Maria Stanisława Gutkowska-Rychlewska (ur. 4 czerwca 1899 w Krakowie, zm. 24 września 1991 w KrakowieUrząd Stanu Cywilnego w Krakowie, akt zgonu z dnia 24 września 1991 r. pod nr 2760/91.) – jedna z pierwszych studentek na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, artystka malarka, graficzka, kustoszka Muzeum Narodowego w KrakowieTeczka Marii Rychlewskiej sygn. TO 325, archiwum Muzeum Narodowe w Krakowie., autorka podstawowego podręcznika z kostiumologii Historia ubioru.
Życiorys Jej matką była Stanisława Julia z Peszkowskich, ojcem Roman Radosław Gutkowski. Maria urodziła się jako trzecie dziecko Gutkowskich, miała dwóch starszych braci Tadeusza i RomanaKataster osób przynależnych do Gminy Miasta Krakowa, Archiwum Narodowe Kraków..
W latach 1909–1917 uczyła się w Gimnazjum Żeńskim im. Królowej Jadwigi w KrakowieArchiwum Narodowe Kraków, zespół: 29/1226/0 Prywatne Gimnazjum i Liceum Żeńskie im. Królowej Jadwigi w Krakowie ("Pałac Spiski" Rynek Główny 34) 1909/10-1916/17.Sprawozdanie Dyrekcji Prywatnego Gimnazjum Żeńskiego im. Królowej Jadwigi w Krakowie („Pałac Spiski”) rok szkolny 1909/1910, s. 87 Sprawozdanie XII Dyrekcji Prywatnego Gimnazjum Żeńskiego im. Królowej Jadwigi w Krakowie („Pałac Spiski”) za rok szkolny 1916/1917, s. 56 . Po zdaniu matury zapisała się na Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego. Studiowała w latach 1917-1922 w charakterze słuchaczki zwyczajnej, historię sztuki, archeologię klasyczną i filozofię ścisłą. Jej praca doktorska miała tytuł: Jan Nepomucen Głowacki (1802-1847). Promotorem pracy był prof. Jerzy Mycielski. W swojej opinii na temat jej pracy napisałJerzy Mycielski, Opinia pracy p. Maryi Gutkowskiej pt. „Jan Nep. Głowacki (1802-1847)”, s. 4, teczka Marii Gutkowskiej, sygn. WF-II-504, Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.:
Promocja na dr filozofii (historia sztuki) odbyła się 7 grudnia 1923 r. przy obecności prorektora prof. Władysława Natansona, dziekana prof. Karola Estreichera oraz promotora prof. Jerzego MycielskiegoTeczka Marii Gutkowskiej, sygn. WF-II-504, Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie..
W czasie trwania studiów na Uniwersytecie Jagiellońskim w 1919 Maria zapisała się na Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie. Wybrała pracownię Ignacego Pieńkowskiego. Studiowała tam przez osiem semestrów (z przerwami w latach 1919-1924). Potem była jeszcze w pracowni prof. Wojciecha Weissa (przez trzy semestry w latach 1924–1926), później Jana Wojnarowskiego (dwa semestry 1926-1927)Materiały do dziejów Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie 1895-1939. [T. 2] / oprac. Józef E. Dutkiewicz, Jadwiga Jeleniewska-Ślesińska, Władysław Ślesiński, Wrocław : Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1969, s. 282.. W roku 1926 jako stypendystka Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie wyjechała na siedem miesięcy do Francji i Włoch, żeby tam studiować w muzeach i bibliotekach. 26 czerwca 1927 otrzymała świadectwo ukończenia Akademii Sztuk Pięknych szkoły Specjalnej Grafiki. Otrzymała ocenę celującąKsięga świadectw 1927, Świadectwo nr 73. L. 575/27, Archiwum Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.. Od 1926 roku zaczęła brać udział w wystawach, gdzie pokazywała grafiki.
W maju 1928 r. doroczne zgromadzenie członków Polskiej Akademii Umiejętności przyznało Marii nagrodę im. Feliksa Jasieńskiego i Witolda Łozińskiego w dziedzinie grafiki za mezzotintę Wnętrze kościoła św. Marka w WenecjiKronika artystyczna, Kraków, Nagroda P. Akademii Umiejętności, „Sztuki Piękne”, R. 4 (1927/1928), nr 9, s. 349 . Informacja pojawiła się w Kalendarzu Ilustrowanym Kuryera Codziennego na Rok 1929. Na stronie umieszczono fotografie laureatów Polskiej Akademii Umiejętności w r. 1928 – czterech mężczyzn i MariiKalendarz Ilustrowanego Kuryera Codziennego na Rok 1929, s. 98 .
