thumb|Tablica upamiętniająca Karola Kaczkowskiego przy ul. Jazdów 1A w Warszawie Karol Maciej Kaczkowski (ur. 4 lutego 1797 w WarszawieWspomnienia z papierów pozostałych po śp. Karolu Kaczkowskim generał sztab lekarzu wojsk polskich. T. 2 podają 4 listopada 1797., zm. 14 września 1867 w Chersoniu) – polski lekarz, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, lekarz przyboczny księżnej łowickiej, pionier medycyny ratunkowej. W randze generała naczelny lekarz armii polskiej w powstaniu listopadowym, dwukrotny kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Urodził się w Warszawie w rodzinie por. Grzegorza Kaczkowskiego i Marii z domu Zielińskiej. Miał dwóch braci starszego Adama oraz młodszego Michała oraz siostrę EwelinęEwelina Tchórzewska z domu Kaczkowska mieszkała we Lwowie.. Rodzice w 1805 przenieśli się na wschód i Karol dorastał w Krzemieńcu, gdzie w latach 1805–1815 uczył się w Liceum Krzemienieckim. Studiował w Wilnie, gdzie związał się z filomatami, Zanem i Mickiewiczem. Należał do Promienistych. Na studiach wydawał pismo satyryczne „Verba veritatis”.
W 1821 ukończył studia broniąc się pracą doktorską o kołtunie i powrócił do Krzemieńca jako doktor medycyny, gdzie został wykładowcą w swym macierzystym Liceum Krzemienieckim. Rozpoczął wówczas także pracę naukową publikując na temat szczepień przeciwko ospie, higieny i zdrowia fizycznego. W 1824 został członkiem korespondentem Towarzystwa Naukowego Krakowskiego. W styczniu 1830 został profesorem Katedry Medycyny Praktycznej i Kliniki Terapeutycznej Królewskiego UW. Wystarał się u ministra skarbu, Franciszka Druckiego-Lubeckiego o budowę nowej siedziby wydziału, za co zdążył otrzymać order Świętego Stanisława, jednak sama inwestycja został przerwana przez wybuch powstania listopadowego.
Po wybuchu powstania, 6 lutego 1831 mianowany generałem sztabslekarzem armii Królestwa. Powoływał do służby lekarzy i studentów cywilnych swego wydziału. Przed bitwą o Olszynkę Grochowską organizował nowoczesną służbę sanitarną w tym noszowych działających na polu bitwy (określanych przez niego jako brankardierzy), którzy ewakuowali rannych do lazaretów. Opiekę zapewniano także rannym rosyjskim, którymi opiekowali się rosyjskojęzyczni felczerzy. Po bitwie pod Iganiami organizował działania przeciwko przywleczonej przez armię rosyjską epidemii cholery, izolując chorych od pozostałych rannych. 17 kwietnia 1831 nadano mu Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari nr 1087. Własne praktyki propagował w formie zaleceń i okólników dla lekarzy wojskowych – m.in. dezynfekcję przy pomocy chlorku wapnia. W czasie epidemii zorganizował szpitale choleryczne, m.in. w Mieni i Warszawie. Ranny w czasie oblężenia Warszawy, 25 września 1831 roku odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Virtuti Militari nr 3401Xsięga pamiątkowa w 50-letnią rocznicę powstania roku 1830 zawierająca spis imienny dowódzców i sztabs-oficerów, tudzież oficerów, podoficerów i żołnierzy Armii Polskiej w tymże roku Krzyżem Wojskowym „Virtuti Militari” ozdobionych, Lwów 1881, s. 160..
Po upadku powstania wyjechał najpierw do Elbląga, gdzie zaangażował się w zwalczanie cholery. Następnie osiadł we Lwowie. Mieszkał także w Berdyczowie i Żytomierzu. Był jednym z autorów haseł do 28 tomowej Encyklopedii Powszechnej Orgelbranda z lat 1859–1868. Jego nazwisko wymienione jest w I tomie z 1859 roku wśród twórców encyklopedii„Encyklopedia Powszechna”, tom I, wyd. Samuel Orgelbrand, Warszawa, 1859..
Po wybuchu powstania styczniowego mimo podeszłego wieku został zesłany z Odessy, gdzie przebywał na leczeniu, do Wałujek w gubernii woroneskiej. Wiosną 1867 uzyskał pozwolenie opuszczenia guberni pod warunkiem stałego zamieszkania w Chersoniu, dokąd przybył w lipcu i zmarł we wrześniu tegoż roku.
Wybrane prace Plan lekcyj higieny, czyli nauki zachowania zdrowia mającej się wykładać po szkołach publicznych, Warszawa 1826 Dziennik podróży do Krymu odbytej przez Karola Kaczkowskiego Dra med., Warszawa 1829 O używaniu preparatów chloru przeciw zarazom i szkodliwym wyziewom, Warszawa 1831 O wpływie klimatu, płci, wieku i temperamentów na zdrowie człowieka, Lwów 1833 O wpływach ciała i umysłu na zdrowie ludzkie, Wilno 1844, „Athenaeum” O przepisach wychowania w wieku niemowlęcym, dziecinnym i młodzieńczym, Wilno 1845, „Athenaeum”
Upamiętnienie 31 marca 1927 Minister Spraw Wojskowych nadał imię Generała lekarza Karola Kaczkowskiego 1 batalionowi sanitarnemu w WarszawieDziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 11 z 31.03.1927 r., poz. 98.. 8 maja 1927 z okazji IV Międzynarodowego Kongresu Medycyny i Farmacji Wojskowej w Warszawie Poczta Polska wprowadziła do biegu serię 3 znaczków (numery katalogowe 230–232) z wizerunkiem gen. Karola Kaczkowskiego. Jego imię nosi Wojskowy Instytut Higieny i Epidemiologii. Znajduje się tam pomnik w formie obelisku z medalionem, odsłonięty w 1960 r. po przeniesieniu z terenu dawnego szpitala Szkoły Podchorążych Sanitarnych przy ul. Powązkowskiej, gdzie odsłonięto go 25 lutego 1931 fundacją 1. Batalionu Sanitarnego w setną rocznicę bitwy grochowskiej, po wojnie zapomniany. Tablica pamiątkowa przy ul. Jazdów 1A w Warszawie. Od 2004 roku gen. Kaczkowskiego upamiętnia głaz z tablicą pamiątkową w Alei Chwały pomnika bitwy pod Grochowem.
Zobacz też
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Prace Karola Kaczkowskiego w serwisie Polona.pl
Kategoria:Generałowie powstania listopadowego Kategoria:Lekarze armii Królestwa Polskiego (1815–1830) Kategoria:Lekarze w powstaniu listopadowym Kategoria:Polscy encyklopedyści Kategoria:Polscy zesłańcy w Imperium Rosyjskim Kategoria:Urodzeni w 1797 Kategoria:Zmarli w 1867 Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Virtuti Militari (powstanie listopadowe) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari (powstanie listopadowe) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława III klasy (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Patroni jednostek Wojska Polskiego Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiego Uniwersytetu Wileńskiego Kategoria:Absolwenci i studenci Liceum Krzemienieckiego (1805–1831) Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego Krakowskiego