mały|Projekt statku kosmicznego Konstantina Ciołkowskiego (1883) Rosyjski kosmizm () – ruch intelektualny i kulturowy, który pojawił się w Rosji na przełomie XIX i XX wieku. Zorientowany był na zbadanie szeroko rozumianej relacji między człowiekiem a wszechświatem. Centralną kategorią tego typu filozofii jest pojęcie kosmosu – pewnej wyższej, rozumnej, wszechogarniającej rzeczywistości. mały|Nikołaj Fiodorow Do jego utworzenia przyczynił się pod koniec XIX wieku Nikołaj Fiodorow. Idea „wspólnego czynu” Fiodorowa głosiła konieczność wskrzeszenia zmarłych przodków oraz stworzenia uniwersalnej utopii we wszechświecie, tak w sensie duchowym, jak naukowo-technologicznym. Według niego, realizacja tego projektu powinna stanowić dla ludzkości imperatyw moralny i spełnienie jednego z głównych założeń kosmizmu jakim jest twórcze, konstruktywne przekształcanie świata i otaczającej jednostkę rzeczywistości. mały|Ilustracja do edukacyjnej opowieści science fiction Ciołkowskiego Na Księżycu (1893) Inne koncepcje wspólne dla rosyjskich kosmistów to m.in.:
wiara w nierozerwalną relację między człowiekiem a kosmosem, kosmiczny wymiar ludzkiej egzystencji i organiczny związek wszystkich bytów we wszechświecie; wiara w nieograniczone możliwości nauki i technologii kosmicznej, które umożliwią eksplorację i kolonizację całego wszechświata; obecność istoty wyższej kierującej wszechświatem; dążenie do poznania ostatecznej prawdy oraz całkowitej integracji wiedzy za pomocą metod wywodzących się z ezoterycznych i okultystycznych źródeł; powstanie nowych form życia oraz noosfery.
Rosyjski kosmizm łączy w sobie elementy światopoglądu narodowego, na przykład koncepcji „rosyjskiej duszy”, autokracji, prawosławia i innych ideałów słowianofilskich, oraz światopoglądu zachodnioeuropejskiego, promującego wdrożenie wartości racjonalizmu, empiryzmu i pozytywizmu w sferach życia publicznego. Mimo że rosyjski kosmizm uważany jest w zasadzie za zapomnianą tradycję intelektualną, zdaniem krytyków ruch ten przyczynił się do powstania i ukształtowania narodowej ideologii ery kosmicznej, zwłaszcza biorąc pod uwagę wpływ utopii technologicznych, mistycyzmu i okultyzmu na współczesne obszary kultury.
Ponieważ doktryna kosmizmu znajduje swój wyraz w wielu aspektach: zarówno metafizycznym, epistemologicznym, etycznym, antropologicznym, jak też w filozofii przyrody i nauki, w filozofii rosyjskiej zwykle wyróżnia się tzw. „kosmizm religijny”, reprezentowany przez myślicieli głoszących ideę wszechjedności oraz „kosmizm naukowy” lub „przyrodniczy”, występujący w twórczości filozofujących uczonych – przede wszystkim K. Ciołkowskiego, W. Wiernadskiego. Rozróżnia się także kosmizm „artystyczny”, kosmizm „mistyczny” oraz „egzystencjalno-eschatologiczny”.
Rosyjski kosmizm posiada swój odpowiednik w postaci amerykańskiego kosmizmu.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Kierunki filozoficzne Kategoria:Filozofia rosyjska Kategoria:Transhumanizm