thumb|Trofeum zdobywcy Pucharu Anglii w latach 1896 - 1910 thumb|Obecne trofeum zdobywcy Pucharu Anglii Puchar Anglii w piłce nożnej () – najstarsze klubowe rozgrywki piłkarskie na świecie o charakterze pucharu krajowego w Anglii. Organizowane co sezon przez Angielską Federację Piłkarską (The FA) i przeznaczone są dla klubów piłkarskich z Anglii oraz Walii, zrzeszonych w związku. Najważniejsze po Premier League piłkarskie rozgrywki w kraju. Zwycięzca otrzymuje prawo do grania w fazie ligowej Ligi Europy. Historia Pierwszy finał tych rozgrywek odbył się 16 marca 1872 pomiędzy drużynami Wanderers F.C. i Royal Engineers A.F.C., w obecności dwóch tysięcy widzów zgromadzonych na Kennington Oval. Wygrali ci pierwsi, a jedynego gola zdobył Morton Peto Betts. W 1863 roku nowo założony The Football Association (The FA) opublikował przepisy dotyczące gry w piłkę nożną, ujednolicając różne zasady stosowane wcześniej. 20 lipca 1871 roku w biurach gazety The Sportsman sekretarz FA C.W. Alcock zaproponował komitetowi FA, że "pożądane jest ustanowienie Challenge Cup w związku ze Stowarzyszeniem, dla którego wszystkie kluby należące do Związku powinny być zaproszony do udziału w rozgrywkach". Inauguracyjny turniej FA Cup rozpoczął się w listopadzie 1871 roku. Po łącznie trzynastu meczach Wanderers zostali zwycięzcami finału, który odbył się 16 marca 1872 roku. Wanderers zachował ten trofeum i w następnym roku. Nowoczesny puchar zaczął być ustanawiany w sezonie 1888/89, kiedy wprowadzono eliminacje.
Po edycji sezonu 1914/15 rozgrywki zostały zawieszone z powodu I wojny światowej i wznowione dopiero w sezonie 1919/20. Finał Pucharu Anglii z 1923 roku, powszechnie znany jako "Finał Białego Konia", był pierwszym finałem rozgrywanym na nowo otwartym stadionie Wembley (znanym wówczas jako Empire Stadium). W finale z 1927 roku po raz pierwszy zaśpiewano "Trzymaj się ze mną" w finale Pucharu, co stało się tradycją przedmeczową. W związku z wybuchem II wojny światowej turniej nie był rozgrywany w latach 1939–1945. Ze względu na przerwy wojenne rozgrywki obchodziły stulecie istnienia dopiero w sezonie 1980/81; trafnie w finale znalazł się gol Ricky Villa, który został później uznany za największy gol strzelony w finale Pucharu Anglii, ale od tego czasu został zastąpiony przez Stevena Gerrarda.
Po uprzednim obejrzeniu powtórek, współczesna praktyka zapewniania zakończenia meczów półfinałowych i finałowych w jednym meczu została wprowadzona w 2000 roku. Przebudowa Wembley po raz pierwszy pozwoliła na rozegranie finału poza Anglią, finały 2001-2006 rozgrywane były na Millennium Stadium w Cardiff. Finał powrócił na Wembley w 2007 roku, a następnie półfinały z 2008 roku.
Od 2020 roku rozgrywki znane jako Emirates FA Cup od swojego głównego sponsora.
Format Format rozgrywek był wiele razy zmieniany. W rozgrywkach uczestniczą kluby występujące w Mistrzostwach Anglii aż do poziomu 10 w systemie angielskiej ligi piłkarskiej – wszystkie 92 profesjonalne kluby z Premier League (poziom 1) i English Football League (poziomy od 2 do 4) oraz kilkaset drużyn spoza ligi w poziomach od 1 do 6 w National League System (poziomy od 5 do 10). W sezonie 2011/12 rywalizowało rekordowe 763 klubów. Turniej składa się z 12 losowanych rund, po których następują półfinały i finał. Uczestnicy nie są rozstawiani, chociaż system pucharowy oparty na poziomie ligi gwarantuje, że w późniejszych rundach wejdą drużyny z wyższych rankingów – minimalna liczba meczów potrzebnych do wygrania, w zależności od tego, w którą rundę przystąpi drużyna do rozgrywek, wynosi od sześciu do czternastu.
