Stan zagrożenia epidemicznego i stan epidemii – instytucje prawa polskiego, służące zapobieganiu i zwalczaniu epidemii, istniejące w prawie polskim od 2001.
Stan zagrożenia epidemicznego i stan epidemii przewidywała ustawa z dnia 6 września 2001 r. o chorobach zakaźnych i zakażeniach (). Obecnie są one regulowane ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi ().
Stan zagrożenia epidemicznego oznacza sytuację prawną wprowadzoną na danym obszarze w związku z ryzykiem wystąpienia epidemii w celu podjęcia określonych w ustawie działań zapobiegawczychArt. 2 pkt 23 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (). Natomiast przez stan epidemii należy rozumieć sytuację prawną wprowadzoną na danym obszarze w związku z wystąpieniem epidemii w celu podjęcia określonych w ustawie działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych dla zminimalizowania skutków epidemiiArt. 2 pkt 22 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi ().
Oba stany, na wniosek państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego, wprowadza i znosi wojewoda w drodze rozporządzeniaArt. 46 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (). Jeśli jednak zagrożenie epidemiczne lub epidemia występuje na obszarze więcej niż jednego województwa, stany te, na wniosek Głównego Inspektora Sanitarnego, wprowadza minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw administracji publicznejArt. 46 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi ().
W Polsce po raz pierwszy zostały zastosowane w 2020, w związku z zagrożeniem rozprzestrzeniania się koronawirusa SARS-CoV-2. 14 marca 2020 został ogłoszony na terenie całego kraju stan zagrożenia epidemicznegoRozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego ().. Został on odwołany 20 marca 2020Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego ()., wraz z wprowadzeniem stanu epidemiiRozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii ().. 16 maja 2022 nastąpiła zmiana odwrotna: zniesiono stan epidemiiRozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii ()., wprowadzając w jego miejsce stan zagrożenia epidemicznegoRozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (), zniesiony 1 lipca 2023Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 czerwca 2023 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego ().
Zakazy i nakazy możliwe do wprowadzenia w stanach zagrożenia epidemicznego i stanie epidemii Podczas stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii mogą być wprowadzone: czasowe ograniczenie określonego sposobu przemieszczania sięArt. 46 ust. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi () czasowe ograniczenie lub zakaz obrotu i używania określonych przedmiotów lub produktów spożywczych czasowe ograniczenie funkcjonowania określonych instytucji lub zakładów pracy zakaz organizowania widowisk i innych zgromadzeń ludności obowiązek wykonania określonych zabiegów sanitarnych, jeżeli wykonanie ich wiąże się z funkcjonowaniem określonych obiektów nakaz udostępnienia nieruchomości, lokali, terenów i dostarczenia środków transportu do działań przeciwepidemicznych obowiązek przeprowadzenia szczepień ochronnych
Ponadto, w przypadku wystąpienia stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego o charakterze i w rozmiarach przekraczających możliwości działania właściwych organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego mogą zostać wprowadzone: czasowe ograniczenie określonych zakresów działalności przedsiębiorcówArt. 46b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi () czasową reglamentację zaopatrzenia w określonego rodzaju artykuły obowiązek poddania się badaniom lekarskim przez osoby chore i podejrzane o zachorowanie obowiązek stosowania określonych środków profilaktycznych i zabiegów obowiązek poddania się kwarantannie czasowe ograniczenie korzystania z lokali lub terenów oraz obowiązek ich zabezpieczenia nakaz ewakuacji w ustalonym czasie z określonych miejsc, terenów i obiektów nakaz lub zakaz przebywania w określonych miejscach i obiektach oraz na określonych obszarach zakaz opuszczania strefy zero przez osoby chore i podejrzane o zachorowanie nakaz określonego sposobu przemieszczania się nakaz zakrywania ust i nosa, w określonych okolicznościach, miejscach i obiektach oraz na określonych obszarach
Krytyka Celem tych rozwiązań jest zapobieganie i zwalczanie epidemii. Środkiem do realizacji tego celu są różnego rodzaju ograniczenia praw jednostki, co upodabnia je do przewidzianych przez Konstytucję RP stanów nadzwyczajnych; ponieważ jednak formalnie nimi nie są, odpowiednie przepisy konstytucyjne nie mają do nich zastosowania. Stąd też stan zagrożenia epidemicznego i stan epidemii określa się niekiedy jako „pozakonstytucyjne stany nadzwyczajne”. W przeszłości Trybunał Konstytucyjny stwierdzał, że ustanawianie w drodze ustawowej stanów zbliżonych do nadzwyczajnych jest niekonstytucyjneGazeta prawna: Pozakonstytucyjny stan nadzwyczajny, czyli anormalne funkcjonowanie państwa i daleko idące ograniczenia praw i wolności i przywołany tam wyrok TK z 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt K 50/07.. Również sam stan epidemii spotkał się z krytyką w orzecznictwieWyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 27 października 2020 r., sygn. akt II SA/Op 219/20. Teoretycznie alternatywą dla stanów epidemicznych mógłby być stan klęski żywiołowej, który jednak nie pozwalałby na ograniczenie wolności zgromadzeńArt. 233 ust. 3 Konstytucji RP odczytywany a contrario., a co z kolei możliwe byłoby w stanie wyjątkowymArt. 233 ust. 1 Konstytucji RP odczytywany a contrario..
Dr hab. Monika Płatek oraz dr hab. Mikołaj Małecki twierdzą, że stany te są w istocie stanami nadzwyczajnymi.
Przypisy
Kategoria:Epidemiologia Kategoria:Prawo w Polsce Kategoria:Bezpieczeństwo publiczne