thumb|Adam PrzybylskiWojna Polska 1918–1921 Bitwa pod Berezą Kartuską – walki polskiej 14 Dywizji Piechoty gen. Daniela Konarzewskiego z sowiecką 10 Dywizją Strzelców Ansisa Daumanisa w czasie lipcowej ofensywy Frontu Zachodniego Michaiła Tuchaczewskiego w okresie wojny polsko-bolszewickiej.

Sytuacja ogólna W pierwszej dekadzie lipca przełamany został front polski nad Autą, a wojska Frontu Północno-Wschodniego gen. Stanisława Szeptyckiego cofały się pod naporem ofensywy Michaiła Tuchaczewskiego. Polskie Naczelne Dowództwo nakazało powstrzymanie wojsk sowieckiego Frontu Zachodniego na linii dawnych okopów niemieckich z okresu I wojny światowej. Sytuacja operacyjna, a szczególnie upadek Wilna i obejście pozycji polskich od północy, wymusiła jednak dalszy odwrót. Gen. Szeptycki wydał rozkaz dalszego odwrotu. 1 Armia gen. Gustawa Zygadłowicza cofała się za Niemen, 4 Armia nad Szczarę, a Grupa Poleska na Kanał Ogińskiego i Pińsk.

Dyrektywa Naczelnego Wodza z 18 lipca ujmowała: Przy zgrupowaniu na linii Niemna i Szczary należy wziąć pod uwagę, że lewe skrzydło musi być najsilniejsze, że musimy Linię Niemna i Grodno koniecznie utrzymać. Utrata linii Niemna odkryłaby najkrótszy kierunek Warszawy i uniemożliwiłaby utrzymanie linii Narwi. Odepchnięcie naszych linii na Polesiu lub na Szczarze mniej szkodliwe.

Na linii rzek Niemen i Szczara zamierzano powstrzymać marsz nieprzyjaciela, skoncentrować nad Bugiem zgrupowanie ofensywne i uderzyć na lewe skrzydło frontu Tuchaczewskiego.

21 lipca Sowieci sforsowali Szczarę w rejonie obrony 18 pułku piechoty.

Walki pod Berezą Kartuską 21 lipca, będąca po walkach na linii okopów niemieckich, nad Szczarą i w okolicach Baranowicz, 14 Wielkopolska Dywizja Piechoty gen. Daniela Konarzewskiego cofała się pod Berezę Kartuską. Jej oddziały obsadziły linię Jasiołdy: 55 pułk piechoty swój jeden batalion wysunął na przedmoście, a wspierał go dywizjon artylerii ciężkiej, 57 pułk piechoty obsadził rejon obrony od Sielca do toru kolejowego, 4 pułk ułanów zajął stanowiska w Sielcu, szwadron 15 pułku ułanów jako ubezpieczenie w Pieszczance, odwód dywizji stanowił 58 pułk piechoty oraz 15 pułk ułanów (bez szwadronu), rozmieszczony w rejonie Bereza Kartuska – Błudeń. thumb|180px|Ppłk Arnold Szylling d-ca 57 pp – zmarł z ran odniesionych pod Kobryniem 17 IX 1920.

23 lipca dywizja otrzymała zadanie dodatkowe obrony przeprawy pod Prużaną. Dowódca dywizji postanowił obsadzić przeprawę swoim odwodem, tj. 58 pułkiem piechoty i 15 pułkiem ułanów. 24 lipca pod Berezę Kartuską podeszły oddziały sowieckiej 10 Dywizji Strzelców i uderzyły z marszu na ugrupowaną obronnie 14 Wielkopolską DP. Na przedmościu 55 pułk piechoty odparł wszystkie ataki czerwonoarmistów. II/55 pp kontratakował, a jego 7 kompania dokonała obejścia i wyszła na tyły atakujących Sowietów. Batalion wziął jeńców, odrzucił przeciwnika od swoich stanowisk i zdobył 3 karabiny maszynowe. Wg relacji Antoniego Ziemeckiego- dowódcy plutonu 6 kompanii- czynu tego dokonała właśnie 6 kompania, za co Ziemecki otrzymał Order Virtuti Militari V kl o nr 1995. Pozycja Jesionka str.14 ma podany zły numer kompanii. . Według relacji świadków szer.Przeworski Józef oraz st. szer. Dziulatko Jan czynu tego dokonała 6 kompania II/55 pp. Wniosek na odznaczenie orderem ,,Virtuti Militari,, w myśl uchwały kapituły tymczasowej z dnia 23.01.20r. Za ten czyn na wniosek dowódcy 6 kompanii p.por. Otworkowskiego plutonowy 6 kompanii Antoni Ziemecki został odznaczony srebrnym krzyżem Virtuti Militari V klasy.W tym dniu III/55 pp otrzymał zadanie rozszerzenia przedmościa. W tym celu zajął stanowiska w lesie po obu stronach szosy na północny zachód od wsi Smolarek. W czasie przygotowywania natarcia Sowieci wyprowadzili kontratak. W wyniku uderzenia cofnęła się 9 kompania. Dopiero wejście do działań 7. i 8 kompanii spowodowało, że nieprzyjaciel został wyparty z rejonu włamania. Jednak na lewym skrzydle dywizji nieprzyjaciel przełamał obronę III batalionu 57 pułku piechoty i opanował Sielec. Wysłany na pomoc I/57 pp spóźnił się i dopiero wprowadzenie do walki szkoły podoficerskiej spowodowało, że kontratak 57 pułku piechoty uzyskał powodzenie, a Sowieci wycofali się z miejscowości.

Przed walką tak do słuchaczy szkoły podoficerskiej mówił dowódca 57 pp ppłk Arnold Szylling: Chłopcy, wy jesteście moją ostatnią rezerwą, lecz mam nadzieję, że nie zawiodę się na was. Po walce, w dowód uznania, dowódca pułku awansował wszystkich szeregowych szkoły o jeden stopień za waleczność.

W kolejnym dniu wielkopolska dywizja z powodzeniem odpierała kolejne ataki Sowietów. Dzień 26 lipca przyniósł jednak niekorzystny dla Polaków przełom w walkach. Nie osiągnęła swoich celów przeprowadzona wspólnie z 58 pułkiem piechoty akcja grupy ppłk. Władysława Andersa. Wprowadzone do walki na kierunek Prużany nowe sowieckie oddziały spowodowały, że gen. Konarzewski zmuszony był przerzucić większość swoich odwodów na szosę prużańską. W tym dniu nakazał też zlikwidować przedmoście „Bereza Kartuska” i spalić mosty na Jasiołdzie, a 55 pp przemieścić transportem kolejowym do Prużany. Następnego dnia dywizja rozpoczęła odwrót na Kobryń.

Komunikat prasowy Sztabu Generalnego z 27 lipca 1920 donosił:

Bilans walk W związku z ogólną sytuacją na froncie, 14 Wielkopolska Dywizja Piechoty musiała opuścić Berezę Kartuską. W walkach poniesiono duże straty. 55 pułk piechoty stracił około 60 zabitych i rannych.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Bitwy i boje wojny polsko-bolszewickiej Kategoria:Bitwy w 1920 Kategoria:Bereza Kategoria:Bitwy i boje 14 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty