Jan Welisław Lewicki herbu Rogala (ur. 15 lutego 1869 w Przemyślu, zm. 16 marca 1954 w Tarnowie) – polski prawnik, doktor nauk prawnych, prezes Związku Polaków w Austrii „Strzecha”, działacz na rzecz Polonii Austriackiej, społecznik, podróżnik, fotografik. Od początku XX w. do 21 listopada 1916 szef Kancelarii Cywilnej cesarza Franciszka Józefa I i jego osobisty doradca.

Życiorys Jan Welisław Lewicki urodził się w Przemyślu, gdzie został ochrzczony w obrządku greckokatolickim. Jego ojcem był Jan Lewicki – profesor gimnazjalny w „c. k. Gimnazyum wyższym” (obecnie I Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego w Przemyślu)Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Przemyślu za rok szkolny 1878. Przemyśl, 1878, s. 42., a następnie inspektor szkół średnich w C. K. Radzie Szkolnej Krajowej w Galicji WschodniejJan Lewicki. „Gazeta Lwowska”. 12, s. 3–4, 17 stycznia 1908.. Matka, Olimpia Zofia z domu ZatońskaNotarialnie potwierdzone dane dot. dr. Jana Welisława Lewickiego: Numer Repertorium: 6/1951; Zakliczyn, dnia 12 stycznia 1951 r. – Kancelaria Notarialna w Zakliczynie n/D. w późniejszych latach udzielała się w organizacjach kobiecych we Lwowie.

Jan Welisław Lewicki uczęszczał do C. K. Gimnazjum w Przemyślu od roku szkolnego 1878/1879Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Przemyślu za rok szkolny 1879. Przemyśl, 1879, s. 76.Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Przemyślu za rok szkolny 1882. Przemyśl, 1882, s. 50.Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Przemyślu za rok szkolny 1885. Przemyśl, 1885, s. 48., uzyskując tam świadectwo dojrzałości w 1886. W tym samym roku rozpoczął studia na Wydziale Prawa i Administracji na C. K. Uniwersytecie Franciszkańskim we Lwowie zaliczając tutaj cztery semestry, z kolei dwa następne (w roku akademickim 1888/1889) na c. k. Uniwersytecie Wiedeńskim oraz dwa ostatnie semestry (rok akad. 1889/1890) ponownie na Uniwersytecie we Lwowie, gdzie uzyskał absolutorium oraz doktorat. Po ukończeniu studiów podjął pracę w Namiestnictwie Galicji we Lwowie skąd jeszcze przed końcem lat 90. XIX w. został przeniesiony do Kancelarii Cywilnej cesarza Franciszka Józefa I w Wiedniu. Tutaj szybko zaczął awansować, zostając po niedługim czasie szefem Kancelarii Cywilnej cesarza i jego osobistym doradcą. Był jedynym Polakiem, który dokładnie znał panujące tam stosunki i rozkład pracy monarchyMarian Rosco-Bogdanowicz: Wspomnienia. Wydawnictwo Literackie, 1959..

Od samego początku pobytu w Wiedniu działał na rzecz austriackiej Polonii, między innymi w Polskim Towarzystwie Szkoły Ludowej w Wiedniu. Wszędzie, gdzie praca dla niej zaczynała kuleć na jakimś odcinku, tam na kierowniczym stanowisku najczęściej obsadzano Lewickiego, co powodowało jej rewitalizację. Gdy np. w środowisku Stowarzyszenia Polskiego „Strzecha”Pierwsze i nadal istniejące stowarzyszenie Polaków zagranicą, zarejestrowane w Namiestnictwie Dolnej Austrii 28 listopada 1894. został poruszony, nabrzmiały od lat problem urządzenia Domu Polskiego w Wiedniu, tę szczytną ideę podjął i zrealizował w 1907 m.in. Jan LewickiWładysław S. Kucharski: Polacy i Polonia w rdzennej Austrii w XIX i XX wieku. Lublin-Wiedeń: wyd. UMCS, 1994, s. 93.. W latach 1920–1925 pełnił funkcję Prezesa tego Stowarzyszenia. Za jego prezesury „Strzecha” znajdowała się w największym rozkwicieSylwester Makowski: Moje wspomnienia. wyd. Lublin-Polonia, 1987, s. 23..

Po zakończeniu I wojny światowej Lewicki wraz z hr. Karolem Lanckorońskim, Kazimierzem Chłędowskim oraz Bernardem Szarlittem wszedł w skład powołanej przez Główny Urząd Likwidacyjny Komisji Rewindykacyjnej określającej zakres zwrotu przez Austrię dóbr nauki i kultury odradzającej się PolsceRoman Taborski: Polacy w Wiedniu. Wrocław-Warszawa-Kraków: wyd. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1992, s. 58.. Z racji swojego stanowiska zajmowanego na dworze cesarskim – w urzędowej korespondencji w kraju był określany mianem „likwidatora majątku Habsburgów”.

