Ulica Jana Matejki – kłodzka ulica położona na Wyspie Piasek w centrum miasta, stanowiąca jedną z tras wylotowych ze starego miasta w kierunku wschodnim. Jej początki sięgają czasów średniowiecza. Współcześnie rozpoczyna ona swój bieg z północno-wschodniego narożnika ulicy (właściwie placu) Artura Grottgera, biegnąć na wschód w kierunku rzeki Nysy KłodzkiejKłodzko. Plan miasta, 1:10 000, wyd. 3, PPWK, Wrocław – Warszawa 1999.. Jej patronem jest Jan Matejko (1838–1893) – jeden z najwybitniejszych przedstawicieli polskiego malarstwa historycznego, co wpisuje się w nazewnictwo wielu ulic znajdujących się na Wyspie Piasek, noszących imiona polskich malarzy, po zakończeniu II wojny światowej i objęcia Kłodzka przez polską administracjęI. Klimaszewska, Zasłużony człowiek morza i Kłodzko, [w: „IX Almanach Ziemi Kłodzkiej”, wyd. Oficyna Wydawnicza Brama, Kłodzko 2017, s. 58–65.] [on-line] [dostęp 2020-03-22]..
Przebieg i ruch uliczny Ulica Jana Matejki położona jest w środkowej części Wyspy Piasek, stanowiąc jedną z tras wylotowych z historycznego przedmieścia o tej samej nazwie w kierunku wschodnim. Rozpoczyna się ona w północno-wschodniego narożniku ulicy Artura Grottgera, w rejonie mostu gotyckiego. Trasa ta biegnie ku północnemu wschodowi, w połowie swej długości załamuje się i kieruje się dalej na wschód, w kierunku rzeki Nysy Kłodzkiej. Po jej przekroczeniu za pomocą mostu, przechodzi pod wiaduktem kolejowym w ulicę Śląską, krzyżując się w tym samym miejscu z ulicami: Józefa Chełmońskiego i Stanisława Moniuszki.
Ulica Jana Matejki jest na całej swojej długości dwukierunkowa. Stanowi ona drogę gminną o charakterze osiedlowym, będącą w zarządzie gminy miejskiej Kłodzko. Natężenie ruchu ulicznego jest na niej bardzo małe. Ze względu na taki charakter ulicy nie przebiegają tędy trasy komunikacji miejskiej oraz dalekobieżnejDane na podstawie Wydziału Inżynierii Miejskiej i Ochrony Środowiska Urzędu Miasta w Kłodzku..
Historia Obszar dzisiejszej ulicy Jana Matejki przed średniowieczem stanowiły lasy okalające ówczesne Kłodzko wraz z jego przedmieściamiK. Bartkiewicz, Dzieje ziemi kłodzkiej w wiekach średnich, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1977, s. 38.. Sytuacja ta zmieniła się wraz z rozwojem miasta i sprowadzeniem do niego między 1247 a 1250 rokiem zakonu franciszkanów przez księcia wrocławskiego Władysława PiastowiczaK Marcinek, W Prorok Ziemia Kłodzka. Informator turystyczny, Fundacja Rozwoju Miasta i Ziemi Kłodzkiej „Actus”, s. 8.. Otrzymali oni w posiadanie Wyspę PiasekA. Dudek, Franciszkanie w Kłodzku, Wydawnictwo Świętego Antoniego, Wrocław 2002, s. 10.. Tym samym rozpoczęli oni proces zagospodarowywania tego terenu zgodnie z potrzebami gospodarki klasztornej, m.in. stopniowo wykarczowywano las, zakładano sady, co zajęło zakonnikom kilka kolejnych stuleci i przerywane było wojnami oraz okresami niepokojówKłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Muzeum Ziemi Kłodzkiej, Kłodzko 1998, s. 42.. Dodatkowo na północ od zabudowań franciszkańskich powstało nowe (drugie po ząbkowickim) przedmieście Kłodzka, w którego skład weszły: Koński Targ (Rossmarkt, dzisiejsza ul. Grottgera), ul. Końska (Roßstraße, dzisiejsza ul. Matejki), Zaułek Młyński (Mühlgasse, dzisiejsza ul. Zofii Stryjeńskiej) oraz ul. Garbarska (Gerberstrasse, dzisiejsza ul. Braci GierymskichT. Broniewski, Kłodzko. Śląsk w zabytkach sztuki, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1970, s. 38..
220px|thumb|left|Widok na Kłodzkoi z 1737 r. Ulica Matejki wraz z Mostem Wojciechowickim widoczna w prawym dolny rogu tuz obok kościoła franciszkanów Zabudowę ulicy stanowiły drewniane domy, w większości parterowe. Ówczesna ulica Końska po raz pierwszy pojawia się w źródłach pisanych między 1340 a 1348 rokiemK. Bartkiewicz, Dzieje ziemi kłodzkiej w wiekach średnich, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1977, s. 83.. . Wiemy z nich, że obszar ten do początku XV wieku był już gęsto zabudowanyW. Dziewulski, Studia Kłodzkie, t. 3, (w:) "Roczniki Ziemi Kłodzkiej", Kłodzko 1958, s. 66..
