Rzeźby plenerowe w Nowej Hucie

Rzeźby plenerowe w Nowej Hucie – rzeźby plenerowe na terenie obecnych (od 1991 roku) dzielnic Krakowa: XIV Czyżyny, XV Mistrzejowice, XVI Bieńczyce, XVII Wzgórza Krzesławickie, XVIII Nowa Huta.

Rzeźby plenerowe są rozrzucone w różnych częściach Nowej Huty na skwerach, w parkach, na placach zabaw, trawnikach wewnątrz osiedli. Powstawały one masowo w latach 60. i 70. XX w. w czasie odwilży, gdy przestały obowiązywać reguły realizmu socjalistycznego. Władze nowo powstającego miasta stwarzały idealne warunki pracy młodym twórcom. Dużą rolę w popularyzacji sztuki oraz tworzeniu środowiska artystycznego w Nowej Hucie odgrywała Spółdzielnia Mieszkaniowa „Hutnik”, która współpracowała z Zarządem Okręgu ZPAP oraz Stowarzyszeniem Twórczym „Nowa Huta”, które powstało z inicjatywy Janusza Trzebiatowskiego w 1969 roku. Młodzi artyści, w większości absolwenci krakowskiej ASP, otrzymywali mieszkania, pracownie, stypendia, w zamian za to ich rzeźby zaczęły zdobić przestrzeń zieloną Nowej Huty. Dzieła, które powstały w tym okresie, mają różną wartość artystyczną, różne style. Artyści zastosowali różnorodne techniki i materiały. W Nowej Hucie zachowało się wiele rzeźb, które były wynikiem tej inicjatywy. W 2018 roku w ramach projektu objętego patronatem Europejskiego Roku Dziedzictwa Kulturowego 2018 powstał szlak plenerowych rzeźb i instalacji nowohuckich.

Rzeźby wykonane z metalu Adres Ilustracja Autor Rok Opis i uwagi Źródła os. Tysiąclecia, okolice bloku nr 29 200px Antoni Hajdecki 1974 Rzeźba Spirala kosmiczna. Kompozycja wykonana jest z metalu. Paski blachy połączone poprzeczkami zapętlają się w fantazyjną spiralę. Rzeźba symbolizuje popularny w latach 70. XX w. temat podboju kosmosu os. Tysiąclecia, okolice bloku nr 53, obecnie (2021) plac zabaw 200px Marian Kruczek 1974 Rzeźba Zdobyta przestrzeń. Ruchoma metalowa kompozycja przypominająca maszt z żaglem została wykonana z poprzemysłowych odpadów – rur, łańcuchów, części maszyn. (Fotografia z 1998) Skwer przy skrzyżowaniu ul. Bulwarowej i al. Solidarności, w pobliżu Zalewu Nowohuckiego 200px Stanisław Małek 1977

Rzeźba Wzlot, potocznie zwana Piszczałki. Abstrakcyjna kompozycja wykonana jest z 72 metalowych okrągłych rurek pomalowanych ciemnoczerwoną farbą umocowanych na czterech zespawanych ze sobą rurach. Cała konstrukcja jest osadzona na fundamencie złożonym z dwóch stalowych płyt zalanych betonem. Według słów autora symbolizuje chęć wzlatywania wyżej, wyzwolenie. Rzeźba ma 7,5 metra wysokości i 4 szerokości. os. Willowe, okolica bloku nr 12 200px Lucjan Orzech 1978 Rzeźba Ptaki potocznie zwana Choinką wykonana jest z metalu. Składa się z lekko wygiętych trójkątów ułożonych pod różnymi kątami, które osadzone są na postumencie w kształcie wygiętego ostrosłupa, niektóre łączą się między sobą. Widoczne pozostałości farby zielonej, niebieskiej i żółtej os. Wandy, okolica bloku nr 24 200px Lucjan Orzech 1978 Rzeźba Małe Organy. Abstrakcyjna metalowa kompozycja pomalowana jest na kolor zielony. Składa się z dwóch pionowych profili, między nimi 12 płasko ułożonych trójkątów w części górnej jeden nad drugim i czterech trójkątów przespawanych poniżej do jednego z profili, skierowanych w kierunku bocznym

