thumb|Prezydent Lech Kaczyński oraz minister edukacji narodowej Ryszard Legutko (13 sierpnia 2007) thumb|Ryszard Legutko i Krzysztof Putra podczas Zgromadzenia Posłów i Senatorów z okazji rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 maja w Sali Obrad Senatu (2 maja 2007) Ryszard Antoni Legutko (ur. 24 grudnia 1949 w Krakowie) – polski filozof, publicysta i polityk, profesor nauk humanistycznych, profesor zwyczajny Uniwersytetu Jagiellońskiego, autor książek o tematyce społeczno-politycznej, tłumacz i komentator dzieł Platona. Kawaler Orderu Orła Białego.

W latach 2005–2007 senator i wicemarszałek Senatu VI kadencji, w 2007 minister edukacji narodowej, w latach 2007–2009 sekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta RP, od 2009 do 2024 poseł do Parlamentu Europejskiego VII, VIII i IX kadencji, przewodniczący i współprzewodniczący Europejskich Konserwatystów i Reformatorów.

Życiorys Działalność naukowa i społeczna Ukończył studia z zakresu filologii angielskiej w 1973 i z zakresu filozofii w 1976 na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1991 uzyskał stopień naukowy doktora habilitowanego (tytuł rozprawy habilitacyjnej: Krytyka demokracji w filozofii politycznej Platona). W 1998 otrzymał tytuł profesora nauk humanistycznych. Został nauczycielem akademickim na Uniwersytecie Jagiellońskim, w 2003 objął stanowisko profesora zwyczajnego tej uczelni. Specjalizuje się w filozofii politycznej i społecznej, filozofii starożytnej oraz historii filozofii. Członek Collegium Invisibile.

W latach 80. redagował w Krakowie podziemne czasopismo „Arka”. Do października 2005 pełnił funkcję prezesa Towarzystwa Edukacyjno-Naukowego Ośrodek Myśli Politycznej, którego w 1992 był współzałożycielem. Publikował m.in. w „Rzeczpospolitej”, „Życiu”, „Wprost”, „Nowym Państwie”, „Naszym Dzienniku” i w angielskojęzycznym „Critical Review”. Wszedł w skład rady programowej kongresu Polska Wielki Projekt. Był także współzałożycielem Fundacji Dyplomacja i Polityka.

Działalność polityczna W wyborach parlamentarnych w 2005 z ramienia Prawa i Sprawiedliwości w okręgu krakowskim uzyskał mandat senatora VI kadencji. Przewodniczył Polsko-Izraelskiej Grupie Parlamentarnej, był członkiem Komisji Praw Człowieka i Praworządności. Do 4 listopada 2007 pełnił też funkcję wicemarszałka Senatu.

Od 13 sierpnia 2007 do 16 listopada 2007 zajmował stanowisko ministra edukacji narodowej w rządzie Jarosława Kaczyńskiego, zastąpił na tym urzędzie Romana Giertycha. Kontynuował ideę poprzednika dotyczącą wprowadzenia mundurków szkolnych. Zmienił kanon lektur szkolnych, wprowadzając całość niektórych utworów zamiast ich fragmentów. Wprowadził do spisu lektur Pożogę Zofii Kossak-Szczuckiej poświęconą agresji bolszewików na Kresy Wschodnie. Uważał, że religia nie powinna być wliczana do średniej ocen szkolnych, czym wywołał krytyczną odpowiedź przedstawicieli episkopatu.

W wyborach parlamentarnych w 2007 bez powodzenia ponownie kandydował do Senatu. Od 4 grudnia 2007 do 16 kwietnia 2009 był sekretarzem stanu w Kancelarii Prezydenta Lecha Kaczyńskiego. W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2009 kandydował z pierwszego miejsca dolnośląsko-opolskiej listy Prawa i Sprawiedliwości, zdobywając mandat europosła. W PE przystąpił do grupy Europejskich Konserwatystów i Reformatorów. Został szefem delegacji PiS, a także członkiem Komisji Spraw Zagranicznych.

W 2012 Sąd Okręgowy w Krakowie w postępowaniu cywilnym uznał, że Ryszard Legutko naruszył dobra osobiste dwojga uczniów jednej z wrocławskich szkół średnich, którzy zorganizowali debatę dotyczącą istnienia krzyży w klasach, przez nazwanie ich „rozpuszczonymi smarkaczami”, nakazując przeproszenie w prasie i uiszczenie kwoty 5 tys. zł na cel społeczny. Sprawa była objęta programem spraw precedensowych Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka.

Kandydował z ramienia PiS również w wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2014, uzyskując mandat europosła VIII kadencji. Został przewodniczącym delegacji Prawa i Sprawiedliwości w PE, wiceprzewodniczącym, a w lipcu 2017 współprzewodniczącym grupy Europejskich Konserwatystów i Reformatorów.

W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2019 kandydował z listy komitetu wyborczego Prawo i Sprawiedliwość w okręgu wyborczym nr 10 (Kraków), uzyskując po raz kolejny mandat poselski. W czerwcu tegoż roku Ryszard Legutko ponownie został wybrany na współprzewodniczącego Europejskich Konserwatystów i Reformatorów (drugim współprzewodniczącym do października 2022 był Raffaele Fitto, którego w lutym 2023 zastąpił Nicola Procaccini). W IX kadencji został w PE także członkiem m.in. Komisji Kontroli Budżetowej, Komisji Gospodarczej i Monetarnej oraz Komisji Kultury i Edukacji. W 2024 zrezygnował z ubiegania się o reelekcję w wyborach do Parlamentu Europejskiego w tym samym roku.

