Kwasy tłuszczowe egzogenne (NNKT – niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe, ) nazywane też kwasami niezbędnymi – grupa kwasów tłuszczowych, które nie mogą być syntetyzowane w organizmie zwierzęcym, w tym również człowieka, i muszą być dostarczane w pożywieniu, w przeciwieństwie do kwasów endogennych. Żywienie pokarmami ubogimi w niezbędne kwasy tłuszczowe może doprowadzić do zaburzeń chorobowych.
Rodzaje 420px|mały|Kwas linolowy, ω−6, Δ9,12 420px|mały|Kwas α-linolenowy, ω−3, Δ9,12,15 Wśród nienasyconych kwasów tłuszczowych wyróżnia się grupę wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, które zawierają więcej niż jedno wiązanie podwójne węgiel-węgiel w łańcuchu węglowodorowym reszty kwasowej. Są one istotnym elementem diety człowieka.
Dwa z nich muszą być dostarczane z pokarmem, gdyż organizm człowieka i wielu zwierząt nie jest zdolny do ich wytwarzania: kwas linolowy (typu ω−6) kwas α-linolenowy (typu ω−3) Dla kotów egzogennym jest także kwas arachidonowy (typu ω−6).
Wynika to z faktu, że organizmy zwierzęce, w przeciwieństwie do roślinnych, nie są w stanie wstawiać wiązania podwójnego w pozycjach dalszych niż Δ9 łańcuchów wyższych kwasów tłuszczowych. Nie wszystkie jednak kwasy tłuszczowe z tak odległymi wiązaniami podwójnymi są egzogenne, gdyż mogą być one syntezowane w organizmach z kwasu linolowego (np. kwasy γ-linolenowy i arachidonowy) i α-linolenowego (np. kwas dokozaheksaenowy).
NNKT pod nazwą witamina F są stosowane w lecznictwie. Wskazaniem do stosowania są m.in. choroby skóry.
Poza efektami korzystnymi dla zdrowia, kwasy typu ω−6, w tym kwas linolowy, mają też właściwości prozapalne i zwiększające utlenianie. W badaniach na szczurach stwierdzono, że spożywanie dużych ilości oleju słonecznikowego (20% masy pożywienia) prowadzi do niekorzystnych zmian w mięśniu sercowym.
Skutki niedoboru Niedobór NNKT: może powodować choroby skóry (łupież) powoduje zwiększenie utraty wody w organizmie w czasie ciąży może doprowadzić do niedorozwoju płodu
Występowanie Występują głównie w tłuszczach zwierząt wodnych i olejach roślinnych.
egzogenne linolowy (LA) – olej krokoszowy, kukurydziany, słonecznikowy, sojowy, arachidowy, rzepakowy, oliwa α-linolenowy (ALA) – olej lniany, rzepakowy, z orzechów włoskich pozostałe γ-linolenowy (GLA) – olej z ogórecznika lekarskiego, wiesiołka, czarnej porzeczki, konopny arachidonowy (AA) – produkty pochodzenia zwierzęcego, mięso eikozapentaenowy (EPA) – algi, łosoś, olej rybi (dorsz) dokozaheksaenowy (DHA) – olej z makreli, niektóre algi, nasiona lnu
Zobacz też tłuszcze trans substancja egzogenna
Przypisy
Kategoria:Kwasy tłuszczowe Kategoria:Dietetyka