W 1927 zaczęła pracować w Państwowej Szkole Zawodowej Żeńskiej w Krakowie przy ul. Syrokomli jako nauczycielka rysunku, kostiumologii i historii przemysłu artystycznego. Pracowała tam z przerwą do 1945 r.Krzyżanowska Władysława, 80 lat Żeńskiej Szkoły Odzieżowej w Krakowie, Kraków 1965, Wydawnictwo: Nakładem Koła Absolwentów Technikum i Zasadniczej Szkoły Odzieżowej w Krakowie, Kraków 1965, s. 157. Historia szkoły sięga 1882, kiedy to założono kursy robót ręcznych kobiecych przy Miejskiej Szkole Wydziałowej im. św. Scholastyki. Potem kursy zostały zamienione w Szkołę Praktycznych Robót Kobiecych przy Szkole Wydziałowej Żeńskiej. Szkoła miała przygotowywać kobiety do potrzeb życia codziennego. Szkoła okazała się bardzo popularna. mały|Synagoga Złota Róża - akwaforta, Maria Gutkowska-Rychlewska, 1925 r.
Historia ubioru Pracując w szkole zauważyła, że nie ma odpowiedniego podręcznika z historii ubrania. Postanowiła zmienić tę sytuację. Z myślą o tym w latach 1930-1933 jeździła do bibliotek i zbiorów Berlina, Paryża, Brukseli i Pragi, żeby studiować historię ubrań. W 1932 r. ukazał się podręcznik kostiumologii dla szkół zawodowych i teatruMaria Gutkowska-Rychlewska, Historia ubiorów. Atlas, Lwów-Warszawa, t. 1-2, 1932.. Wspomniana publikacja to Historia ubiorów, która w 1968 r. doczekała się drugiego, rozszerzonego tekstowo i ilustracyjnie wydaniaM. Gutkowska-Rychlewska, Historia ubiorów, Wrocław 1968 (link do książki ). Pozycja do dzisiaj jest aktualna i uznawana za najważniejszą polską publikację kostiumologiczną. Stanowi podstawową lekturę zainteresowanych tematem. Obejmuje historię strojów od starożytnego Egiptu po wielką rewolucję przemysłową. Zawiera również specjalny dodatek ANEKS z wykrojami ubrań z różnych epok od XVI do XIX w. A na końcu Słownik nazw ubiorów, tkanin i akcesoriów ubioru. W tekst wplecione są ilustracje oraz biało-czarne fotografie będące doskonałym wizualnym uzupełnieniem. Ilustracje odręczne wykonane przez Marię były przerysowane z różnych dzieł sztuki. Aby poznać historię ubioru Maria studiowała malarstwo świeckie i sakralne, rzeźby, płaskorzeźby, grafikę, ilustracje książkowe i ryciny żurnalowe. Analizowała również dodatki, fryzury czy obuwie.
Była badaczką, która położyła podwaliny pod naukowe podejście do kostiumologii.
Praca w Muzeum Narodowym w Krakowie W 1951 r. zatrudniła się w bibliotece dawnego Muzeum Przemysłowego, które było już włączone do Muzeum Narodowego w Krakowie. Opracowała tam katalog w dziale ornamentyki i zrekonstruowała dzieła z zakresu historii sztuki. Pod koniec roku 1951 została przeniesiona do Działu Przemysłu Artystycznego w Muzeum Narodowym. Zajęła się tkaninami jedwabnymi i ubiorem, a potem objęła kierownicze stanowisko w pracowni konserwacji tkanin i działu tkanin i ubiorów. Od 1952 roku pracowała jako asystentka w dziale rzemiosła artystycznego i kultury materialnej – ubiory. We wrześniu 1952 Maria objęła stanowisko kierowniczki pracowni Konserwacji tkanin. W pracowni konserwacji drogą eksperymentów razem z personelem pracowni opracowała ulepszoną metodę odczyszczania i zabezpieczania okazów bez użycia środków chemicznych. Tą metodą zostały np. odczyszczone wszystkie tkaniny z Domu Matejki.