Wszedł w skład komitetu wspierającego kandydaturę Karola Nawrockiego na prezydenta RP w wyborach w 2025. W 2026 powołany w skład Rady Nowej Konstytucji przy Prezydencie RP.

Odznaczenia i wyróżnienia Order Orła Białego – 2024Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 października 2024 r. nr rej. 529/2024 o nadaniu orderów (). Krzyż Wolności i Solidarności (2026)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 19 lutego 2026 r. nr rej. 111/2026 o nadaniu odznaczeń (). Złoty Medal „Zasłużony dla Nauki Polskiej Sapientia et Veritas” – 2023 Krzyż Wielki Orderu Zasługi – 2008, Portugalia Krzyż Zasługi PRO SYRIA Nagroda im. św. Grzegorza I Wielkiego przyznana przez miesięcznik „Niezależna Gazeta Polska – Nowe Państwo” – 2019 Nagroda TV Republika w kategorii „polityka” – 2021 Honorowa Nagroda im. Lecha Kaczyńskiego – 2022 Nagroda Strażnik Pamięci w kategorii „twórca” – 2022 Nagroda im. Księdza Idziego Radziszewskiego – 2022 Osobowość Roku Warmii i Mazur w kategorii „działalność społeczna” – 2023 „Człowiek Roku 2023” przyznany przez „Gazetę Polską” – 2024 Nagroda im. Jánosa Hunyadiego Fundacji Obywatelskich Węgier – 2024

Wybrane publikacje Tłumaczenia i komentarze dialogów Platona Fedon (1995, 2018) Eutyfron (1998) Obrona Sokratesa (2003) Kriton (2017)

Publikacje książkowe Bez gniewu i uprzedzenia. Szkice o książkach, ludziach i ideach (1989, ; Nagroda PEN Clubu) Krytyka demokracji w filozofii politycznej Platona (1990, ) Nie lubię tolerancji: szkice i felietony (1993, ) Spory o kapitalizm (1994, ) Etyka absolutna i społeczeństwo otwarte (1994, ; Nagroda im. Andrzeja Kijowskiego) Frywolny Prometeusz. Szkice i felietony (1995, ) I kto tu jest ciemniakiem (1996, ) – zbiór felietonów Tolerancja. Rzecz o surowym państwie, prawie natury, miłości i sumieniu (1997, ; Nagroda Ministra Edukacji Narodowej) Czasy wielkiej imitacji (1998, ) – zbiór felietonów Złośliwe demony (1999, ) – zbiór felietonów O czasach chytrych i prawdach pozornych (1999, ) – zbiór esejów Society as a Department Store: Critical reflections on the liberal state (2002, ) Raj przywrócony (2005, ) – zbiór esejów A demokrácia csúfsága (2005, ) Podzwonne dla błazna (2006, ) – zbiór esejów Traktat o wolności (2007, ) Esej o duszy polskiej (2008, ; wyd. w jęz. rum.: Eseu despre sufletul polonez, 2018, ) Ošklivost demokracie a jiné eseje (2009, ) Triumf człowieka pospolitego (2012, ; wydanie w jęz. ang.: The Demon in Democracy: Totalitarian Temptations in Free Societies, 2016, ; wydanie w jęz. niem.: Der Dämon der Demokratie – Totalitäre Strömungen in liberalen Gesellschaften, 2017, ; wyd. w jęz. rum.: Triumful omului de rând, 2017, ; wydanie w jęz. hiszp.: Los demonios de La Democracia. Tentaciones Totalitarias En Las Sociedades Libres, 2020, ; wydanie w jęz. słoweńskim: Demon v demokraciji. Totalitarne skušnjave v svobodnih družbah, 2023, ) Antykaczyzm (2013, ) Sokrates. Filozofia męża sprawiedliwego (2013, ; Nagroda Literacka im. Józefa Mackiewicza) Polska, Polacy i suwerenność (2014, ) – zbiór felietonów Filozofia presokratyków. Od Talesa do Demokryta (2020, ) The Cunning of Freedom. Saving the self in an age of false idols (2021, ) Rekapitulacja (2025, )

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci Wydziału Filozoficzno-Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Członkowie Collegium Invisibile Kategoria:Historycy filozofii starożytnej Kategoria:Laureaci Nagrody im. Lecha Kaczyńskiego Kategoria:Laureaci nagrody im. św. Grzegorza I Wielkiego Kategoria:Laureaci Nagrody Literackiej im. Józefa Mackiewicza Kategoria:Laureaci Nagrody im. Księdza Idziego Radziszewskiego Kategoria:Ludzie Roku Gazety Polskiej Kategoria:Ministrowie edukacji III Rzeczypospolitej Kategoria:Ministrowie w Kancelarii Prezydenta RP Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wolności i Solidarności Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony dla Nauki Polskiej Sapientia et Veritas” Kategoria:Polscy myśliciele polityczni Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi (Portugalia) Kategoria:Politycy Prawa i Sprawiedliwości Kategoria:Polscy historycy filozofii Kategoria:Polscy posłowie do Parlamentu Europejskiego VII kadencji Kategoria:Polscy posłowie do Parlamentu Europejskiego VIII kadencji Kategoria:Polscy posłowie do Parlamentu Europejskiego IX kadencji Kategoria:Polscy tłumacze dzieł Platona Kategoria:Senatorowie z województwa małopolskiego (od 2001) Kategoria:Wicemarszałkowie Senatu Rzeczypospolitej Polskiej VI kadencji Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wyższej Szkoły Europejskiej im. ks. Józefa Tischnera w Krakowie Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Urodzeni w 1949