Aleksander Piotr Wilkoń (ur. 23 marca 1935 w Bogucicach k. WieliczkiZłota Księga Nauki Polskiej. Naukowcy Zjednoczonej Europy (redaktor naczelny Krzysztof Pikoń), Gliwice 2006, s. 900., zm. 16 marca 2022 w Sosnowcu) – polski językoznawca. Do jego zainteresowań naukowo-badawczych należały: stylistyka, językoznawstwo polskie, filologia słowiańska, dzieje języka polskiego i kulturoznawstwo. Jest autorem artykułów dotyczących polszczyzny Żeromskiego i onomastyki stylistycznej.
Syn Piotra i Karoliny. Jego ojciec był urzędnikiem kolejowym, członkiem Delegatury na Kraj okręgu tarnowskiego Rządu Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie i współtwórcą lokalnego ruchu oporu w okresie II wojny światowej. Przyrodnim bratem jego babki był polski wynalazca - samouk, Jan Szczepanik (1872–1926). Miał czworo rodzeństwa: Józefa (grafika, ilustratora książek), Stanisława (doktora nauk medycznych, dyrektora i ordynatora oddziału chorób wewnętrznych w Szpitalu im. Stefana Żeromskiego w Nowej Hucie), Jadwigę (po mężu Michalską; profesora nauk przyrodniczych - botaniki), Marię (inżyniera-chemika w Oświęcimiu) i Ludmiłę (po mężu Smęder; ekonomistkę, zastępcę dyrektora Okręgowego Oddziału Narodowego Banku Polskiego w Krakowie).
Doktoryzował się na podstawie rozprawy z zakresu onomastyki literackiej: Nazewnictwo w twórczości Stefana Żeromskiego. Habilitował się na Uniwersytecie Śląskim. W 1992 r. otrzymał nominację profesorską.
Pracował na uniwersytecie w Nancy (1969–1972), na Sorbonie w Paryżu (1990–1994), w w Neapolu (od 1994 do 2005 roku), w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Tarnowie (2007–2018). Od 1980 r. był związany z Uniwersytetem Śląskim w Katowicach, gdzie pełnił kilka funkcji: dziekana Wydziału Filologicznego (1980–1981), kierownika Zakładu Współczesnego Języka Polskiego (1982–1989), dyrektora Instytutu Języka Polskiego (1986–1989).
Był założycielem i redaktorem serii naukowej „Język artystyczny”. Został uhonorowany licznymi nagrodami i odznaczeniami (m.in. Krzyżem Kawalerskim i Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski). W 2010 roku otrzymał tytuł Honorowego Profesora Uniwersytetu Śląskiego.
Pochowany w Sosnowcu na cmentarzu parafialnym przy alei Mireckiego.
Wybrana twórczość Nazewnictwo w utworach Stefana Żeromskiego. Wrocław 1970. Historia literatury polskiej w zarysie, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978 Dejiny poľskej literatury. Red. M. Stępień, A. Wilkoń. Tłum. Ján Sedlák. Bratislava 1987, s. 5–26. Typologia odmian językowych współczesnej polszczyzny. Wyd. 1. Katowice 1987. Wyd. 2. Katowice 2000. Język artystyczny. Studia i szkice. Katowice 1999. Spójność i struktura tekstu: wstęp do lingwistyki tekstu. Kraków 2000. Trwanie a zmiana w języku. „LingVaria” 2010, nr 2, s. 69–74. Tradycja w języku. „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linquistica” VI: Dialog z tradycją. Cz. 1. Kraków 2011, s. 5–11.
Przypisy
Kategoria:Urodzeni w 1935 Kategoria:Zmarli w 2022 Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani w Sosnowcu Kategoria:Polscy slawiści Kategoria:Polscy poloniści Kategoria:Polscy językoznawcy