thumb|Karty z Liber Census Daniae. Na górze lewej karty „mała lista ziem estońskich”, a na dole tej strony „mała lista ziem pruskich” Liber Census Daniae (pol. Księga podatkowa ziem podległych Królowi Danii, duń. Kong Valdemars Jordebog) – zbiór dokumentów powstałych za panowania duńskiego króla Waldemara II Zwycięskiego (1202–1241) zawierających spis ziem, miast i ludności podległych jego panowaniu. Dokumenty powstały w celach skarbowych. Oryginalny rękopis znajduje się w Duńskim Archiwum Narodowym (Rigsarkivet) w KopenhadzeLiber census Daniæ Kong Valdemar den andens jordeborg, ed. O. Nielsen, Kopenhaga, 1873.
Spis zawiera wiele nazw miejscowych w państwach położonych nad Bałtykiem, które zostały tam wymienione po raz pierwszy.
Lista ziem pruskich thumb|Lista ziem pruskich z Liber Census Daniae z ok. 1210–1231 r. Liber Census Daniae zawiera tzw. małą listę ziem pruskich, najstarsze wymienienie plemiennych ziem w Prusach z czasów przed podbojem krzyżackimGerard Labuda Źródła skandynawskie i anglosaskie do dziejów Słowiańszczyzny, Warszawa 1961, s. 107–109, 113.
Co prawda ziemie pruskie były już od X wieku w orbicie zainteresowań duńskich królów i możnych, to ich relacje wspominają przede wszystkim o Sambii i ziemiach na północ od niej. W roku 1210 Waldemar II, któremu podlegało już Pomorze, wziął udział w wyprawie do Prus podporządkował je Danii. Dzięki temu lista ziem pruskich zawiera najwcześniejsze szczegółowe informacje o Prusach, w tym pierwszą listę pruskich terytoriów plemiennych. Zwierzchność nad Prusami utracił Waldemar najpóźniej w 1227 roku po klęsce pod Bornhöved, co otworzyło drogę do ich podboju przez zakon krzyżackiRafał Simiński Ziemie pruskie w świetle źródeł duńskich do przełomu XIII-XIV wieku, Pruthenia, tom IV, Olsztyn 2009, str. 204–205.
Według najszerzej uznanych przypuszczeń Paula Johansena lista powstała w roku 1231 w związku z działalnością w Inflantach legata papieskiego Baldwina z Alna, który zamierzał stworzyć państwo kościelne rozciągające się od Estonii po PrusyP. Johansen, Die Estlandliste des Liber census Daniae, Reval 1933, s. 106. Według Jana Powierskiego lista ziem pruskich została sporządzona już w trakcie wyprawy Waldemara II do Prus w 1210 rokuJan Poniewierski Mazowsze, t. II, cz. I, s. 42 nn. Natomiast według Stelli Marii Szacherskiej lista jest odzwierciedleniem duńskich planów podporządkowania ziem pruskichStella Maria Szacherska Valdemar II's expedition to Pruthenia and the mission of bishop Christian, w: Mediaeval Scandinavia vol. 12 (1988) p. 44–75.
Tekst łacińskiRafał Simiński Ziemie pruskie w świetle źródeł duńskich do przełomu XIII-XIV wieku, Pruthenia, tom IV, Olsztyn 2009, str. 210:
Hec sunt nomina terrarum Pruzie: Pomizania, Lanlania, Ermelandia, Notangia, Barcia, Pagodia, Nadrauia, Galindo, Syllonis in Zudua, Littonia. Hec sunt terre ex una parte fluvii, qui vocatur Lipz. Ex altera parte: Zambia, Scalwo, Lammato, Curlandia, Semigallia.
Tłumaczenie:
To są nazwy ziem pruskich: Pomezania, LanzaniaZ pewnością chodzi tu o nazwę Lansania (Stanisław Archemczyk Historia Warmii i Mazur. Pradzieje – 1772, Olsztyn 2010, tom I, s. 41). Zapewne wskutek błędu skryby lub kopisty powstał zapis Lanlania. W łacinie litera s przypomina literę l., Warmia, Natangia, Barcja, PagodiaMożliwe, że chodzi o Pogezanię, Nadrowia, Galindia, SyllonisNiektórzy łączą tę nazwę z rzeką Śliną, dopływem Narwi w Sudowii, Litwa. To są ziemie od jednej części rzeki, która nazywa się Lipz [Pregoła]. Od drugiej części: Sambia, Skalowia, LammatoWedług Henryka Łowmiańskiego okręg Lammato obejmował zachodnią część Korszowii (ziemia Korszów, terra Carsovia) na Żmudzi (Studja nad początkami społeczeństwa i państwa litewskiego, t.2, Wilno 1932, str. 7). O Lammato wspomniał też Piotr z Dusburga, zob. , ziemia Kurów, ziemia Zemgalów.
Zobacz też Średniowieczne kroniki duńskie Nazwa Warmii Piotr z Dusburga
Przypisy
Bibliografia Liber census Daniæ, Kong Valdemar den andens jordebog, wydanie O. Nielsen. Kopenhaga 1873 Gerard Labuda Źródła skandynawskie i anglosaskie do dziejów Słowiańszczyzny, Warszawa 1961 Rafał Simiński Ziemie pruskie w świetle źródeł duńskich do przełomu XIII-XIV wieku, Pruthenia, tom IV, Olsztyn 2009
Linki zewnętrzne Nielsen, O., (red.) Liber Census Daniæ. Kong Valdemar den Andens Jordebog, Kopenhaga 1873 (tekst online, wydanie w PDF)
Kategoria:Historia Danii