thumb|250px|Trąbka hiszpańska Trąbka hiszpańska (trąbka horyzontalna, szamada, fr. chamade) – językowy głos w organach piszczałkowych o charakterystycznym, mocnym i agresywnym, niekiedy rżniętym i przeszywającym brzmieniu, podobnym do ryku. Ze względu na charakterystyczną barwę i donośność wydawanego dźwięku, jest doskonale słyszalna nawet podczas gry na pełnych organach (tutti). Stosowana jest najczęściej w organach wielkich (posiadających co najmniej kilkadziesiąt głosów i kilka manuałów). Ze względu na specyficzną barwę i położenie dominuje nad pozostałymi głosami instrumentu.
Charakterystyka Rezonatory trąbki hiszpańskiej umieszczane są w prospekcie organowym horyzontalnie (dlatego zwana jest czasami trąbką horyzontalnąPor. oryginalne nazwy dla tego głosu w Kościele Świętych Polskich Braci Męczenników w Bydgoszczy (zobacz: dyspozycja instrumentu) oraz w Kościele Najświętszego Serca Jezusowego w Łodzi (zobacz: dyspozycja instrumentu)). Stąd współcześnie instalowana jest czasami w sytuacjach, gdy chór organowy jest zbyt mały, aby w sposób tradycyjny (pionowy) zmieścić na nim większą liczbę piszczałek. Roztrąby skierowane są w stronę słuchaczy, do wewnątrz kościoła lub sali koncertowej.
Głos zazwyczaj 8 lub 4-stopowy, rzadziej 16-stopowy, występujący najczęściej w pierwszym, głównym manuale organów. W instrumentach o elektrycznej trakturze rejestrów niekiedy możliwe jest łączenie trąbki hiszpańskiej z dowolnym manuałem lub pedałem.
Pochodzenie Wywodzą się z Hiszpanii i używane tam były już w epoce baroku do gry muzyki batalistycznej, imitującej sceny walki. Nazwę szamada zawdzięcza używanym w czasie wojen trąbkom, których dźwięk rozlegał się w czasie walki na polu bitwy lub tuż przed atakiem.
Występowanie w Polsce Trąbka hiszpańska jest praktycznie niespotykana w organach małych i średnich, jak również w wielkich organach dysponujących małą liczbą głosów językowych. Dlatego statystycznie jest głosem rzadkim. Uwzględniając instrumenty polskie, najstarsza jest trąbka hiszpańska w organach Daniela Nitrowskiego w archikatedrze we Fromborku, którą zamontowała firma Emannela Kempera z Lubeki. Następnym chronologicznie głosem tego typu jest szamada zainstalowana w organach Biernackiego w archikatedrze częstochowskiej.
Poniżej wymieniono budynki w Polsce, w których znajdują się organy posiadające w swojej dyspozycji trąbkę hiszpańską. BudynekNazwa oryginalna i stopażMateriałBazylika archikatedralna Świętej Rodziny w CzęstochowieTrąbka hiszpańska 8'miedźBazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja we FromborkuTrąbka hiszpańska 8' (do 1945 roku Spanische trompete 8') Trąbka francuska 4'miedź
cynkBazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Wojciecha w GnieźnieTrąbka hiszpańska 8' Trąbka hiszpańska 4'Archikatedra Chrystusa Króla w KatowicachTrompete 8' (Spanische)miedźBazylika archikatedralna św. Jakuba w SzczecinieTrompeta magna 16' Trompeta real 8' Trompeta alta 4'Bazylika archikatedralna św. Jana Chrzciciela w WarszawieSpanische Trompete 8'cynkBazylika katedralna św. Michała i św. Floriana w WarszawieTrąbka hiszpańska 8'miedźKatedra Św. Michała Archanioła w ŁomżyKatedra w OpoluSpanische trompete 16' Spanische trompete 8'
Spanische trompete 4'Bazylika św. Anny na Górze św. AnnySpanische trompete - hor. 8' Spanische trompete - ver. 4'miedźBazylika MB w Licheniu (organy wschodnie)Tuba magna 16' Tuba mirabilis 8'
Clairon 4'Kościół Wniebowzięcia NMP w KatowicachSpanische trompette 8'miedźKaplica NMP na Jasnej Górze w CzęstochowieTrąbka hiszpańska 8'miedźKościół Świętych Polskich Braci Męczenników w BydgoszczyTrąbka horyzontalna 8'miedźKościół MB Królowej Polski w ChojnicachTrąbka hiszpańska 8'miedźKościół MB Szkaplerznej w ImielinieTrąbka hiszpańska 8' Trąbka hiszpańska 4'miedźKościół Św. Rodziny w LublinieTrąbka hiszpańska 8'miedźKościół Najświętszego Serca Jezusowego w ŁodziTrąbka horyzontalna 8'Kościół św. Teresy w ŁodziTrąbka horyzontalna 8' Trąbka horyzontalna 4'Kościół Św. Krzysztofa w TychachSchamade 8'miedźAkademia Muzyczna im. Fryderyka Chopina w Warszawie Kościół Bł. Władysława z Gielniowa w Warszawie
Kościół Św. Apostołów Piotra i Pawła w Warszawie
Kościół Wszystkich Świętych w WarszawieTrompete en chamade 8' Tuba harmonika 8'
Trąbka horyzontalna 8'
Tuba mirabilis 8'miedź
cyna
miedźFilharmonia BałtyckaChamade 16' Chamade 8' Chamade 4' Chamade 2'Filharmonia Pomorska im. Ignacego Jana Paderewskiego w BydgoszczyTrąba hiszpańska 8'miedźMałopolskie Centrum Kultury SOKÓŁ w Nowym SączuTrompette en chamade 8'
Zobacz też Podział głosów organowych
Przypisy
Kategoria:Głosy organowe