W okresie wojen husyckich (1419-1436) miało miejsce oblężenia Kłodzka w marcu 1428 roku, w trakcie którego dokonano całkowitego spalenia zabudowań ulicy KońskiejKłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Muzeum Ziemi Kłodzkiej, Kłodzko 1998, s. 49.. Po ich ustaniu nastąpiła powolna odbudowa zabudowań w tym rejonie, która dodatkowo utrudniana była przez powodzie majce miejsce w 1454T. Broniewski, Kłodzko. Śląsk w zabytkach sztuki, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1970, s. 19., 1464 i 1475 rokuK. Bartkiewicz, Dzieje ziemi kłodzkiej w wiekach średnich, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1977, s. 176..
+ Nazwy ulicy na przestrzeni dziejów Lata Nazwa 2 poł. XIII w. – 1945 Roßstraße od 1945 roku ul. Jana Matejki Podczas wojny trzydziestoletniej (1618–1648) domy położone przy ulicy Końskiej uległy ponownemu spaleniu, a następnie zostały odbudowaneT. Broniewski, Kłodzko. Śląsk w zabytkach sztuki, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1970, s. 22-24.. XVII wiek przyniósł ze sobą powstanie pierwszego murowanego domu przy tej arterii (obecnie ul. Matejki 1). Według danych ludnościowych z 1688 roku obszar ten należał do jednego z najgęściej zaludnionychKłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Muzeum Ziemi Kłodzkiej, Kłodzko 1998, s. 59. Wraz z rozwojem osadnictwa na prawym brzegu Nysy Kłodzkiej w 1 połowie XVIII wieku powstał drewniany most, który połączył ulice Końską z Przedmieściem WojciechowickimWidok miasta Kłodzka z lotu ptaka z 1737 roku, litografia z albumu Album der Grafschaft Glatz, F. A. Pompejusa, Glatz 1862.. Powstanie tej przeprawy spowodowało awans tej ulicy, która w ten sposób stała się główną trasą wylotową z Kłodzka w kierunku Wojciechowic. Zaowocowało to dalszym rozwojem jej zabudowań i wznoszeniem w tym rejonie nowych okazalszych kamienic w tym stuleciuT. Broniewski, Kłodzko. Śląsk w zabytkach sztuki, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1970, s. 163-165.Kłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Muzeum Ziemi Kłodzkiej, Kłodzko 1998, s. 104..
thumb|left|220px|Ulica Matejki w Kłodzku na początku XX w. Na pierwszym planie, po lewej stronie widoczne kamienice 1 i 1a jeszcze przed przebudową w jeden budynek mieszkalno-usługowy Wraz z wprowadzeniem w 1808 roku w Prusach ustawy o miastachA. i A. Galasowie, Dzieje Śląska w datach, Rzeka, Wrocław 2001, s. 173. obszar Wyspy Piaskowej znalazł się oficjalnie w granicach miasta, jednak mimo tego wciąż obowiązywały ograniczenia budowlane, co związane było z tym, iż Kłodzko miało status miasta-twierdzySłownik geografii turystycznej Sudetów, t. 15 – Kotlina Kłodzka. Rów Górnej Nysy, pod red. M. Staffy, I-BiS, Wrocław 1994.s. 203.. Ograniczenia te zostały zniesione w 1877 roku przez władze państwoweK Marcinek, W Prorok, Ziemia Kłodzka. Informator turystyczny, Fundacja Rozwoju Miasta i Ziemi Kłodzkiej „Actus”, s. 12.. W 2 połowie XIX wieku ulica została wybrukowana, zaś po uruchomieniu w Kłodzku gazowni miejskiej w 1864 roku zamontowano na niej oświetlanie w postaci latarni gazowychKłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Muzeum Ziemi Kłodzkiej, Kłodzko 1998, s. 106.. W tym okresie rozbudowie uległy wszystkie położone wzdłuż jej biegu kamienice, które zostały wzbogacone, o znajdujące się na ich tyłach oficyny. Partery wielu kamienic zajmowały sklepy, głównie z produktami kolonialnymi. Ponadto znajdował się tu zajazd i winiarnia z ogródkiem wiosenno-letnim na zapleczu. Stary drewniany most zastąpiono nowym o konstrukcji stalowejM. Krause, Plan von Glatz, 1:4500, Flemming, Glogau 1896. [on-line [dostęp 2026-01-11].. Północno-wschodnia część ulicy została zagospodarowana przez wojsko, które wzniosło tu budynek pralniObiekty militarne na obszarze Kłodzka na planie miasta z lat 1900-1906, źródło: "Situations-Pläne der Grösseren Garnison-Städte im Bezirk des VI Armee-Corps Brehmer & Minuth", w zbiorach Archiwum Państwowego we Wrocławiu; sygnatura: 82/329/0/-/10. [on-line] [dostęp: 2026-01-11].
