Kordylina, maczużnia (Cordyline) – rodzaj roślin wieloletnich należących do rodziny szparagowatych. Obejmuje co najmniej 20–26 gatunków. Rośliny te występują naturalnie głównie w Australazji, poza tym w południowej Azji (na zachodzie po Indie), na Maskarenach, wyspach Oceanii, jeden gatunek także w tropikach Ameryki Południowej. Niektóre gatunki zostały jednak szeroko rozprzestrzenione poza pierwotny zasięg, zwłaszcza kordylina krzewiasta. W naturze kordyliny rosną w lasach i na mokradłach. Kordylina maurycjańska jest epifitem, co wśród szparagowatych jest rzadkością.
Niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne. Na obszarach o klimacie łagodnym lub nawet chłodnym, ale morskim uprawiane są okazałe gatunki – kordylina australijska i niepodzielona. Szeroko rozprzestrzeniona w tropikach została kordylina krzewiasta, popularna tam głównie jako roślina żywopłotowa. Znanych jest bardzo wiele odmian ozdobnych tego gatunku, często spotykanych w uprawie jako rośliny doniczkowe. Bulwiaste korzenie, młode pędy i owoce różnych gatunków były spożywane w Indonezji, Australii, na Nowej Zelandii i innych wyspach Oceanii, z korzeni kordyliny krzewiastej wyrabiano także napój alkoholowy. Liści kordylin używano do owijania potraw oraz wyrobu okryć (zwłaszcza na Nowej Gwinei). Z niektórych gatunków pozyskiwano mocne włókna z łyka i liści. Zasoby fruktanów w organach podziemnych, a w nasionach kwasu linolowego i oleinowego czynią uprawy kordyliny potencjalnie wartościowe także komercyjnie. Kordylina krzewiasta dla lokalnych społeczności była też rośliną magiczną, używaną rytualnie i w ziołolecznictwie.
Morfologia thumb|Kordylina niepodzielona thumb|Kordylina krzewiasta odmiany 'Firebrand' Pokrój Drzewa osiągające zwykle do 10, rzadko do 20 m wysokości, o pniach sięgających 1,5 m średnicy, oraz krzewy, czasem też o zredukowanym pniu. Pod ziemią z grubymi kłączami i mniej lub bardziej mięsistymi korzeniami.
Liście Trwałe, skupione na szczytach pędów. Blaszki mieczowate do lancetowatych i szerokojajowatych, siedzące lub nibyogonkowe, z pochwiastą nasadą.
Kwiaty Wyrastają na szczytach pędów lub w kątach liści na gronach i kłosach tworzących rozbudowane, wiechowate kwiatostany złożone. Kwiaty wyrastają na rozgałęzieniach kwiatostanu pojedynczo wsparte kilkoma przysadkami. Działki okwiatu w liczbie 6 są wolne lub zrośnięte u nasady, barwy białe, różowej, fioletowej do ciemnopurpurowoszarej. Są trwałe i w czasie owocowania mięśnieją. Pręcików jest 6, z nagimi nitkami wyrastającymi z nasad listków okwiatu. Zalążnia górna, trójkomorowa z grubą szyjką słupka, zwieńczona główkowatym lub trójdzielnym znamieniem.
Owoce Jajowate torebki lub mięsiste jagody, barwy białej, niebieskiej lub czerwonej, zawierające kilka do wielu kulistawych lub wygiętych, czarnych i gładkich nasion.
Rośliny podobne Bardzo wiele odmian ozdobnych kordylin było błędnie opisywanych jako draceny Dracaena. Kordylina różni się dwoma lub większą liczbą zalążków w komorach zalążni. Łatwiejszą do obserwacji cechą różniącą są białe, bulwiaste korzenie, które u draceny są żółte. Kordyliny mogą być też mylone z jukką, która ma jednak bardziej sztywne liście.
Systematyka Wykaz gatunków Cordyline angustissima K.Schum. Cordyline australis (G.Forst.) Endl. – kordylina australijska, k. południowa Cordyline banksii Hook.f. Cordyline cannifolia R.Br. Cordyline casanovae Linden ex André Cordyline congesta (Sweet) Steud. Cordyline forbesii Rendle Cordyline fruticosa (L.) A.Chev. – kordylina krzewiasta Cordyline indivisa (G.Forst.) Endl. – kordylina niepodzielona Cordyline lateralis Lauterb. Cordyline ledermannii K.Krause Cordyline manners-suttonia e F.Muell. Cordyline mauritiana (Lam.) J.F.Macbr. – kordylina maurycjańska Cordyline minutiflora Ridl. Cordyline murchisoniae F.Muell. Cordyline neocaledonica (Baker) B.D.Jacks. Cordyline obtecta (Graham) Baker Cordyline petiolaris (Domin) Pedley Cordyline pumilio Hook.f. Cordyline racemosa Ridl. Cordyline rubra Otto & A.Dietr. Cordyline schlechteri Lauterb. Cordyline sellowiana Kunth Cordyline stricta (Sims) Endl. – kordylina sztywna Cordyline × gibbingsiae Carse Cordyline × matthewsii Carse
Przypisy
Kategoria:Szparagowate