Maurycy Straszewski herbu Radwan (ur. 22 września 1848 w Lutoryżu, zm. 27 lutego 1921 w Krakowie), ps. Polonus, – filozof, historyk filozofii, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, polityk konserwatywny i poseł do austriackiej Rady Państwa.

Życiorys Ukończył gimnazjum w Rzeszowie (1866). Następnie studiował filozofię i matematykę na uniwersytecie w Pradze (1866-1867) i Wiedniu (1867-1869)Mirella Nawracała-Urban, Straszewski Maurycy w: Encyklopedia Filozofii Polskiej, t. 2, Lublin 2011, s. 617-619. Uzyskał na tym ostatnim doktorat (1870). W Wiedniu uczył się też sanskrytu. Studia uzupełniał na uniwersytecie w Zurychu u Friedricha Alberta Langego i na uniwersytecie w Getyndze u Rudolfa Hermanna Lotze, którzy wywarli wpływ na kształtowanie się jego poglądów filozoficznych. W 1872 habilitował się na Uniwersytecie Jagiellońskim na podstawie niewydanej rozprawy Podstawy wiedzy i prawdy u Descartesa. Od 1873 prowadził na UJ wykłady pt. „Psychologia na podstawie fizjologicznej oparta”. Jako docent prywatny przejął w 1875 po Józefie Kremerze katedrę filozofii na UJ oraz prowadził Koło Filozoficzne. Od tego samego roku wraz z żoną mieszkał w pałacyku neorenesansowym na ul. Podwale 10 w Krakowie. W latach 1878–1910 kierował katedrą filozofii i pedagogiki na UJ najpierw jako profesor nadzwyczajny (1878-1884) a potem jako profesor zwyczajny historii filozofii (1884-1910). W latach 1900–1910 prowadził Seminarium Filozoficzne UJ – jako odrębną instytucję naukową w ramach uczelniMaria Stina, Uniwersytet Jagielloński w latach 1871-1914. Modernizacja procesu nauczania, Kraków 2014, s. 216. Był także członkiem komisji egzaminacyjnej dla kandydatów stanu nauczycielskiego w zawodzie szkół realnych i gimnazjalnych PAU przygotowującej reformę krakowskich szkół średnich. W 1884 uczestniczył jako delegat UJ w obchodach 300-lecia uniwersytetu w Edynburgu. W latach 1890–1891 był dziekanem Wydz. Filozoficznego UJ. Uczestniczył w Międzynarodowych Kongresach Filozoficznych: w II w Genewie (4-8 września 1904), III w Heidelbergu (1-5 września 1908) i IV w Bolonii (5-12 kwietnia 1911). Był redaktorem działu filozoficznego i autorem haseł wydawanej w Warszawie „Wielkiej Encyklopedii Powszechnej Ilustrowanej” (1900-1914), współpracował również jako autor z „Encyklopedią Wychowawczą” (1904). W 1910 przeszedł na emeryturę. Członek Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. KopernikaFilozof na „Małym Wawelu” (Maurycy Straszewski) – portal Filozoficzny Kraków – online [5.06.2020]. Założyciel (1909) a następnie prezes Towarzystwa Filozoficznego w Krakowie. W wolnej Polsce był w latach 1919-1921 profesorem filozofii na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, pełnił także funkcję dziekana Wydziału Humanistycznego KUL (1919-1920)KUL – Wydział Nauk Humanistycznych (strona oficjalna) – Dziekani – online [5.06.2020].

Ziemianin, właściciel zakupionych w 1888 dóbr Wiśnicz, w pow. bocheńskim oraz odziedziczonych w 1889 po swoim stryju Henryku dóbr Boguchwała i zakupionych Lutoryż w pow. rzeszowskim i Radłów w pow. brzeskim. W swoich dobrach założył firmę wyrobów koszykarskich. Te operacje majątkowe zadłużyły go jednak znacznie, tak, że w latach 1896-1901 sukcesywnie pozbył się swoich majątków ziemskich. Był także członkiem rad nadzorczych Galicyjskiego Akcyjnego Banku Hipotecznego, Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń w Krakowie i Galicyjskiego Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego.