W 1953 r. razem z (inną jedną z pierwszych studentek krakowskiej ASP) Ireną Bojarską-Czarnotą urządziły wystawę pt. Ubiory w dawnych wiekach jako wytwór sztuki i rękodzieła. Pierwszą w Polsce wystawę kostiumów historycznych o tak dużym zakresie. W 1954 Dyrektor Państwowych Zbiorów Sztuki na Wawelu doc. dr Jerzy Szablowski wystawił opinię pracy naukowej MariiJerzy Szablowski, Opinia działalności naukowej dr Marii Gutkowskiej-Rychlewskiej, s. 1, teczka Marii Rychlewskiej sygn. TO 325, archiwum Muzeum Narodowe w Krakowie.:
Na początku 1956 Maria otrzymała tytuł docentki i stanowisko kustoszki muzeum. Od 1958 pracowała równolegle w Dziale Przemysłu Artystycznego w Zbiorach Czartoryskich, jednak zrezygnowała z tej pracy w 1964, ponieważ trudno było pogodzić pracę w dwóch miejscach. We wrześniu 1963 otrzymała Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski za pracę zawodową i naukową. W 1970 przeszła na emeryturę. Na odchodne dostała podziękowanieTeczka Marii Rychlewskiej sygn. TO 325, archiwum Muzeum Narodowe w Krakowie.:
Mężem Marii był jedenaście lat od niej starszy Włodzimierz Rychlewski, inżynier budowlany, który pracował nad budową Nowej Huty. Nie miała dzieci.
Maria Gutkowska-Rychlewska zmarła 24 września 1991 r. w Krakowie. Została pochowana na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
Prace w zbiorach Muzeum Śląskie w Katowicach (dwie akwaforty) https://muzeumslaskie.pl/pl/wyszukiwarka-zbiorow/?s_page=1&id_kolekcji=110&phrase=Gutkowska
Publikacje M. Gutkowska-Rychlewska, Historia ubiorów, Lwów-Warszawa, t. 1-2, 1932. M. Gutkowska-Rychlewska, Ubiory w Ołtarzu Mariackim Wita Stwosza na tle zabytków w. XV, Kraków 1935 https://books.google.pl/books/about/Ubiory_w_o%C5%82tarzu_Mariackim_Wita_Stwosza.html?id=M1vplgEACAAJ&redir_esc=y M. Gutkowska-Rychlewska, M. Taszycka, Ubiory i akcesoria mody wieku XIX, Małe Katalogi Zabytków Wybranych, nr 2, Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 1967 https://books.google.pl/books/about/Ubiory_i_akcesoria_mody_wieku_XIX.html?id=n-74GAAACAAJ&redir_esc=y M. Gutkowska-Rychlewska, Patynki z Pyrzyc na tle mody obuwia średniowiecznego, „Rozprawy i Sprawozdania Muzeum Narodowego w Krakowie”, IX, 1967, s. 33–41 https://books.google.pl/books/about/Patynki_z_Pyrzyc_na_tle_mody_obuwia_%C5%9Bre.html?id=qyb_HAAACAAJ&redir_esc=y M. Gutkowska-Rychlewska Maria, Historia ubiorów, Wrocław–Warszawa–Kraków 1968 https://books.google.pl/books?id=x5QKAQAAIAAJ&pg=PA1&dq=Maria+gutkowska+rychlewska+historia+ubioru&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwiw-dDL6LDoAhXRl4sKHX1yARgQ6AEIPjAD
Przypisy Kwatera XII A, rząd 12, miejsce 3 (informacja potwierdzona przez Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie). Wg wyszukiwarki grobów ZCK pod wskazaną kwaterą jest pochowana Maria Rychlewska (16.09.1991).
Bibliografia Anna Straszewska, Kostium historyczny w twórczości Jana Matejki i malarstwie XIX wieku, Muzeum Narodowe w Krakowie, Stowarzyszenie LIBER PRO ARTE, 2012, Krzyżanowska Władysława, 80 lat Żeńskiej Szkoły Odzieżowej w Krakowie, Kraków 1965, Wydawnictwo: Nakładem Koła Absolwentów Technikum i Zasadniczej Szkoły Odzieżowej w Krakowie, Kraków 1965. Anna Sieradzka, Kostiumologia polska jako nauka pomocnicza historii, Instytut Historii PAN Nauki pomocnicze historii seria nowa pod redakcją Andrzeja Rachuby i Sławomira Górzyńskiego, Warszawa 2013
Kategoria:Urodzeni w 1899 Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Absolwenci Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie Kategoria:Polscy graficy Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Zmarli w 1991 Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim