balonem o nagrodę przechodnią klubu odbył się 5 maja 1935 roku. Rolę „lisa” za którym podążały samochody odegrał balon Mościce pilotowany przez kpt. Władysława Pomaskiego, któremu towarzyszyli: starosta tarnowski Mieczysław Lissowski i inżynier Karol Huelle. W zawodach wzięło udział 16 samochodów. Po raz drugi zwycięzcą został dr Stefan Pawlikowski. Balon Mościce przewiózł pocztę balonową, którą nadano w urzędzie pocztowym w Borzęcinie. mały|Pilot balonowy Władysław Pomaski (z lewej) i inżynier Tertil (w środku), zwycięzca Pościgu za balonem w 1936 W 1936 roku w zawodach wzięło udział 25 samochodów. Balon z powodu zbyt dużego odciążenia i zbliżającej się burzy musiał wylądować po godzinie lotu. Zwycięzcą wyścigu został inż. Tertil na samochodzie Praga. Z okazji wyścigu przesyłki wysłane na adres poczty Mościce zostały przewiezione pocztą balonową i nadane w Borzęcinie. Napłynęło 2000 listów z całej Polski. Ostemplowano je pieczęciami Mościckiego Klubu Balonowego i urzędu pocztowego w Mościcach.
V samochodowy pościg za balonem odbył się 9 maja 1937 roku. W 1938 roku ścigany balon musiał przymusowo lądować w w okolicy Lipnicy Murowanej; zawody wygrał Franciszek Balzar kierujący Mercedesem. Ostatnia pogoń za balonem w okresie międzywojennym odbyła się w sierpniu 1939. Balon zestrzeliła polska obrona przeciwlotnicza, załodze udało się szczęśliwie wylądować w rejonie Bobowej.
Sukcesy i porażki W październiku 1933 roku por. Władysław Pomaski odbył ponad 400 kilometrowy lot. Balon Kraków wystartował z Mościc, a wylądował we wsi Chorodziec koło KowlaŻółczyński M. 400 kilometrów nocą w wolnym balonie Ilustrowany Kurier Codzienny. 1933, nr 294 s. 4. 4 grudnia 1934 roku wieczorem wystartował z Mościc balon Toruń podejmując próbę pobicia rekordu długości lotu w linii prostej dla balonów o pojemności 2200 m³. Drużynę stanowili: kpt. Władysław Pomaski i inż. Leszek Krzyszkowski. Po dwóch dobach balon wylądował 80 km na wschód od Krasnodaru, po przebyciu 1470 km. Rekordu ustanowionego w 1932 roku (1556 km) przez amerykańskich zawodników Thomasa Settle i Wilfreda Brushella, podczas XX Pucharu Gordona Bennetta, nie udało się pobić.
mały|Załoga balonu Warszawa II. Leszek Krzyszkowski i Marian Łańcucki w 1938 roku IX Krajowe Zawody o Puchar płk. Wańkowicza (1937) – balon Mościce I (inż. Leon Szorc i Mieczysław Gofron) wylądował na terenie Wolnego m. Gdańska i został zdyskwalifikowanyIX. Zawody krajowe o puchar im. płk. Wańkowicza Skrzydlata Polska 1937 nr 7 s. 171, z powodu zmiany kierunku wiatru załodze nie udało się dotrzeć na HelSport Balonowy Skrzydlata Polska 1938 nr 2 s. 35. 16 czerwca 1938 roku załoga balonu Mościce Jan Zygadło i Marian Łańcucki zajęli drugie miejsce w I Lwowskich Zawodach Balonowych zorganizowanych przez Aeroklub Lwowski z okazji Wystawy Lotniczej we LwowieZawody lwowskie Skrzydlata Polska 1938 nr 6-7 s. 189.