Politycznie związany z konserwatystami krakowskimi. Radny krakowskiej Rady Miasta (1879-1890). Był też członkiem komisji plantacyjnej oraz kuratorem plant miejskich. W latach 1890–1904 pełnił również funkcję dyrektora kontrolowanej przez krakowskich konserwatystów "Spółki Wydawniczej Polskiej". Następnie był posłem do austriackiej Rady Państwa VIII kadencji (13 kwietnia 1891 – 22 stycznia 1897), wybranym w kurii IV (gmin wiejskich) z okręgu wyborczego nr 5 (Bochnia-Wiśnicz-Niepołomice-Brzesko, Wojnicz-Radłów)Józef Buszko, Polacy w parlamencie wiedeńskim 1848–1918, Warszawa 1996, s. 401. W parlamencie zasiadał w gronie posłów konserwatywnych Koła Polskiego w WiedniuParlament Österreich Republik, Franz Adlgasser, Kurzbiografie Straszewski, Maurycy Ritter von Dr. phil. – Parlamentarier 1848-1918 online [5.06.2020]. W obrad zabierał głos głównie w sprawach swego okręgu wyborczego i Uniwersytetu Jagiellońskiego. Podczas Wielkiej Wojny 1914-1918 działał w strukturach Naczelnego Komitetu Narodowego, popierając lansowaną przezeń koncepcję rozwiązania sprawy polskiej przez Austro-WęgryWłodzimierz Suleja, Orientacja austro-polska w latach I wojny światowej (do aktu 5 listopada 1916 roku), Wrocław 1992, s. 175, 199, 366, 412, . Po 1918 wycofał się z aktywnego życia politycznego.

Zmarł na chorobę nowotworową, pochowany na cmentarzu Rakowickim w grobowcu rodzinnym (pas 17). thumb|240px|Grób prof. Maurycego Straszewskiego na cmentarzu Rakowickim w Krakowie Poglądy naukowe Był przedstawicielem filozoficznego pozytywizmu – korzystał jednak krytycznie także z innych systemów, przede wszystkim metafizyki empirycznej Lotzego i ewolucjonizmu Herberta Spencera. Filozofia Straszewskiego nawiązywała do pozytywizmu i empiriokrytycyzmu, była jednak w zamyśle autora próbą przezwyciężenia tych stanowisk i zbudowania nowej filozofii opartej na nauce. Stąd jego pomysł stworzenia metafizyki indukcyjnej, która miała tworzyć uogólnienia metafizyczne na bazie wyników naukowych. Straszewskiego można uznać również za myśliciela religijnego – uznawał on, że punktem wyjścia każdej filozofii jest religia. Dał on również interesujące przyczynki do dyskusji z pozytywizmem na temat możliwości pogodzenia myślenia religijnego z naukowym. Straszewski przez współczesnych uznawany był za myśliciela chrześcijańskiego, co jest o tyle interesujące, że określenie takie stosowano wyłącznie dla myślicieli neoscholastycznych. Zajmował się także dziejami polskiej myśli filozoficznej, m.in. postacią Jędrzeja Śniadeckiego oraz Bronisława Trentowskiego. Jego prace z historii filozofii polskiej należały, obok dzieł Henryka Struvego, do pierwszych publikacji w tej dziedzinie. Szersze omówienie jego koncepcji filozoficznych znajduje się w biogramie zamieszczonym w PSB autorstwa Jana Skoczyńskiego zob. też prace Artura PiotrowiczaArtur Piotrowicz, Poglądy filozoficzne Maurycego Straszewskiego, Toruń 2006, Mirosława TylaMirosław Tyl, Maurycy Straszewski – filozofia dziejów filozofii w poszukiwaniu praw i zasad rozwoju filozofii, "Principia" LIII (2010) PL-ISSN 0867-5392 www.ejournals.eu – wersja elektroniczna.

