thumb|240px|Most Tumski i dalej Ostrów Tumski. thumb|240px|Pomnik kard. B. Kominka. thumb|240px|Pomnik i skwer. thumb|240px|Początek ulicy. Ulica Najświętszej Marii Panny – ulica położona we Wrocławiu na wyspie Piasek w ramach osiedla Stare Miasto i dawnej dzielnicy Śródmieście. Obejmuje drogę gminną o długości 83 m. Południową pierzeję ulicy stanowi zabytkowy kościół Najświętszej Marii Panny na Piasku we Wrocławiu, a jej przedłużeniem jest równie zabytkowy Most Tumski, łączący wyspę Piasek z Ostrowem Tumskim.

Historia Ulica ta istniała już we wczesnym średniowieczu. Historia jej ukształtowania wiąże się z przekazaniem środkowej części Ostrowa Tumskiego kapitule świętokrzyskiej. Istnieją przypuszczenia, że w 1288 roku, w związku z tym wydarzeniem, wytyczono ulicę Katedralną w obecnym kształcie, od wrocławskiej katedry do Mostu Tumskiego, za którym przez obecną ulicę Najświętszej Marii Panny połączona była z głównym szlakiem komunikacyjnym biegnącym przez Wyspę Piasek z południa na północ, obecnie ulica Świętej Jadwigi.

Przeprawa z Wyspy Piasek na Ostrów Tumski funkcjonuje co najmniej od XII wieku. Wyznaczała ona granicę pomiędzy jurysdykcją miejską (na Wyspie Piaskowej) i kościelną (na Ostrowie Tumskim). Przeprawa ta od wymienionego momentu w historii miała postać mostu, przy czym był on wielokrotnie niszczony i naprawiany, oraz rozbierany w celu budowy nowego mostu w nowej technologii i konstrukcji.

Zabudowa ulicy po stronie południowej związana jest z historią powstania od XII wieku zespołu klasztornego Kanoników Regularnych z kościołem Najświętszej Marii Panny na Piasku. Od chwili powstania zabudowy w południowej pierzei dominuje wskazany kościół, również wielokrotnie przebudowywany, odbudowywany po zniszczeniach i remontowany. Po stronie północnej w początku XVI wieku było pięć domów i szkoła przyklasztorna. Sama szkoła wzmiankowana była już od 1326 r. Zburzono ją około 1860 r. W 1791 r. pożar zniszczył posadowione tu kamienice. Odbudowane, ponownie zostały zniszczone w wyniku działań wojennych podczas oblężenia Wrocławia w 1945 r. Po wojnie kamienic tych już nie odbudowano, a wolny teren zagospodarowano na zieleniec i bulwar, na którym w 2005 r. postawiono pomnik Bolesława Kominka.

Nazwy W swojej historii ulica nosiła następujące nazwy: An der Sandkirche, do 1945 r. Najświętszej Marii Panny, od 1945 r..

Niemiecka nazwa ulicy, podobnie jak polska nazwa współczesna, odnosiła się do położonego tu kościoła. Z języka niemieckiego Sandkirche to właściwie St. Maria auf dem Sande, czyli kościół Najświętszej Marii Panny na Piasku. Współczesna nazwa ulicy została nadana przez Zarząd Miejski i ogłoszona w okólniku nr 94 z 20.12.1945 r..

Układ drogowy Do ulicy przypisana jest droga gminna nr 105211D (numer ewidencyjny drogi G1052110264011) o długości 83 m. Ulica położona jest na działce ewidencyjnej o powierzchni 1242 m2. Droga ta przeznaczona jest dla ruchu pieszego z dopuszczeniem obsługi komunikacyjnej nieruchomości przylegających.

Ulice i inne drogi powiązane z ulicą Najświętszej Marii Panny: skrzyżowanie: ulica św. Jadwigi skrzyżowanie: bulwar kard. Stefana Wyszyńskiego bulwar Piotra Włostowica kontynuacja: Most Tumski i ulica Katedralna.

Wzdłuż ulicy św. Jadwigi przebiega torowisko tramwajowe dla obsługi przebiegających tu linii tramwajowych w ramach komunikacji miejskiej.

Drogi w tym rejonie położone są w strefie zamieszkania i ograniczonej prędkości z ograniczeniem prędkości jazdy do 20 km/h. Ulica przeznaczona jest także dla ruchu rowerowego.

Zabudowa i zagospodarowanie Most Tumski, stanowiący kontynuację ulicy w kierunku wschodnim, przerzucony jest nad ramieniem rzeki Odra, tzw. Odrą Północną, będącą częścią Odry Głównej w ramach Śródmiejskiego Węzła Wodnego. Wzdłuż tego ramienia, na południowym, lewym brzegu, urządzono bulwary, przecięte przez ulicę. Północna strona ulicy to urządzony w ramach bulwaru skwer, o powierzchni 1713 m², na którym ustawiono pomnik Bolesława Kominka. Po stronie południowej zaś zabudowę stanowi kościół, który dla tego zespołu zabudowy stanowi wyraźną dominantę. Ulica rozpoczyna się przy skrzyżowaniu z ulicą św. Jadwigi, za którym znajduje się krótki zespół zabudowy pierzejowej, w szczególności w tym miejscu zlokalizowane są dwie zabytkowe kamienice.