Rzeźby wykonane z betonu, kamienia naturalnego i sztucznego oraz kompozycje z wielu materiałów Adres Ilustracja Autor Rok Opis i uwagi Źródła Park Wiśniowy Sad, między os. Kolorowym a os. Spółdzielczym, obok placu zabaw 200px Magdalena Jaroszyńska 1963 Rzeźba Flirt wodorostów z muszlą potocznie zwana Ślimakiem lub Muszlą. Kompozycja wykonana jest z betonu, ozdobiona różnokolorową, mozaiką ze szkliwionych płytek ceramicznych. Na postumencie inna nazwa Ślimak i informacja – autor nieznany Park Wiśniowy Sad, niedaleko ul. Boruty–Spiechowicza. 200px Magdalena Jaroszyńska 1963-1965 Rzeźba Syrenka. Wykonana jest ze sztucznego kamienia. Smukła postać Syrenki nawiązuje do faktu, że park powstał ze Społecznego Funduszu Odbudowy Stolicy. Ostatnia renowacja rzeźby w 2006 roku Park Ratuszowy, obok al. Róż i osiedli: Słonecznego, Centrum B, Zgody i Szklanych Domów 200px Wiesław Bielak 1975 Rzeźba Akwarium potocznie zwana Rybą. Została wykonana z wapienia pińczowskiego. Przedstawia dwie ryby płynące w różnych kierunkach lub rybę ze spienioną wodą. Rzeźba ma wymiary 250x125x200 cm. Powstała w ramach współpracy Stowarzyszenia Twórczego „Nowa Huta” ze Spółdzielnią Mieszkaniową „Hutnik”. os. Na Skarpie 46, przed budynkiem Samorządowego przedszkola nr 46 200px autor nieznany lata 60./70. XX w. Rzeźba Dziewczynka, Przedszkolak lub Ania. Rzeźba na niskim cokole wykonana jest ze sztucznego kamienia, przedstawia dziewczynkę ubraną w sukienkę. Według lokalnej anegdoty jest to dziecko, którego rodzice nie odebrali na czas z przedszkola os. Wysokie, okolice bloku nr 13 200px Andrzej Chodorowski lata 70. XX w. Rzeźba Niedźwiadki. Wykonana jest z kamienia. Przedstawia dwa niedźwiadki zwrócone do siebie, wyrzeźbione z jednej bryły kamienia, stojące na postumencie z innego kamienia. Powierzchnia rzeźby jest chropowata. Na cokole napis A. Chodorowskios. Bohaterów Września, ul. Kleeberga, okolice bloku nr 5 200px Wiesław Bielak 1974 Rzeźba Kształt przestrzeni lub Oman I. Wykonana jest z wapienia pińczowskiego i składa się z trzech modułów połączonych w jednym ciągu. Ta abstrakcyjna postać spoczywa na betonowej ławie os. Piastów, okolice bloku nr 3 200px Wiesław Bielak 1974 Rzeźba Macierzyństwo. Przedstawia siedzącą kobietę z dzieckiem na lewym kolanie. Kompozycja wykonana została z wapienia pińczowskiego. W 2017 r. rzeźba poddana została renowacji Planty Bieńczyckie, os. Przy Arce, okolice bloku nr 9 200pxJózef Sękowski lata 70. XX w. Rzeźba Rozkwitająca (Gitara). Wykonana jest ze sztucznego kamienia i metalu, kształtem przypomina gitarę z ażurowym gryfem os. Przy Arce, okolice bloku nr 5 200px Wincenty Kućma 1975 Rzeźba Dojrzewanie II zwana potocznie Groszek. Wykonana jest ze sztucznego kamienia. Jest częścią cyklu autora o tym samym tytule Ośrodek Kultury im. C.K. Norwida os. Górali 5 200px Marian Kruczek 1969 Rzeźba Mała Kochanica w kawiarni wewnątrz Ośrodka Kultury. Wykonana została z przedmiotów i odpadów znalezionych na złomowisku Żłobek Samorządowy nr 13 os. Centrum A 200px Rzeźba Kot w butach wykonana z betonu w ogródku żłobka Dziedziniec wewnętrzny Szpitala Specjalistycznego im. S. Żeromskiego200px200px200px200px Dopełnienie – Bronisław Chromy, Akt kobiecy – Krzysztof Kędzierski, Łucznik – Tadeusz Mazurek, Abstrakcja – Antoni Hajdecki lata 60./70. XX w. Grupę tworzą cztery rzeźby: Dopełnienie –rzeźba wykonana z kamienia przedstawia ciało ludzkie od pasa do kolan Akt kobiecy Łucznik Abstrakcja – kompozycja wykonana z gliny pokrytej szkliwem ceramicznym