Pierwsze sześć rund to rozgrywki eliminacyjne, z którego 32 drużyny przechodzą do pierwszej rundy turnieju głównego, spotykając się z pierwszą z 48 profesjonalnych drużyn z League One i League Two. Ostatnimi uczestnikami są kluby Premier League i Championship, które biorą udział w losowaniu trzeciej rundy właściwej. W erze nowożytnej tylko jedna drużyna spoza ligi dotarła do ćwierćfinału, a drużyny poniżej II poziomu ligowego nigdy nie dotarły do finału.
Formuła rozgrywek RundaNowi uczestnicy w rundzieMiesiącCzęść eliminacyjnaRunda przedwstępna –sierpieńRunda wstępnakluby 8. klasy rozgrywkowejsierpieńRunda pierwszakluby 7. klasy rozgrywkowejwrzesieńRunda drugakluby 6. klasy rozgrywkowejwrzesieńRunda trzeciabrakpaździernikRunda czwartakluby 5. klasy rozgrywkowejpaździernik Część głównaPierwsza rundakluby 3. i 4. klasy rozgrywkowejlistopadDruga rundabrakgrudzieńTrzecia rundakluby 1. i 2. klasy rozgrywkowejstyczeńCzwarta rundabrakstyczeńPiąta rundabraklutySzósta rundabrakmarzecPółfinałbrakkwiecieńFinałbrakMaj
Zwycięzcy i finaliści
Uwagi: wytłuszczono nazwy zespołów, które w tym samym roku wywalczyły mistrzostwo i Puchar kraju, kursywą oznaczone zespoły, które w meczu finałowym nie występowały w najwyższej klasie rozgrywkowej (od momentu powstania The Football League w 1888 roku). skreślono rozgrywki nieoficjalne. Statystyki Klasyfikacja według klubów W dotychczasowej historii oficjalnych rozgrywek o Puchar Anglii na podium oficjalnie stawało w sumie 57 drużyn. Liderem klasyfikacji jest Arsenal F.C., który zdobył 14 trofeów.
Stan na 16.05.2026.
thumb|Mecz finałowy Wolverhampton Wanderers - Everton w 1893 na Fallowfield w Manchesterze thumb|Finał z 1901 roku na stadionie Crystal Palace: Tottenham Hotspur - Sheffield United thumb|Harry Hampton strzela pierwszą bramkę dla Aston Villi w finale w 1905 roku thumb|Pierwszy w historii mecz finałowy na Wembley w 1923; na stadion weszło ok. 200 tys. kibiców thumb|Nowe Wembley przed meczem Manchester City - Stoke City w 2011 roku
Lp. Klub Zdobywca Finalista Lata triumfów 16px 16px 1. Arsenal 14 7 1930, 1936, 1950, 1971, 1979, 1993, 1998, 2002, 2003, 2005, 2014, 2015, 2017, 2020 2. Manchester United 13 9 1909, 1948, 1963, 1977, 1983, 1985, 1990, 1994, 1996, 1999, 2004, 2016, 2024 3. Chelsea 8 9 1970, 1997, 2000, 2007, 2009, 2010, 2012, 2018 4. Liverpool 8 7 1965, 1974, 1986, 1989, 1992, 2001, 2006, 2022 Manchester City 8 7 1904, 1934, 1956, 1969, 2011, 2019, 2023, 2026 6. Tottenham Hotspur 8 1 1901, 1921, 1961, 1962, 1967, 1981, 1982, 1991 7. Aston Villa 7 4 1887, 1895, 1897, 1905, 1913, 1920, 1957 8. Newcastle United 6 7 1910, 1924, 1932, 1951, 1952, 1955 9. Blackburn Rovers 6 2 1884, 1885, 1886, 1890, 1891, 1928 10. Everton 5 8 1906, 1933, 1966, 1984, 1995 