Po zajęciu Austrii przez III Rzeszę w marcu 1938 (Anschluss) działalność stowarzyszeń i instytucji polonijnych została drastycznie ograniczona, a następnie zakazanaWładysław S. Kucharski: Polacy i Polonia w rdzennej Austrii w XIX i XX wieku. Lublin-Wiedeń: wyd. UMCS, 1994, s. 382.. W związku z tym Jan Lewicki latem 1938 powrócił do Lwowa, przywożąc ze sobą urny z prochami matki, Zofii (ur. 4 marca 1847, zm. 18 lutego 1915 w Wiedniu) oraz swojej żony, Kamili (ur. 4 września 1873, zm. 28 stycznia 1934 w Wiedniu). W dniu 13 sierpnia 1938 r. ich prochy zostały pochowane w rodzinnym grobowcu na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.

thumb|Obecny, nowy grób Jana Welisława Lewickiego Pod koniec II wojny światowej Jan Lewicki jako uchodźca opuścił Lwów i osiedlił się w powiecie Brzesko. Najpierw jako rezydent we dworze w Lusławicach nad Dunajcem (gmina Zakliczyn), a następnie zaraz po wojnie w pobliskim Zakliczynie, zajmując jeden pokój na plebanii, w parafii św. Idziego Opata. W umeblowaniu tego pokoju – jako meloman – posiadał również fortepian. Z początkiem 1954, w wyniku przeprowadzonego zabiegu operacyjnego w Tarnowie – zgodnie z informacją zawartą w karcie zgonu w tarnowskim Urzędzie Stanu Cywilnego – został umieszczony w Domu Starców przy ul. Starodąbrowskiej 53, gdzie zmarł 16 marca 1954. Został pochowany na Сmentarzu parafialnym w Zakliczynie – Sektor D, Rząd I, Grób nr 21Marek Mietelski: Pamięci Dr. Jana Lewickiego. „Głosiciel”. 3, s. 20–21, marzec 2013. ..

Życie prywatne Jan Welisław Lewicki miał żonę. Była nią Kamila Filipina z d. Piątkowska (córka Józefa i Filipiny z d. Reczuska, ur. 4 września 1871 we Lwowie – zm. 28 stycznia 1934 w Wiedniu, pochowana w rodzinnym grobowcu na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie). Ich ślub miał miejsce w Bazylice Metropolitalnej we Lwowie dnia 10 października 1895. Nie pozostawili potomstwa.

Jan Welisław Lewicki brał udział w wyjazdach cesarskiego dworu (m.in. kurort Bad Ischl, pałac na Korfu, zamek k. Triestu – obecnie Castello di Miramare). Był zapalonym podróżnikiem (m.in. Włochy, rejs do fiordów norweskich i Spitsbergen), uprawiał turystykę górską (Alpy, m.in. Adamello). Będąc z zamiłowania fotografikiem był pionierem fotografii kolorowej. Zostawił z tych podróży i wypraw bogaty zbiór przeźroczy na płytach szklanych - od grudnia 2024 w posiadaniu Muzeum Historii Fotografii im. Walerego Rzewuskiego w Krakowie.

Ordery i odznaczenia Kawaler Orderu Franciszka JózefaHandbuch des allerhöchsten Hofes und des Hofstaates seiner K. und K. Apostolischen Majestät für 1911. Wien: Druck und Verlag der K. K. Hof- und Staatdruckerei, s. 144. Jubileuszowy Pamiątkowy Medal dla Urzędników Cywilnych Jubileuszowy Krzyż Dworski Komandor II Klasy Orderu Fryderyka (Wirtembergia) Oficer Orderu Leopolda (Belgia)

Galeria Autorem poniższych zdjęć wykonanych ok. 1905 r. ze swoich podróży po Europie jest Jan Welisław Lewicki. Wszystkie są w postaci koloryzowanych przeźroczy na szkle o formacie 8,5x10 cm Na trzech z nich są oryginalne opisy Autora (w jęz. niemieckim). Pozostałe zostały zidentyfikowane (z wyjątkiem jednego) przy pomocy jednej z opcji przeglądarki Google przez Jerzego Wojciecha Mietelskiego.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Jan Welisław Lewicki, opracował Marek Mietelski, na str. I Liceum Ogólnokształcącego im. Juliusza Słowackiego w Przemyślu

Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie Jan Welisław Kategoria:Ludzie urodzeni w Przemyślu Kategoria:Ludzie związani z Uniwersytetem Wiedeńskim Kategoria:Ludzie związani z Lusławicami (województwo małopolskie) Kategoria:Ludzie związani z Zakliczynem Kategoria:Pochowani na Cmentarzu parafialnym w Zakliczynie Kategoria:Polacy – odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Franciszka Józefa Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Jubileuszowym Pamiątkowym dla Cywilnych Funkcjonariuszów Państwowych Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Fryderyka (Wirtembergia) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Leopolda (Belgia) Kategoria:Urodzeni w 1869 Kategoria:Zmarli w 1954