Wiktoryn Wiszowaty herbu PierzchałaHerb prawdopodobny, wymaga jeszcze potwierdzenia. W ziemi różańskiej mieszkali Wiszowaci pieczętujący się herbem Pierzchała (jak podlascy Wiszowaci), ale niedaleko, w ziemi łomżyńskiej — Wiszowaci herbu Abdank. – żupnik i komornik ziemski łomżyński, miecznik łomżyński, wojski większy łomżyński, podstoli łomżyńskiKsięgi Pieczętne (Sigillata) Metryki Koronnej 1658-1794, Archiwum Główne Akt Dawnych., poseł na Sejm walny w 1773, 1776 i 1778 r. z ziemi różańskiej.
W procesie uczestników zamachu na króla Stanisława II Augusta odbywającym się przed Sejmem w 1773 r. wyznaczony na patrona (obrońcę) żony zamachowca Walentego Łukawskiego herbu Radwan — Marianny z Mendeńskich Łukawskiej. Chociaż nie miał wykształcenia prawniczego, jego starania wpłynęły na znaczne złagodzenie kary nałożonej na oskarżoną. Zamiast wyroku śmierci Mariannę skazano na trzyletni pobyt w domu poprawy. Niestety, zmarła trzy dni po egzekucji jej męża, której była przymusowym świadkiem.
Na Sejmie 1778 r. był posłem niezależnym (nie należał do stronników króla, ani do opozycji). W swoich wystąpieniach na forum Izby Poselskiej zaproponował m.in. zaspokojenie potrzeb finansowych państwa w dziedzinie szkolnictwa i wojska bez potrzeby uchwalania nowych podatków, ale obciążając 50% daniną finanse zakonów. Z tej kwoty miano sfinansować program bezpłatnego nauczania młodzieży z ubogich rodzin drobnej szlachty wraz z bezpłatnym zakwaterowaniem i wyżywieniem. Proces nauczania miał się odbywać pod kontrolą Komisji Edukacji Narodowej. Postulat Wiszowatego uważa się za najszerszą wizję zmian podatkowych zaprezentowaną przez szlachtę w czasie zablokowania możliwości reformy Rzeczypospolitej. Projekt nigdy nie doczekał się realizacji, chociaż Wiszowaty przystąpił do jego wdrażania i nawet uzyskał przychylność paulinów z Jasnej Góry, którzy decyzją kapituły z 1779 r. jednogłośnie go poparli i rozpoczęli realizację.
Wybrane mowy sejmowe Do naszych czasów zachowały się ogłoszone drukiem, nakładem własnym autora, mowy sejmowe Wiktoryna Wiszowatego. Wśród nich znalazły się:
Obrona Z przydania przez Dekret Seymowy od Urodzoney Maryanny Łukawskiey, o wspolność występku Obrażonego Majestatu Krolewskiego obwinioney, y przypozwaney Odpowiedz Na Replikę z strony Urodzonych Instygatorow Koronnych y Lit. przeciwko Urodzoney Maryannie Łukawskiey uczynioną, z strony Urodzoney Łukawskiey dnia 31 Miesiąca Lipca 1773 Roku nastąpiona Mowa Jasnie Wielmoznego Wiszowatego, Miecznika y Posła Ziemi Łomżynskiey; Na Seymowey Sessyi w Izbie Senatorskiey Miana Dnia 2 Wrzesnia. Roku 1776. w Warszawie, Mowa Jasnie Wielmoznego Wiszowatego Miecznika y Posła Ziemi Łomzynskiey Na Sessyi Seymowey w Jzbie Senatorskiey Dnia 19. Miesiąca Września w Warszawie Miana, Zdanie Jasnie Wielmoznego Wiktoryna Wiszowatego Miecznika y Posła Ziemi Łomzynskiey w Jzbie Senatorskiey na Sessyi Seymowey, dnia 15. Miesiąca Października Roku 1776 Miane. Zdanie Wielmożnego Jaśnie W. Imć. P. Wiktoryna Wiszowatego miecznika ziemi łomżyńskiej, posła rozanskiego Przymawiaiąc się do Propozycyi od Tronu wyszłych, na Wolnym Seymie w Izbie Poselskiey dnia 5 Miesiąca Listopada Roku 1778 oświadczone.
Ciekawostki Marianna Łukawska i jej patron występują w sztuce autorstwa Bohdana Urbankowskiego "Trwa jeszcze bal" wystawionej na scenie Teatru Współczesnego we Wrocławiu w 1986 r. W postać Wiszowatego wcielił się Lech Gwit.
Przypisy
Bibliografia Władysław Ostrożyński, Sprawa zamachu na Stanisława Augusta z 3 listopada 1771 r. przed sądem sejmowym. Lwów 1891.
Linki zewnętrzne Mowy Wiktoryna Wiszowatego w bibliotece Polona
Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1778 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1776 Kategoria:Członkowie stanu rycerskiego I Rzeczypospolitej Kategoria:Urzędnicy ziemscy I Rzeczypospolitej Wiktoryn Wiszowaty Wiktoryn Wiszowaty Kategoria:Wojscy więksi łomżyńscy Kategoria:Wiszowaci herbu Pierzchała