Na przełomie sierpnia i września 1938 roku ulica Końska została nawiedzona przez powódź, która wyrządziła olbrzymie straty, m.in. woda zabrała ze sobą most na Nysie Kłodzkiej. Poziom wody sięgał w budynkach do wysokości 2 metrówKłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Muzeum Ziemi Kłodzkiej, Kłodzko 1998, s. 128..
Po przejęciu Kłodzka przez władze polskie w 1945 roku po zakończeniu II wojny światowejHistoria Śląska, pod red. M. Czaplińskiego, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2002, s. 438. ulicy nadano oficjalną nazwę Jana MatejkiSpis ulic Kłodzka sprzed 1945 i ich współczesne nazwy w serwisie „Dawne Kłodzko” [on-line] [dostęp 2025-01-14]. Nadanie tej nazwy zaproponował przebywający w Kłodzku w tym czasie Andrzej Ropelewski, historyk rybołówstwa morskiego, który zauroczony był tą częścią miasta ze względu na jej malowniczośćA. Ropelewski, Pionierskie lato, Warszawa 1972, s. 6..
Przez kolejne dwa lata miało miejsce wysiedlenie dotychczasowych, niemieckich mieszkańców ulicy (do 1947 roku)A. Herzig, M. Ruchniewicz, Dzieje Ziemi Kłodzkiej, Oficyna Wydawnicza Atut i DOBU-Verlag, Wrocław–Hamburg 2006, s. 398-401. oraz przekazywaniem znajdujących się tu mieszkań w ręce PolakówA. Hrzig, M. Ruchniewicz, Dzieje Ziemi Kłodzkiej, Oficyna Wydawnicza Atut i DOBU-Verlag, Wrocław–Hamburg 2006, s. 392.. Znajdujące się na parterach lokale handlowe i gastronomiczne zgodnie z obowiązującą polityką władz centralnych zostały znacjonalizowane i przejęte przez państwoKłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Muzeum Ziemi Kłodzkiej, Kłodzko 1998, s. 143, 149-150..
Na przełomie lat 60. i 70. XX wieku rozebrano ze względu głównie na stan techniczny prawie wszystkie oficyny znajdujące się na tyłach kamienic po lewej stronie ulicy Matejki. W ich miejsce urządzono zielony skwer z nowymi latarniami, ławkami i plac zabaw dla dzieci (huśtawki, zjeżdżalnia i piaskownica). Ponadto jezdnie ulicy oraz chodniki pokryto nawierzchnią asfaltowąNa podstawie wspomnień byłych i obecnych mieszkańców miasta w serii My, Kłodzczanie , Muzeum Ziemi Kłodzkiej w Kłodzku, 1991-2009.. Po oddaniu do użytku w 1979 roku nowego mostu drogowego na Nysie Kłodzkiej, który mijał ten rejon miasta ulica straciła większe znaczenie dla ruchu samochodowego K Marcinek, W Prorok, Ziemia Kłodzka. Informator turystyczny, Fundacja Rozwoju Miasta i Ziemi Kłodzkiej „Actus”, s. 12..
220px|thumb|right|Wiadukt kolejowy nad ulicą Matejki i most nad Nysą Kłodzką podczas remontu po powodzi z 2024 r. (stan na październik 2024) r. Zdecydowanie najważniejszym wydarzeniem w dziejach współczesnej ulicy Matejki była „powódź tysiąclecia”, jaka nawiedziła Kłodzko z 7 na 8 lipca 1997 roku. Była to najwyższa odnotowana katastrofa tego typu, jaka w ciągu stuleci nawiedziła miasto. Fala osiągnęła kulminacyjny stan - 8,71 m ponad zwykły stan rzeki. Żywioł dokonał spustoszenia ulicy. W jego wyniku m.in rozebrano kamienice przy ul. Matejki 4. Ponadto po tym kataklizmie większość mieszkańców nie wróciła do swoich domów, pozostawiając je puste, co doprowadziło w dalszej konsekwencji do wyludnienia się ulicyB. Bogusławska, Requiem dla miasta. Powódź w Kłodzku 1997, (w:) Kłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Muzeum Ziemi Kłodzkiej, Kłodzko 1998, s. 241-245.. Przez kolejne lata władze miejskie próbowały ożywić teren ulicy. Przy wsparciu funduszy europejskich wymieniono nawierzchnię ulicy zastępując asfalt historyczną kostką brukową. Dodatkowo planowano przekształcenie zabytkowych kamienic w obiekty hotelowe. Działania te okazały się jednak nieskuteczneR. Piela, Oni będą rządzić w Kłodzku, (w:) „Magazyn tygodniowy”, dodatek do „Gazety Wrocławskiej”, z dnia 30 października 1998 r., s. 5-7..