Rzeźby, które powstały jako prywatna inicjatywa artystów, i współczesne instalacje Adres Ilustracja Autor Rok Opis i uwagi Źródła skwer wewnątrz os. Górali, okolice bloku nr 24 200px Edward Rybicki i Ryszard Wójcik 1969/70 Rzeźba Delfin. Przedstawia delfina wykonanego z betonu bogato ozdobionego tłuczonym szkłem. Delfin osadzony jest na postumencie z otoczaków. Rzeźba po renowacji (2025), ponownie jest częścią fontanny os. Zgody, plac zabaw, okolice bloku nr 7 200px Autor nieznany lata 60./70. XX w. Rzeźba Amor lub Putto. Wykonana jest ze sztucznego kamienia. Przedstawia pulchnego chłopca w pozycji półleżącej, opartego na dużej kuli skwer przed budynkiem Nowohuckiego Centrum Kultury, al. Jana Pawła II 200px Maurycy Gomulicki 2014 i 2016 r. Rzeźba Muchomory I. Pięć dużych metalowych muchomorów. Mają od 270 do 320 cm. Kapelusze z jednego kawałka blachy, nóżka z rury. Pierwsze rzeźby powstały w 2014 roku w ramach projektu Stowarzyszenia im. Ludwiga van Beethovena Wielokulturowość nie działa. Artyści przeciw przemocy. Muchomory II to trzy rzeźby siedziska wykonane z polichromowanego metalu i drewna. Zostały dofinansowane ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz NCK. os. Centrum D 200px 2020 Instalacja artystyczna z metalu, inspirowana rzeźbami Mariana Kruczka. Wykonana w ramach projektu Spotkajmy się na podwórku – Rewitalizacja wnętrz kwartałów zabudowy na terenie Nowej Huty. os. Ogrodowe, obok Klubu Wersalik 200px 2020 Instalacja nawiązuje do istniejących na wielu podwórkach trzepaków i suszarek na bieliznę. Wykonana w ramach projektu Spotkajmy się na podwórku – Rewitalizacja wnętrz kwartałów zabudowy na terenie Nowej Huty. Plac za budynkiem Nowohuckiego Centrum Kultury, zwany Rynkiem NCK 200px Andrzej Zwolak, Jan Tutaj 2026 Rzeźba Smok Nowohucki odlana z brązu na wapiennym głazie. Pierwotnie (od 2004) smok zdobił ogród pokazowy firmy brukarskiej Jadar na ul. Makuszyńskiego. W latach 2023 – 2025 poddany został renowacji i trafił w nowe miejsce. Skwer przed budynkiem Nowohuckiego Centrum Kultury 200px Stanisław Brach 2023 Rzeźba Dystans. Zarysy dwóch postaci odlane z brązu, zwrócone do siebie plecami, z pochylonymi głowami.

Rzeźby niezachowane Wiele rzeźb nie zachowało się do czasów współczesnych. Te które się nie zachowały, znamy ze zdjęć archiwalnych. Są to: w parku Ratuszowym: Narciarz, Człowiek z ptakiem, Totem w parku Wiśniowy Sad: rzeźba matki z dwójką dzieci i łabędź. Żelbetonowa rzeźba nazywana Matka i dzieci mająca 2,20 m wysokości została ustawiona 30 maja 1965 roku. Jej autorka była absolwentka krakowskiej ASP Waleria Bukowiecka. W listopadzie 1981 roku Głos Nowej Huty opublikował informację (ze zdjęciem), że z rzeźby pozostały „kikuty”. na os. Kolorowym rzeźba Osiołek ozdobiona mozaiką rzeźba Żyrafa wykonana z metalu Autorką części instalacji na os. Kolorowym była Waleria Bukowiecka.

Przypisy Alternatywny przewodnik po Nowej Hucie (red. Jarosław Klaś). Kraków: Ośrodek Kultury im. C.K.Norwida, 2017, s.124-133 .

Monika Kozioł, Jarosław Klaś, Maria Skindzier-Wąchała : Nowa Huta w kulturze – kultura w Nowej Hucie. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1982, s. 186-198

Kategoria:Rzeźby plenerowe w województwie małopolskim Kategoria:Dzielnica XV Mistrzejowice Kategoria:Dzielnica XVI Bieńczyce Kategoria:Dzielnica XVIII Nowa Huta