Dariusz Marek Tkaczewski (ur. 1963 w Katowicach) − polski slawista, bohemista i słowacysta, językoznawca, tłumacz literatury czeskiej, nauczyciel akademicki i pracownik naukowy Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, członek Komisji Językoznawstwa Polskiej Akademii Nauk, Oddział Katowice oraz Polsko-Czeskiego Towarzystwa Naukowego.
Życiorys W 1978 roku ukończył Szkołę Podstawową nr 10 im. M. Skłodowskiej-Curie w Katowicach, następnie kontynuował naukę w III Liceum Ogólnokształcącym im. A. Mickiewicza w Katowicach (1978-1982) oraz w Policealnym Studium Ekonomicznym w Katowicach na kierunku Obsługa ruchu turystycznego (1982-1984).
W latach 1970-1990 aktywny członek Związku Harcerstwa Polskiego, gdzie pełnił funkcję instruktora w stopniu harcmistrza ZHP, obecnie członek SRH „Czuwaj” (Krąg Terenowy w Katowicach).
Od roku 1999 związany z odbywającymi się corocznie w Cieszynie i Czeskim Cieszynie festiwalami: Międzynarodowym Festiwalem Teatralnym "Bez Granic" i Przeglądem Filmowym "Kino na Granicy".
Studia magisterskie w zakresie filologii czesko-słowackiej odbywał w Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach (1984-1989), przebywał na studiach bohemistycznych w Uniwersytecie Karola w Pradze (1987-1988) i Uniwersytecie Palackiego w Ołomuńcu (1986, 1988). W r. 1989 uzyskał tytuł magistra filologii słowiańskiej na podstawie pracy magisterskiej pt. Slang czeskich studentów.
Pełnił między innymi funkcje sekretarza Rady (2013-2015) i wicedyrektora (2015-2016) Instytutu Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Śląskiego oraz w latach 2017-2020 redaktora naczelnego czasopisma „Noviny Slawia”.
Działalność naukowo-dydaktyczna W latach 1999–2008 był wykładowcą i lektorem języka polskiego w Republice Czeskiej, prowadząc zajęcia w Katedrze Slawistyki Uniwersytetu Palackiego w Ołomuńcu (1999-2003) i Katedrze Slawistyki Uniwersytetu Ostrawskiego w Ostrawie (2003-2008).
W 1998 uzyskał stopień doktora nauk humanistycznych na podstawie rozprawy Język czeskich mass mediów (wybrane zagadnienia). W 2015 roku jako rozprawę habilitacyjną opublikował książkę „Ottův slovník naučný” na tle czeskiej tradycji leksykograficznej: encyklopedia — twórcy — język i uzyskał stopień doktora habilitowanego nauk humanistycznych.
Od roku 2019 profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Śląskiego w Instytucie Językoznawstwa Wydziału Humanistycznego, nagrodzony w 2024 roku Złotą odznaka „Za Zasługi dla Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”Uchwała nr 586 Senatu Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach z dnia 4 lipca 2024 r. w sprawie przyznania złotych odznak „Za Zasługi dla Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”.
W latach 1988–2025 przebywał na 16 stypendiach i stażach naukowych w Czechach, wygłaszał wykłady na uniwersytetach w Pradze, Ołomuńcu, Ostrawie, Brnie, Bańskiej Bystrzycy, Krakowie i Wrocławiu, występował z referatami na 35 międzynarodowych konferencjach naukowych oraz opublikował 7 książek (monografie autorskie i redagowane), 65 artykułów naukowych, kilkanaście publikacji popularnonaukowych i publicystycznych oraz kilkadziesiąt przekładów artystycznych literatury czeskiej.
Zainteresowania naukowe Głównym przedmiotem językoznawczych (slawistycznych i bohemistycznych) zainteresowań naukowych Dariusza Tkaczewskiego jest słowiańskie dziedzictwo oraz tradycje Polski i Czech oraz Czechosłowacji, a w szczególności czesko-polskie/polsko-czeskie związki kulturowe i językowe. Kolejnymi polami badawczymi są: doświadczenia historyczne i kulturowe oraz współczesne realia Polski i Czech (ze szczególnym uwzględnieniem stereotypów kulturowych i językowych), zagadnienia psycholingwistyczne i socjolingwistyczne (w tym badania dotyczące uwarunkowań funkcjonowania czeskich socjolektów, profesjolektów, slangów i języków subkultur [np. hantec]), tradycje i współczesność czeskiej, słowackiej i czechosłowackiej leksykografii encyklopedycznej, historia języka czeskiego (kultura i czeszczyzna okresu Protektoratu Czech i Moraw 1939-1945) i języka słowackiego oraz percepcja czeskiej kultury (szczególnie literatury i filmu) w polskim społeczeństwie.