11. West Bromwich Albion 5 5 1888, 1892, 1931, 1954, 1968 12. Wanderers 5 0 1872, 1873, 1876, 1877, 1878 13. Wolverhampton Wanderers 4 4 1893, 1908, 1949, 1960 14. Bolton Wanderers 4 3 1923, 1926, 1929, 1958 15. Sheffield United 4 2 1899, 1902, 1915, 1925 16. Sheffield Wednesday 3 3 1896, 1907, 1935 17. West Ham United 3 2 1964, 1975, 1980 18. Preston North End 2 5 1889, 1938 19. Old Etonians 2 4 1879, 1882 20. Portsmouth 2 3 1939, 2008 21. Sunderland 2 2 1937, 1973 22. Nottingham Forest 2 1 1898, 1959 23. Bury 2 0 1900, 1903 24. Huddersfield Town 1 4 1922 Leicester City 1 4 2021 26. Southampton 1 3 1976 Leeds United 1 3 1972 Derby County 1 3 1946 Royal Engineers 1 3 1875 Oxford University 1 3 1874 31. Blackpool 1 2 1953 Cardiff City 1 2 1927 Burnley 1 2 1914 Crystal Palace 1 2 2025 35. Charlton Athletic 1 1 1947 Barnsley 1 1 1912 Notts County 1 1 1894 Clapham Rovers 1 1 1880 39. Wimbledon 1 0 1988 Coventry City 1 0 1987 Ipswich Town 1 0 1978 Bradford City 1 0 1911 Blackburn Olympic 1 0 1883 Old Carthusians 1 0 1881 Wigan Athletic 1 0 2013 46. Birmingham City 0 2 Queen’s Park 0 2 Watford 0 2 49. Stoke City 0 1 Millwall 0 1 Middlesbrough 0 1 Brighton & Hove Albion 0 1 Queens Park Rangers 0 1 Fulham 0 1 Luton Town 0 1 Bristol City 0 1 Hull City 0 1
Kursywą zaznaczone zostały zespoły nieistniejące
Rekordy Finał Zespoły Najwięcej zwycięstw: 14: Arsenal 1930, 1936, 1950, 1971, 1979, 1993, 1998, 2002, 2003, 2005, 2014, 2015, 2017, 2020 Najwięcej zwycięstw z rzędu: 3: Wanderers 1876, 1877, 1878 Blackburn Rovers, 1884, 1885, 1886 Najwięcej występów w finale: 22: Manchester United (1909, 1948, 1957, 1958, 1963, 1976, 1977, 1979, 1983, 1985, 1990, 1994, 1995, 1996, 1999, 2004, 2005, 2007, 2016, 2018, 2023, 2024) Największe zwycięstwo: 6 bramek: Bury 6:0 Derby County, 1903 Manchester City 6:0 Watford, 2019 Najwięcej bramek w finale: 7: Blackburn Rovers 6:1 Sheffield Wednesday 1890 Blackpool 4:3 Bolton Wanderers 1953 Najwięcej bramek strzelonych przez przegranego: 3: Bolton Wanderers: Przegrana 3:4 przeciwko Blackpool 1953 West Ham United: Remis 3:3, ale porażka w karnych z Liverpoolem 2006 Najwięcej porażek w finale: 9: Manchester United (1957, 1958, 1976, 1979, 1995, 2005, 2007, 2018, 2023)
Indywidualne thumb|Ashley Cole jest rekordzistą w liczbie wygranych FA Cup – 7 Najwięcej wygranych FA Cup: 7, Ashley Cole (Arsenal): 2002, 2003, 2005; (Chelsea): 2007, 2009, 2010, 2012 Najwięcej występów: 9, Arthur Kinnaird (Wanderers) 1872/1873, 1874/1875, 1875/1876, 1876/1877, 1877/1878 i w barwach (Old Etonians) 1878–79, 1880–81, 1881–82, 1882–83 Najwięcej goli w jednym finale: 3, Billy Townley (Blackburn Rovers) 1890, James Logan (Notts County) 1894, Stan Mortensen (Blackpool) 1953 Najwięcej goli w finale: 5, Ian Rush (Liverpool) 2 w 1986, 2 w 1989, 1 w 1992 Najwięcej meczów finałowych ze strzelonym golem: 4, Didier Drogba (Chelsea) w 2007, 2009, 2010 i 2012 Najmłodszy piłkarz w finale: Curtis Weston (Millwall), 17 lat i 119 dni, 2004 Najmłodszy strzelec gola w finale: Norman Whiteside (Manchester United), 18 lat i 19 dni, 1983 Najstarszy piłkarz: Billy Hampson (Newcastle United), 41 lat i 257 dni, 1924
