Ahmad Donisz (pers. احمد دانش, tadż. Аҳмад Дониш, ur. 1827 w Bucharze, zm. 1897 tamże) – tadżycki pisarz i filozof.
Życiorys Urodził się w biednej rodzinie. Uczył się w medresie, służył na dworze emira Buchary, gdzie został dyplomatą. Był trzykrotnie wysyłany z misją dyplomatyczną do Petersburga (w listopadzie 1857, październiku 1869 i styczniu 1874), poznał rosyjski język i kulturę. Opracował projekt reform w Emiracie Buchary. Propagował idee oświeceniowe, został uznany za najbardziej postępowego tadżyckiego myśliciela XIX w. Pisał traktaty polityczno-filozoficzne. Jego twórczość wywarła duży wpływ na rozwój tadżyckiej prozy. Tworzył również poezje w formach klasycznych (gazele, kasydy, rubajjaty).
On też jako jeden z pierwszych wystąpił z krytyką ustroju społecznego i państwowego Chanatu Bucharskiego. Rozpoczynając od propagowania reform, pod koniec ycia doszedł do wniosku, że w celu polepszenia życia ludu potrzebne są środki bardziej radykalne, m.in. i przemoc. Nie nawoływał on jednak otwarcie do obalenia istniejącego ustroju.
Poglądy Donisz odrzucił koncepcję predestynacji, która była szeroko rozpowszechniona wśród ludów muzułmańskiego Wschodu, a zwłaszcza Azji Środkowej. Donisz wskazywał, że losy człowieka zależą od niego samego.
Przypisy
Bibliografia
https://www.ziyouz.uz/ru/literatura/literatura-perioda-natsionalnogo-vozrozhdeniya/877---1827-1897 (ros.) [dostęp 2019-11-05] https://slovar.cc/enc/bse/1994351.html (ros.) [dostęp 2019-11-05]
Kategoria:Ludzie urodzeni w Bucharze Kategoria:Tadżyccy pisarze Kategoria:Tadżyccy filozofowie Kategoria:Urodzeni w 1827 Kategoria:Zmarli w 1897 Kategoria:Hasła utworzone w ramach Tygodni Tematycznych 2019