Wybrane publikacje książkowe "Ottův slovník naučný" na tle czeskiej tradycji leksykograficznej: encyklopedia — twórcy — język, WUŚ, Katowice 2013. Mechanizmy wpływu społecznego i manipulacja językowa — czeskie przypadki , UŚ/AA „PARA”, Katowice 2010.https://opus.us.edu.pl/info/book/USLdcfe2f919a63476990da5338d5d82cb2/ Czeska reklama telewizyjna i jej język , Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach nr 2294, WUŚ, Katowice 2005. [współred. Z. Studencki] Region i ojczyzna w kulturze narodowej, języku i literaturze, Sosnowiec 2007. [red.] Jaszmije smukwijne. Almanach współczesnej poezji czeskiej, Katowice 2004. [red.] Czeski numer Kwartalnika literackiego „FA-art” nr 1-2 (31-32) 1998, Katowice 1998, s. 86-174. [współred. A.J. Bluszcz] Rozwarstwienie stylistyczne języków słowiańskich. Style funkcjonalne i stylizacje literackie, UŚ, Katowice 1996.
Wybrane artykuły naukowe
Idiolekt Józefa Szwejka?, "Acta Universitatis Wratislaviensis Slavica Wratislaviensia", ISSN 0137-1150, t. 182/2025, s. 249-261. Cenzura i ograniczenia językowe w Protektoracie Czech i Moraw (1939-1945), "Acta Universitatis Wratislaviensis Slavica Wratislaviensia", ISSN 0137-1150, t. 179/2024, s. 211-223. Propaganda okupacyjna i język nienawiści w Protektoracie Czech i Moraw (1939-1945), [w:] Słowiańszczyzna dawniej i dziś - język, literatura, kultura. Monografia ze studiów slawistycznych VI, Wrocław 2024, s. 299-315. Czechosłowakizm na językowym tle I Republiki Czechosłowackiej (1918-1938), "HETEROGLOSSIA - Studia Kulturalno-Filologiczne, ISSN 2084-1302, nr 13/2022, s. 293-307. Dowcip, żart i komizm językowy w Protektoracie Czech i Moraw (1939-1945), [w:] Słowiańszczyzna dawniej i dziś - język, literatura, kultura. Monografia ze studiów slawistycznych V, Wrocław 2022, s. 405-415. Społeczny i kulturowy obraz I Republiki Czechosłowackiej (1918-1938), [w:] Słowiańszczyzna dawniej i dziś - język, literatura, kultura monografia ze studiów slawistycznych IV, Wrocław 2020, s. 477-490. Czeskie i polskie semantyzmy z leksemami "hmat/dotyk" i "kůže/skóra" (symbolika i ekwiwalencja wzajemna), "Rossica Olomucensia. Časopis pro ruskou a slovanskou filologii", ISSN 0139-9268, 2019, s. 25-39. Mentalnościowy i lingwistyczny "obraz sąsiada" oraz jego odbicie w polsko-czeskich i czesko-polskich stereotypach językowych, [w:] Tożsamość Słowian zachodnich i południowych w świetle XX‑wiecznych dyskusji i polemik, T. 2, Język, Katowice 2018, s. 217-236. 800 lat nauki w Pradze - naukowcy i praskie uczelnie, [w:] Słowiańszczyzna dawniej i dziś - język, literatura, kultura monografia ze studiów slawistycznych III, Červený Kostelec 2017, s. 521-546. Symbolika v českých a polských somatických frazémech s lexémy "słuch/sluch" a "ucho" a jejich vzájemná ekvivalence, "Bohemica Litteraria", ISSN 1213-2144, nr 2/2017, s. 21-34. "Narastanie miasta" na przykładzie Pragi : fenomen i dynamizm czeskiej stolicy w XIX i pierwszej połowie XX w., "Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach", ISSN 2720-6300, nr 303/2016, s. 183-202. Praga jako czeski i europejski ośrodek życia intelektualnego i naukowego w XIX i XX wieku (ludzie, instytucje, inicjatywy), "Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach", ISSN 2720-6300, nr 277/2016, s. 168-197. Ezikovi stereotipi i polsko-ceski i cesko-polski aproksimati, "Spostavitelno Ezikoznanie", Universitetsko izdatelstvo Kliment Ohridski, Sofia, ISSN 0204-8701, nr 2/2015, s. 46-62.
Wybrane przekłady literatury czeskiej David Gruber: Jak efektywnie uczyć się języka obcego (nie tylko angielskiego), Vendryně 2016. Bohuslav Vaněk-Uvalský: Kobiety*Havel*Higiena, Katowice 2007. Bohuslav Vanĕk-Uvalský: Kartofel był pomarańczą mojego dzieciństwa (fragmenty), [w:] Kwartalnik kulturalno-artystyczny „Ha!Art”, nr 21/2005 (07.10.2005), s. 101-103. Vít Kremlička: Dziennik okrętowy (fragmenty), [w:] Kwartalnik literacki „FA-art”, nr 4 (38) 1999, Katowice 1999, s. 2-8.
Przypisy
Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Śląskiego Kategoria:Urodzeni w 1963 Kategoria:Polscy slawiści Kategoria:Polscy tłumacze literatury czeskiej Kategoria:Instruktorzy ZHP Kategoria:Ludzie urodzeni w Katowicach Kategoria:Absolwenci III Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Mickiewicza w Katowicach Kategoria:Polscy językoznawcy