Prace Maurycego Straszewskiego O dzisiejszym stanowisku filozofii i jej do innych umiejętności stosunku, Kraków 1872, Jan Śniadecki. Jego stanowisko w dziejach oświaty i filozofii w Polsce, Kraków 1875 DiR – wersja elektroniczna O zadaniach i stanowisku filozofii wobec dzisiejszej umiejętnej wiedzy, Kraków 1877. Filozofia Spinozy i dzisiejszy panteizm, „Biblioteka Warszawska” 1877 t. 1-2 Uwagi nad filozofią Stuarta Milla w jej ostatecznych wynikach i nad współczesnym empiryzmem angielskim, „Rozprawy Akademii Umiejętności. Wydział Historyczno-Filozoficzny” T. 7: 1877 La psychologie est-elle une science?, „Revue philosophique” Vol. 4: 1877, Herbart, sa vie et sa philosophie d’apres des publications recentes, „Revue philosophique” Vol. 8: 1879 Powstanie i rozwój pesymizmu w Indiach, Kraków 1884 POLONA – wersja elektroniczna Oxford i Cambridge, Kraków 1885 Dzieje filozofii na Wschodzie: z ogólnym do dziejów filozofii wstępem, Kraków 1894 POLONA – wersja elektroniczna Über die Bedeutung der Forschungen auf dem Gebiete der orientalischen Philosophie für das Verständnis der geschichtlichen Entwicklung der Philosophie im Allgemeinen, Wien-Leipzig 1895 Ideen zur Philosophie der Geschichte der Philosophie, Wien-Leipzig 1900 – wersja polska Pomysły do ujęcia dziejów filozofii w całości, "Rocznik Historii Filozofii Polskiej" t. 1, s. 203-242 Bazh. – wersja elektroniczna O filozofii i filozoficznych naukach, „Przegląd Powszechny” T. 66: 1900 z. 196-197, odb. Warszawa 1900 Uniwersytety i ich cywilizacyjne znaczenie w przeszłości i zadania w przyszłości, Kraków 1900 Potrzeby Jagiellońskiej Wszechnicy, Kraków 1902 Fryderyk Paulsen o niemieckich uniwersytetach, Kraków 1902 Co to jest filozofia? „Przegląd Filozoficzny” R. 4: 1901 z. 4, odb. Warszawa 1902 Propedeutyka filozoficzna w naszych gimnazjach, Kraków 1902 Obecny przełom w teorii poznania, „Przegląd Filozoficzny”R. 5: 1902 z. 3 O religijnych ideałach doby obecnej, „Przegląd Powszechny” T. 79: 1903, Religia przyszłości, Kraków 1903 Pomysły do syntezy, „Przegląd Polski” T. 148: 1903 z. 12, odb. Kraków 1903 Filozofia Św. Augustyna na tle epoki Kraków 1905, wyd. 2 poprawione i uzupełnione, Lwów 1922 RCIN – wersja elektroniczna Die Philosophie seit Beginn des neunzehnten Jahrhunderts, in: F. Ueberweg Grundriss der Geschichte der Philosophie Berlin 1906 Czynniki rozstroju i spójni w społeczeństwie nowoczesnym, Warszawa 1906 BC UMCS – wersja elektroniczna W dążeniu do syntezy, pomysły i szkice z lat od 1877 do 1907, Warszawa 1908. DiR – wersja elektroniczna Święty Augustyn, największy z filozofów chrześcijańskich, Kraków 1910 W poszukiwaniu prawdy, Kraków 1911 Dzieje filozoficznej myśli polskiej w okresie porozbiorowym, T. 1: Od rozbiorów do roku 1831, Kraków 1912 Die polnische Frage, Wien 1915 ŚBC – wersja cyfrowa Etyka i polityka, „Przegląd Powszechny” T. 130: 1916 z. 388 Gottfried Wilhelm Leibniz. Jego osobistość. Stosunki z Polską. Jego stanowisko w dziejowym rozwoju myśli ludzkiej, Kraków 1917 BCUwr – wersja cyfrowa Myśl filozoficzna polska w: Polska w kulturze powszechnej, Kraków 1918 Polska filozofia narodowa, Kraków 1921 RCIN – wersja elektroniczna Historia filozofii w Polsce, Kraków 1930 DiR – wersja elektroniczna

Rodzina Urodził się w rodzinie ziemiańskiej. Syn Józefa Ryszarda Straszewskiego (1816-1895) i Marii z Jędrzejowiczów (1821-1882). Jego stryjem był ziemianin i działacz gospodarczy Henryk Norbert Straszewski (1820-1889). Ożenił się w 1875 z Marią z Sadowskich (1855-1918). Mieli trzech synów: dyplomatę Michała Anastazego (1876-1965), inżyniera Kazimierza (1879-1959) i botanika Henryka (1887-1944)Jan Skoczyński, Straszewski Maurycy (1848-1921), Polski Słownik Biograficzny, t. 44, Warszawa-Kraków 2006-2007, s. 248-251 iPSB – wersja elektronicznaMaurycy Straszewski h. Radwan – M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego – online [5.06.2020].

Przypisy

Literatura Jan Skoczyński, Straszewski Maurycy (1848-1921), Polski Słownik Biograficzny, t. 44, Warszawa-Kraków 2006-2007, s. 248-251 iPSB – wersja elektroniczna Artur Piotrowicz, Poglądy filozoficzne Maurycego Straszewskiego, Toruń 2006 Mirella Nawracała-Urban, Straszewski Maurycy w: Encyklopedia Filozofii Polskiej, t. 2, Lublin 2011, s. 617-619.

Linki zewnętrzne Publikacje Maurycego Straszewskiego w bibliotece Polona

Kategoria:Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego im. ks. Stanisława Konarskiego w Rzeszowie Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Wiedeńskiego Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika Kategoria:Ludzie urodzeni w Lutoryżu Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polscy posłowie do Rady Państwa w Wiedniu Kategoria:Polscy filozofowie XIX wieku Kategoria:Polscy filozofowie XX wieku Kategoria:Posłowie do Rady Państwa w Wiedniu VIII kadencji Kategoria:Radni Krakowa (zabór austriacki) Kategoria:Radwanowie Kategoria:Stańczycy (biografie) Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Nauczyciele akademiccy Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II Kategoria:Urodzeni w 1848 Kategoria:Zmarli w 1921