Roztrzeplin, mydleniec (Koelreuteria Laxmann) – rodzaj roślin z rodziny mydleńcowatych. Obejmuje trzy gatunki, z których dwa rosną w Chinach (roztrzeplin wiechowaty K. paniculata i K. bipinnata), a trzeci – K. elegans – na Tajwanie i wyspach Fidżi. Roztrzeplin wiechowaty rośnie jako gatunek introdukowany i zdziczały na Półwyspie Koreańskim, w Japonii i Stanach Zjednoczonych.

Wszystkie gatunki uprawiane są w parkach, kolekcjach botanicznych i ogrodach. Szczególnie rozprzestrzenione są jednak roztrzeplin wiechowaty K. paniculata i K. bipinnata uprawiane w klimacie umiarkowanym, ten pierwszy sadzony jest np. w Europie jako ozdobne drzewo przydrożne. W Chinach jego kwiaty wykorzystywane są w ziołolecznictwie i jako surowiec do wyrobu żółtego barwnika, a z nasion wyrabia się koraliki.

Morfologia Pokrój Drzewa i krzewy osiągające do 12 m wysokości.

Liście Skrętoległe, bez przylistków. Blaszka pojedynczo lub podwójnie nieparzysto pierzasta. Listki ułożone na osi liścia naprzeciwlegle lub skrętolegle, zwykle piłkowane lub wcinane, rzadko całobrzegie. Szczytowy listek dobrze rozwinięty.

Kwiaty Zebrane są w wyrastające szczytowo kwiatostany wiechowate. Kwiaty są grzbieciste. Działki kielicha występują w liczbie pięciu, rzadziej czterech, przy czym dwie są mniejsze od pozostałych. Płatki korony są cztery, rzadko jest ich pięć, mają nieco nierówne rozmiary, są żółte i u nasady zaopatrzone w paznokieć. Pręcików jest zwykle 8, rzadziej mniej, i wyrastają z grubego dysku miodnikowego. Nitki pręcików okazałe, często owłosione. Zalążnia jest górna i tworzona przez trzy zrośnięte owocolistki. W każdej z trzech komór znajdują się dwa zalążki. Szyjka słupka krótka lub dłuższa, wygięta, zwieńczona trójdzielnym lub całobrzegim znamieniem.

Owoce Dęte torebki, o kształcie kulistawym, elipsoidalnym lub jajowatym, trójkanciaste, z trzema komorami i w każdej z nich znajduje się pojedyncze, kuliste nasiono (bez osnówki).

Systematyka Rodzaj z podrodziny Sapindoideae z rodziny mydleńcowatych Sapindaceae.

Wykaz gatunków Koelreuteria bipinnata Franch. Koelreuteria elegans (Seem.) A.C.Sm. Koelreuteria paniculata Laxm. – roztrzeplin wiechowaty

Nazewnictwo Nazwa naukowa rodzaju upamiętnia niemieckiego przyrodnika Josefa Gottlieba Koelretera. W XIX wieku rodzajowi nadawano różne polskie nazwy: mydleniec, pawlina, pawlinka, koelreuterya, zawstydlina i roztrzeplin. W bardziej współczesnych publikacjach używane są dwie nazwy – roztrzeplin i mydleniec. Ta druga jest myląca ze względu na to, że tę samą nosi rodzaj mydleniec Sapindus, od którego utworzono nazwę rodziny (mydleńcowate Sapindaceae) i która jest uzasadniona tym, że owoce tych roślin wykorzystywane są jako środek mydlący i piorący.

Zobacz też kłokoczka Staphylea i moszenki Colutea – przykłady innych rodzajów o dętych owocach

Przypisy

Kategoria:Mydleńcowate