Wszystkie rundy Najwyższa wygrana: Preston North End 26:0 Hyde 1887/88 FA Cup, Runda pierwsza Najwyższa wygrana na wyjeździe: Clapton 0:14 Nottingham Forest 1890/1891 FA Cup, Runda pierwsza Największa widownia na Wembley: 126 047 Finał FA Cup 1923 (Bolton Wanderers – West Ham United) Najszybszy hattrick: 2 minuty 20 sekund, Andy Locke dla Nantwich Town przeciwko Droylsden, 1995/1996 FA Cup, Runda Przedeliminacyjna Najwięcej goli w karierze: 49, Henry „Harry” Cursham dla Notts County w 12 turniejach od sezonu 1877/1878 do 1888/1889 Najwięcej goli w jednych rozgrywkach: 19, Jimmy Ross (Preston North End), 1887/1888. Najwięcej bramek w jednym spotkaniu FA Cup: 9, Ted MacDougall dla AFC Bournemouth w 11:0 zwycięskim meczu z Margate 1971/1972 FA Cup, Runda pierwsza Najmłodszy piłkarz: Andy Awford, 15 lat i 88 dni dla Worcester City przeciwko Boreham Wood, 1987/1988 FA Cup, Trzecia runda kwalifikacyjna
Sponsorzy Od początku rozgrywek w sezonie 1994/1995, FA Cup posiada sponsora tytularnego. Aby jednak zachować tożsamość rozgrywek, każdy kolejny sponsor zobligowany jest do wkomponowania w nazwę frazy „The FA Cup”. Umowy sponsorskie zawierane są na okres czterech lat, jednak możliwe jest przedłużenie umowy, tak jak w przypadki firmy E.ON, o jeden dodatkowy rok. Obecnie głównym sponsorem jest firma Emirates. Umowa zawarta została w 2015 roku i obowiązuje do roku 2018 i do tego czasu, nazwą rozgrywek będzie 'The Emirates FA Cup'.
OkresSponsorOficjalna Nazwa1871/72–1993/94Bez głównego sponsoraThe FA Cup1994/95–1997/98Littlewoods PoolsThe FA Cup sponsored by Littlewoods1998/99–2001/02 AXAThe AXA-sponsored FA Cup (1998–1999)The FA Cup sponsored by AXA (1999–2002)2002/03–2005/06Bez głównego sponsoraThe FA Cup2006/07–2010/11 E.ONThe FA Cup sponsored by E.ON2011/12–2013/14 BudweiserThe FA Cup with Budweiser2014/15Bez głównego sponsoraThe FA Cup2015/16– EmiratesThe Emirates FA Cup (2015-2020)Emirates FA Cup (2020-)
Od sierpnia 2006 do 2013, Umbro było producentem piłek na spotkania FA Cup. Od marca 2013 roku do dzisiaj, producentem piłek jest firma Nike.
Prawa telewizyjne w Polsce Mecze Pucharu Anglii w Polsce od sezonu 2025/2026 można oglądać w TVP Sport.
Zobacz też Tarcza Wspólnoty (Superpuchar Anglii)
Przypisy
Bibliografia Lista Finałów Pucharu w bazie RSSSF
Lista Finałów Pucharu w bazie League321
English FA Cup Finals
!