thumb|Bulbine semibarbata thumb|Kwiat bulbine krzewiastej z widocznymi owłosionymi nitkami pręcików thumb|Kwiatostan Bulbine bulbosa thumb|Bulbine lagopus thumb|Bulbine mesembryathemoides

Bulbine, bulwiczka (Bulbine N.M.Wolf) – rodzaj roślin należący do rodziny złotogłowowatych (Asphodelaceae), obejmujący 82 gatunki, występujące we wschodniej i południowej Afryce tropikalnej, na obszarze od Sudanu i Erytrei do Południowej Afryki, w Australii i na Tasmanii oraz w Jemenie. Gatunek Bulbine asphodeloides został introdukowany do Włoch. Największa różnorodność rodzaju występuje w południowo-zachodnim Kraju Przylądkowym.

Morfologia Pokrój Rodzaj obejmuje rośliny o zróżnicowanych formach życiowych. Rośliny łodygowe lub bezłodygowe, gruboszowate krzewinki, często z bulwocebulastą lub kłączowatą nasadą pędu (kaudeks), pojedyncze lub tworzące gęste skupiska.

Pędy Bulwocebule, bardzo zróżnicowane, spłaszczone do okrągłych lub podługowatych, często klapowane.

Liście Bardzo zróżnicowane, na przekroju okrągłe lub spłaszczone, twarde lub miękkie i gruboszowate, nagie lub owłosione, zebrane w różyczkę lub rzadziej położone w dwóch rzędach, zielone do niebieskozielonych, niekiedy z prześwitującymi liniami lub okręgami, często u nasady owłosione. Blaszki liściowe całobrzegie, orzęsione lub drobno ząbkowane. Tkanka wewnętrzna bezbarwna.

KwiatyZebrane po kilka lub wiele w luźny lub gęsty groniasty kwiatostan, cylindryczny do baldachogronowatego, wzniesiony. Szypuła gładka, pozbawiona liści przykwiatowych. Kwiaty promieniste lub rzadko lekko grzbieciste z uwagi na niesymetryczne ułożenie pręcikowia i słupkowia. Okwiat gwiaździsty, rozpostarty, rzadko o listkach mniej więcej stykających się. Sześć listków okwiatu położonych w dwóch okółkach (te w zewnętrznym mniejsze), wolnych, często odgiętych, głównie żółtych. Sześć pręcików o żółtych (rzadziej pomarańczowych), owłosionych nitkach, łączących się z łącznikiem od tyłu główki. Pylniki skierowane do wewnątrz. Zalążnia jajowata do kulistej, trójkomorowa. Szyjka słupka stożkowata, zakończona główkowatym znamieniem.

OwoceTrójkomorowe, kuliste torebki, zawierające kanciaste, czarniawe, spłaszczone, nasiona.

Biologia Rozwój Wieloletnie geofity, rzadziej jednoroczne, wiecznie zielone lub przechodzące okres spoczynku.

Genetyka Podstawowa liczba chromosomów wynosi x=7 u gatunków afrykańskich i x=12 u gatunków australijskich. Gatunki afrykańskie są diploidalne, a australijskie poliploidalne.

Systematyka Rodzaj z podrodziny Asphodeloideae z rodziny złotogłowowatych (Asphodelaceae).

Wykaz gatunków

Nazewnictwo Etymologia nazwy naukowej Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od łacińskiego słowa bulbus, oznaczającego cebulę.

Synonimy taksonomiczne Blephanthera Raf., Fl. Tellur. 2: 59 (1836). Nemopogon Raf., Fl. Tellur. 2: 27 (1837). Phalangium Möhring ex Kuntze, Revis. Gen. Pl. 2: 713 (1891), nom. illeg. Bulbinopsis Borzí, Boll. Reale Orto Bot. Palermo 1: 20 (1897). Jodrellia Baijnath, Kew Bull. 32: 571 (1978).

Zastosowanie Rośliny ozdobne Około 30 gatunków bulbine jest uprawianych z uwagi na ozdobne liście. Bulbine krzewiasta jest często uprawiana jako żywopłot w południowej Afryce. Rośliny te łatwo rozmnażają się przez nasiona lub podział. Są szybko rosnące.

Rośliny lecznicze Różne gatunki bulbine były tradycyjnie używane do leczenia różnorodnych chorób i dolegliwości. Od XVIII wieku brytyjscy i holenderscy osadnicy w Południowej Afryce używali tych roślin do leczenia szerokiej gamy chorób, takich jak choroby przenoszone drogą płciową, dolegliwości żołądkowe i biegunka, infekcje dróg moczowych, infekcje wirusowe, ospa wietrzna i półpasiec oraz infekcje pasożytnicze. Najczęściej stosowanymi w etnomedycynie gatunkami bulbine są B. alooides, B. asphodeloides, B. frutescens, B. latifolia i B. narcissifolia, najczęściej są one wykorzystywane do leczenia chorób skóry (11 gatunków), dolegliwości żołądkowo-jelitowych i infekcji wirusowych, w tym AIDS (6 gatunków), reumatyzmu i chorób układu moczowego (4 gatunki). Rośliny te zawierają antrachinony, pochodne naftochinonów i naftalenu, flawonoidy, triterpeny i sterole, o działaniu przeciwrobaczym, przeciwbakteryjnym, przeciwutleniającym, przeciwzapalnym, przeciwnowotworowym, poprawiającym płodność oraz leczącym rany i oparzenia. Obecnie opatentowane zostały preparaty uzyskane z dwóch gatunków bulbine: B. frutescens i B. natalensis. Dostępne w sprzedaży preparaty z B. frutescens (oparte na soku z liści tych roślin) mają zastosowanie terapeutyczne i kosmetyczne, jako posiadające właściwości grzybobójcze, gojące, nootropowe, dermatologiczne, przeciwzapalne, przeciwkaszlowe, przeciwartretyczne i przeciwbiegunkowe. Preparaty z B. natalensis stosowane są w celu zapobiegania lub leczenia zaburzeń hormonalnych i chorób związanych z brakiem lub niskim poziomem testosteronu u ssaków.

Rośliny spożywcze Cebulobulwy Bulbine bulbosa są jadalne po ugotowaniu. Zawierają skrobię i są uznawane za smaczne.

Przypisy

Kategoria:Złotogłowowate