Skala porostowa – skala, za pomocą której, poprzez obserwację typów plech porostów rosnących na korze drzew liściastych, można ocenić poziom zanieczyszczenia powietrza na danym terenie. Porosty pełnią tu rolę gatunku wskaźnikowego (bioindykatora). Podstawowa wersja wyróżniała 10 klas i opracowana została przez Davida Hawkswotha i Francisa Rose'a w 1970 r. Do polskich warunków skalę opracował Józef Kiszka w 1990 r., a zmodernizowała Urszula Bielczyk w 2001 r. Skala porostowa była dostosowana do warunków silnego zanieczyszczenia powietrza dwutlenkiem siarki typowego dla dwudziestowiecznej Europy. Od końca XX w. w Europie ten rodzaj zanieczyszczenia znacząco osłabł i jego poziom tylko wyjątkowo przekracza wartości najlepszej klasy. Jednocześnie skala ta nie klasyfikuje innych rodzajów zanieczyszczeń, więc stała się mało użyteczna.
Skala porostowa Strefa I: Bezwzględna pustynia bezporostowa – obszar, na którym nie występują porosty listkowate i krzaczkowate, będące dobrymi bioindykatorami czystości powietrza. Brak także porostów nadrzewnych, nawet skorupiastych; co najwyżej występują jednokomórkowe glony tworzące zielone lub brunatne naloty na korze drzew. Obejmuje centra miast, wysypiska śmieci, tereny wokół ośrodków przemysłowych i przy drogach o intensywnym ruchu samochodowym. Przyczyną jest duża emisja dwutlenku siarki oraz mała wilgotność powietrza. Strefa II: Względna pustynia bezporostowa – o bardzo silnym zanieczyszczeniu powietrza. Występują tylko najodporniejsze porosty skorupiaste lub proszkowate, np. misecznica proszkowata (Lecanora conizaeoides) oraz liszajce (Lepraria sp.). Strefa III: Wewnętrzna strefa osłabionej wegetacji – o silnie zanieczyszczonym powietrzu. Mogą występować niektóre porosty drobnolistkowate, np. paznokietnik ostrygowy (Hypocenomyce scalaris), obrost wzniesiony (Physcia adscendens), złotorost postrzępiony (Xanthoria candelaria). Strefa IV: Środkowa strefa osłabionej wegetacji – o średnio zanieczyszczonym powietrzu. Występują porosty listkowate, pojawiają się niektóre porosty krzaczkowate. Występują tu m.in.: pustułka pęcherzykowata (Hypogymnia psysodes), tarczownica bruzdkowana (Parmelia sulcata). Strefa V: Zewnętrzna strefa osłabionej wegetacji – o względnie mało zanieczyszczonym powietrzu. Porosty listkowate zajmują już duże powierzchnie, coraz częściej też występują porosty krzaczkowate. Przykłady gatunków: mąkla tarniowa (Evernia prunastri), mąklik otrębiasty (Pseudevernia furfuracea), zdarzają się odnożyce (Ramalina spp.), ale ich plechy są zdeformowane i słabo wykształcone. Strefa VI: Wewnętrzna strefa normalnej wegetacji – o nieznacznym zanieczyszczeniu powietrza. Występują wrażliwe na zanieczyszczenia porosty skorupiaste, listkowate i krzaczaste, a także niektóre nitkowate, np. włostka brązowa (Bryoria fuscescens), brodaczka kępkowa (Usnea hirta), płucnik modry (Platismatia glauca). Są też porosty rosnące w strefie V, ale tutaj są dobrze rozwinięte. Strefa VII: Typowa strefa normalnej wegetacji – powietrze czyste lub co najwyżej minimalnie skażone. Flora porostów bogata, występują także gatunki bardzo wrażliwe z rodzajów: włostka (Bryoria), brodaczka (Usnea), pawężniczka (Nephroma), granicznik (Lobaria).
Przykłady Strefa Zdjęcia Zdjęcia Stężenie μg SO2/m³ Opis I 100px Goła kora 100px Glony na korze >170 Brak porostów nadrzewnych Występowanie: duże miasta i ośrodki przemysłowe II 100px Misecznica proszkowata 100px Liszajec szary 170 – 100 Porosty skorupkowe i proszkowate Występowanie: miasta i ośrodki przemysłowe III 100px Paznokietnik ostrygowy 100px Złotorost ścienny 100 – 70 Występowanie: parki, lasy na obrzeżach miast IV 100pxPustułka pęcherzykowata 100px Tarczownica bruzdkowana 70 – 50 Występowanie: lasy w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych V 100px Mąklik otrębiasty 100px Mąkla tarniowa 50 – 40 Występowanie: duże lasy VI 100px Brodaczka zwyczajna 100px Płucnik modry 40 – 30 Występowanie: rozległe lasy z dala od miast i ruchliwych dróg VII 100px Granicznik płucnik 100px Odnożyca jesionowa <30 Występowanie: nieliczne obszary w Polsce
Przypisy
Kategoria:Biomonitoring Kategoria:Mykologia