Po co nam socjalizm? (także Dlaczego socjalizm?; oryg. Why Socialism?) – artykuł Alberta Einsteina, który ukazał się w maju 1949 r. w pierwszym numerze miesięcznika socjalistycznego .
Opis Artykuł jest opisywany jako wybitnie czysta synteza einsteinowskiej dojrzałej myśli politycznej, która przekracza znany dyskurs między socjalizmem a kapitalizmem, obiekcje Einsteina są raczej filozoficzne niż ekonomiczne. Einstein nie tylko dostrzegł powojenną ekonomię polityczną, ale i przewidział współczesną erę gromadzenia dóbr i erozję demokracji. Korzystając z nurtu socjalistycznej krytyki kapitalizmu Einstein w swoim stylu debatuje nad rolą jednostki w społeczeństwie.
Einstein nie kusi się na podanie oryginalnej teorii politycznej, chce przedstawić standardowe argumenty za tym, że kapitalizm niszczy życia zarówno tych, którzy zdają się z niego korzystać, jak i tych, którzy na nim tracą. Jednoznacznie odrzuca komunizm w stylu sowieckim („No purpose is so high that unworthy methods in achieving it can be justified”) oraz twierdzi, że socjalizm nigdy nie może być naukowy.
Einstein sugeruje, że nawet ekonomiści nie mają wystarczających metod, aby definitywnie odpowiedzieć na pewne pytania. Nie powinno się zatem zakładać, że eksperci są jedynymi, którzy mają prawo wypowiadać się w kwestiach dotyczących organizacji społeczeństwa. Sam Einstein nie twierdzi, że zna wszystkie odpowiedzi i kończy swój esej kilkoma pytaniami dotyczącymi trudnych problemów społeczno-politycznych.
W jego ocenie nie ma czegoś takiego jak czyste społeczeństwo kapitalistyczne: prywatni właściciele zawsze zabezpieczają swoje przywileje poprzez manipulację systemami politycznymi i edukacyjnymi oraz środkami masowego przekazu. „Człowiek może znaleźć sens w życiu, choć jest ono krótkie i niebezpieczne, tylko przez poświęcenie się społeczeństwu.”
Treść Według Einsteina, chęć zysku w społeczeństwie kapitalistycznym, w połączeniu z konkurencją między kapitalistami, prowadzi do niepotrzebnych wahań koniunktury, przez co ostatecznie zachęca do egoizmu zamiast współpracy. System edukacji takiego społeczeństwa zostałby poważnie osłabiony, ponieważ ludzie będą się kształcić tylko po to, by rozwijać swoją karierę. Prowadzi to do „kalectwa jednostek” i erozji ludzkiej kreatywności. Niepohamowana konkurencja w społeczeństwie kapitalistycznym prowadzi do ogromnego marnotrawstwa pracy i powoduje anarchię ekonomiczną, którą Einstein potępia jako prawdziwe źródło zła kapitalizmu:
Einstein przewidywał, że w takim kapitalistycznym społeczeństwie partie polityczne i politycy zostaną skorumpowani przez kontrybucje finansowe właścicieli dużych kwot kapitałowych, a system taki „nie może być skutecznie kontrolowany nawet przez demokratycznie zorganizowane społeczeństwo polityczne”. Podsumowaniem eseju jest analiza Einsteina dotycząca sposobu rozwiązania tych problemów w ramach gospodarki planowej:
Einstein zapewnia, że gospodarka planowa dostosowująca się do produkcji zapewniłaby utrzymanie każdemu członkowi społeczeństwa:
W końcowych słowach Einstein ostrzegł, że „gospodarka planowa nie jest jeszcze socjalizmem”, ponieważ może jej towarzyszyć „wszechmocna” biurokracja, która prowadzi do „całkowitego zniewolenia jednostki”.
Motywacja Einstein uważał, że będzie dobrym forum dla idei socjalistycznych:
Przypisy
Linki zewnętrzne Artykuł na stronie Monthly Review
Kategoria:Albert Einstein Kategoria:Publikacje socjalistyczne