Ulica zlokalizowana jest w obszarze położonym na wysokości bezwzględnej pomiędzy 118,5 a 120,2 . Objęta jest rejonem statystycznym nr 934020, na którym występuje gęstość zaludnienia 3,529 osób/km², przy 1044 osobach zameldowanych w tym rejonie (stan na 31.12.2019 r.).

Ochrona i zabytki Obszar, na którym położony jest ulica Najświętszej Marii Panny, podlega ochronie w ramach zespołu urbanistycznego Ostrowa Tumskiego i wysp: Piaskowej, Bielarskiej, Słodowej i Tumskiej, wpisanego do rejestru zabytków pod nr rej.: 195 z 15.02.1962 r. oraz A/678/213 z 12.05.1967 r.. Inną formą ochrony tych obszarów jest ustanowienie historycznego centrum miasta, w nieco szerszym obszarowo zakresie niż wyżej wskazany zespół urbanistyczny, jako pomnik historii. Samo miasto włączyło ten obszar, jako cenny i wymagający ochrony, do Wrocławskiego Parku Kulturowego "Stare Miasto", który zakłada ochronę krajobrazu kulturowego oraz uporządkowanie, zachowanie i właściwe kształtowanie krajobrazu kulturowego oraz historycznego charakteru najstarszej części miasta. Również miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego wskazuje ten obszar jako chroniony, z koniecznością zachowania jego szczególnych wartości kulturowych, krajobrazowych i historycznej kompozycji.

Wartości te znajdują także ochronę w postaci nakazu zachowania osi widokowych: wzdłuż ulicy Najświętszej Marii Panny, w kierunku Mostu Tumskiego i zabytkowych rzeźb wzdłuż ulicy św. Jadwigi.

Podobną ochronę wyznaczają panoramy widokowe: z bulwaru ks. Aleksandra Zienkiewicza (poprzednio św. Marcina) na północną fasadę kościoła Najświętszej Marii Panny na Piasku oraz Most Tumski i Mosty Młyńskie, a także sam bulwar kard. Stefana Wyszyńskiego. z bulwaru Wyszyńskiego na kościół św. Marcina i pomnik Jana XXIII.

+ Obiekty zabytkowe obiekt, położenie powstanie, nr rej. fotografia strona południowa Zespół klasztorny Kanoników Regularnych, obecnie kościół pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny na Piasku i biblioteka Uniwersytetu Wrocławskiegozałożenie przestrzenneulica św. Jadwigi 1-3/4 wzmiankowany XII wiek, XIII-XV wiek, XVII-XVIII wiek, XIX wiek, zniszczony 1945 r., odbudowa w latach 1956-1959gez, mpzp 160px Zespół klasztorny Kanoników Regularnych – kościół klasztorny, obecnie parafialny pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny na Piaskuulica św. Jadwigi 1 1149 r. (?) – fundamenty, lata 1334-1425, 1580 r., lata 1666-1667, lata 1724-1735, lata 1888-1891, 1945 r. – zniszczony z wyposażeniem, lata 1946-1948 i lata 1961-1963 odbudowanr 430/82 z dnia 6.02.1962 r. 160px Bulwar spacerowo–widokowy imienia Piotra Włostowica 1998 r.gez, mpzp 160px kraniec wschodni Most Tumski lata 1888-1889nr A/1652/327/Wm z dn. 15.10.1976 160px rzeźba św. Jadwigi Trzebnickiejstrona północna przyczółku Mostu Tumskiego 1897 r. (autor: Gustav Grunenberg)nr 638, z 10.11.1992 r. 160px rzeźba św. Jana Chrzcicielastrona południowa przyczółku Mostu Tumskiego 1897 r. (autor: Gustav Grunenberg)nr 638, z 10.11.1992 r. 160px zamknięcie zachodniej osi widokowej Kamienica z Apteką "Pod Królem Salomonem", obecnie budynek mieszkalno-usługowyulica św. Jadwigi 9 1795 r., remont 2009 r.nr A/4038/41 z dnia 29.03.1949 r. oraz A/1593/36 z dnia 26.10.1961 r. 160px Kamienica "Pod Okiem Opatrzności", obecnie budynek mieszkalno-usługowyulica św. Jadwigi 10 1795 r., remont 2009 r.nr A/4038/41 z dnia 29.03.1949 r. oraz A/1592/37 z dnia 26.10.1961 r. 160px

Baza TERYT Dane Głównego Urzędu Statystycznego z bazy TERYT, spis ulic (ULIC): województwo: DOLNOŚLĄSKIE (02) powiat: Wrocław (0264) gmina/dzielnica/delegatura: Wrocław (0264011) gmina miejska Miejscowość podstawowa: Wrocław (0986283) miasto Nazwa ulicy: ul. Najświętszej Marii Panny (13947).

Zobacz też Historia Wrocławia Architektura Wrocławia

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Najświętszej Marii Panny