Aksamitek brodaty (Heliomaster furcifer) – gatunek małego ptaka z podrodziny kolibrów (Trochilinae) w rodzinie kolibrowatych (Trochilidae). Ptak ten występuje w Ameryce Południowej; według IUCN nie jest zagrożony wyginięciem.
Zasięg występowania Aksamitek brodaty występuje w środkowej i wschodniej Boliwii (z Cochabamba i Tarija), Paragwaju i południowo-środkowej i południowej Brazylii (Mato Grosso, Goiás i Minas Gerais do Rio Grande do Sul) na południe do północnej Argentyny (na południe do Catamarca, Córdoba i północnego Buenos Aires) i Urugwaju. Pojedyncze obserwacje miały miejsce w skrajnie południowo-wschodniej Kolumbii (Leticia), północno-wschodnim Ekwadorze (wschodnie Napo) i Acre (skrajnie zachodnia Brazylia); przypuszcza się, że te obserwacje dotyczyły migrujących ptaków. Również prawdopodobne jest, że obserwacje z północnej części zasięgu w południowej i południowo-wschodniej w Brazylii (w stanach São Paulo, Dystrykt Federalny, Goiás, Minas Gerais i Mato Grosso) dotyczą również migrujących ptaków nie będących w okresie rozrodczym.
Taksonomia Gatunek po raz pierwszy opisał w 1812 roku brytyjski zoolog i botanik George Shaw, nadając mu nazwę Trochilus Furcifer. Jako miejsce typowe pozyskania holotypu Shaw, bazując na tekście de Azary, wskazał Paragwaj. Gatunek monotypowy.
Etymologia Heliomaster: hēlios „słońce”; μαστηρ mastēr, μαστηρος mastēros „poszukiwacz”, od μαιομαι maiomai „wyszukać”. furcifer: „noszący jarzmo, nosiciel wideł”, od furca „obustronne widły; -fera „dźwigający”, od ferre „nosić”. angelae: późnołac. angelus „anioł”, od gr. αγγελος angelos „posłaniec”. inornatus: łac. inornatus „nie przystrojony, bez ozdób”, od in- „nie”; ornatus „upiększenie, ozdobiony”, od ornare „ozdabiać”.
Morfologia Długość ciała 12,6–13 cm; masa ciała 5–6,5 g. Samiec posiada długi, lekko wypukły czarny dziób. Środkowy pasek ciemieniowy, kark i górna część grzbietu koloru szmaragdowo-zielonego, pozostałe górne części ciała lśniące miedzianą zielenią. Gardło lśni fioletem, boki szyi (na której występują wydłużone, boczne pióra) i dolne części ciała opalizujące w kolorze ultramaryny. Ogon rozwidlony, spiczasty, ciemnozielony u góry, niebiesko-zielony na dole. W lipcu po okresie godowym upierzenie samca jest mniej lśniące i opalizujące, szarawe w dolnych częściach ciała jak u samicy, stan taki trwa do października. U samicy górne części ciała koloru miedziano-zielonego, gardło szare, cętkowane, ciemniejące wraz z wiekiem, dolne części ciała szare z białą linią na środku brzucha, zielone plamki po bokach. Ogon lekko rozwidlony, spiczasty, brązowo-zielony u góry, centralne pióra ogona czarne na środku, lśniąco niebiesko-zielone w dolnej części, zewnętrzne pióra z białą końcówką. Osobniki młodociane podobne w upierzeniu do samic.
Ekologia Aksamitek brodaty zamieszkuje obszary lekko zalesione na granicach lasów takie jak cerrado i nizinne łąki.
Aksamitek brodaty zbiera nektar z kwitnących roślin gązewnikowatych (Loranthaceae), bobowatych (Leguminosae), imbirowatych (Zingiberaceae), bromeliowatych (Bromeliaceae), liliowatych (Liliaceae), lobeliowych (Lobeliaceae), werbenowatych (Verbenaceae) i kaktusowatych (Cactaceae), żerując na wysokości od 2 do 8 m. Obserwacje podczas okresu zimowego ze stanu Minas Gerais (południowo-wschodnia Brazylia) najwyraźniej ściśle związane z kwitnieniem pyrostegi powabnej (Pyrostegia venusta) (Bignoniaceae), choć w tym czasie zaobserwowano także zbieranie nektaru z puchowca wspaniałego (Ceiba speciosa) (Malvaceae), a w brazylijskiej części Pantanalu obserwowano żerowanie na Ceiba pubiflora. Podczas okresu letniego aksamitek brodaty uważany jest za jednego z głównych zapylaczy Dolichandra cynanchoides (Bignoniaceae) występującego w argentyńskim Chaco i południowej Brazylii. Okazjonalnie poluje w powietrzu również na owady. Samce są terytorialne i zaciekle bronią terytoriów bogatych w nektar. Odzywa się malejącym, gwiżdżącym „tsiip”, powtarzanym co pewien czas.
Sezon lęgowy przypada na okres od listopada do marca. Samica buduje od 3 do 6 m nad ziemią gniazdo w kształcie miseczki, na którego budulec składają się miękkie włókna nasienne, na zewnątrz ozdobione porostem. W zniesieniu dwa jaja, o rozmiarze 15,5 mm x 9 mm i masie 0,6 g. Jaja wysiadywane są tylko przez samicę przez okres 15–16 dni. Pisklę jest koloru czarnego, z lekko szarawym grzbietem; pierzy się w okresie 20–25 dni. Do rozrodu ptaki przystępują po raz pierwszy w drugim roku życia.
Status zagrożenia i ochrona W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody został zaliczony do kategorii LC ( „najmniejszej troski”). Liczebność populacji nie została oszacowana, ale ptak ten opisywany jest jako niezbyt częsty (uncommon). Gatunek o bardzo dużym zasięgu i pomimo że tendencja populacji wydaje się maleć ze względu na utratę siedlisk, spadek nie jest wystarczająco szybki, aby zbliżyć się do progu podatności na zagrożenie wyginięciem. Obecny w (Argentyna) i (Brazylia).
Przypisy Systematyka i nazwy polskie za:
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Kolibrowate Kategoria:Ptaki Ameryki Południowej Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1812 roku Kategoria:Taksony opisane przez George′a Shawa